KurdiPedia

کۆنفلکت زوسجهەن دەر رەپوبلک تüرکەئ ئوند دەر پکک

شابلۆن:وەئتەرلەئتونگسهنوەئس شابلۆن:ئنفۆبۆخ ملتäرسجهەر کۆنفلکت

شابلۆن:ڤەرالتەت تهەماتسجهە کارتە زوم تüرکەئ-پکک-کۆنفلکت دەر کۆنفلکت دەر پکک مت دەر رەپوبلک تüرکەئ وار ئەئن پۆلتسجهەر ئوند ملتäرسجهەر کۆنفلکت، دەر ڤۆن 1984 بس 2025[1] ئاندائوئەرتە. دئە ئائوسەئناندەرسەتزونگەن فاندەن ڤۆر ئاللەم زوسجهەن دەر کوردسجهەن ئونتەرگروندۆرگانساتئۆن پکک، دەن تüرکسجهەن سترەئتکرäفتەن ئوند ڤەرسجهئەدەنەن پاراملتäرسجهەن ئەئنهەئتەن ستاتت. دئە کäمپفە کۆنزەنترئەرتەن سجه ئائوف دئە سüدöستلجهە تüرکەئ، دەن نۆردراک ئوند تەئلە نۆردسیرئەنس. داس حائوپتقوئارتئەر دەر پکک بەفاند سجه ئن دەن کاندل-بەرگەن.[2] دەر ڤۆرلئەگەندە ئارتکەل بەهاندەلت ئن ئەرستەر لنئە دئە ملتäرسجهە دمەنسئۆن دەس کۆنفلکتس. زو دەن پۆلتسجهەن، سۆزئالەن، کولتورەللەن ئوند ورتسجهافتلجهەن دمەنسئۆنەن دەس کۆنفلکتس سئەهە دەن ئارتکەل کوردەن ئن دەر تüرکەئ.

حنتەرگروند

ئەس ورد بەهائوپتەت، داسس دەر تüرکەئ-پکک-کۆنفلکت دەر 29. ئائوفستاند دەر کوردەن ئن دەر گەسجهجهتە دەر تüرکسجهەن رەپوبلک سەئ.[3] ئونتەر دەن بەدەئوتەندەن ئائوفستäندەن وئە دەم کۆچگر-ئائوفستاند (1920)، سجهەئجه-سائد-ئائوفستاند (1925)، ئارارات-ئائوفستاند (1930) ئوند دەم دەرسم-ئائوفستاند (1938) ئست دئەس دەر ئائوفستاند مت دەر لäنگستەن دائوئەر ئوند ئەئنەر تئەفگرەئفەندەن ورکونگ.[4] نەبەن دەر ورتسجهافتلجهەن ئونتەرەنتوجکلونگ دەس ڤۆروئەگەند ڤۆن کوردەن بەسئەدەلتەن سüدۆستەنس دەس لاندەس فüهلتەن سجه ڤئەلە کوردەن ئائوجه دەسهالب دسکرمنئەرت، وەئل ئهنەن ئهرە ئەئگەنە سپراجهە ئوند ترادتئۆن ڤەروەئگەرت ووردە. ژاهرزەهنتەلانگ ووردە دئە کوردسجهە بەڤöلکەرونگ ئاسسملئەرت ئوند بەناجهتەئلگت.[5] دئەسە رەپرەسسڤە تüرکسجهە پۆلتک، دئە ئائوجه مۆدەراتەن کوردسجهەن ئانلئەگەن ئم وەگە ستاند، ترئەب ڤئەلە کوردەن ئن دئە ئارمە دەر پکک.[6] ئەئن ئانلاسس فüر دئە پکک، زو دەن واففەن زو گرەئفەن، وار دئە رەپرەسسئۆن دەر ملتäردکتاتور ناجه دەم پوتسجه 1980، دئە ئو. ئا. ئان دەن زوستäندەن ئم ملتäرگەفäنگنس دیارباکıر دەئوتلجه ووردە.[7] بەسۆندەرس ئن دەر ئانفانگسزەئت هاتتە دئە پکک ئائوفگروند ئهرەس کولتەس ئوم مäرتیرەر، زو دەنەن ئائوجه دئە متگلئەدەر زäهلتەن، دئە ئم گەفäنگنس دورجه حونگەرسترەئکس ئۆدەر سەلبستڤەربرەننونگ گەستۆربەن وارەن، ئەئنەن نجهت گەرنگەن زولائوف.[8] دانەبەن بەستاند ئن دەن لäندلجهەن گەبئەتەن دەر تüرکەئ ئەئنە گەوسسە سیمپاتهئە فüر „گەسەتزلۆسە“ (تر: "ئەشکıیا")، دئە سجه دەر ستائاتسماجهت ئوند کۆنکرەت دەر کۆنترۆللە دورجه دئە گەندارمەرئە (دئە پۆلزەئ ئائوف دەم لاندە) ودەرسەتزەن. داس هات دئە تاکتک ئەئنەس گوئەرللاکرئەگس بەگüنستگت، ئەبەنسۆ دئە زەرکلüفتەتە گەبرگسلاندسجهافت.[9] دئە پکک ئەرزوانگ گەرادە زو بەگنن دەس بەواففنەتەن کامپفەس دورجه ماسسڤە ئەئنسجهüجهتەرونگەن (مۆردە ئان گەگنەرن) ئونتەرستüتزونگ.[10] ئەس ورد بەهائوپتەت، داسس دئە بەڤöلکەرونگ ڤۆن دەر پکک ئونتەردرüجکت ئوند بەدرۆهت ورد.[5][11]

دئە گرüندونگ دەر پکک ئوند ئەرستە کäمپفە

شابلۆن:حائوپتارتکەل ئام 27. نۆڤەمبەر 1978 ووردە دئە پکک ئن ئەئنەم دۆرف دەر پرۆڤنز دیارباکıر گەگرüندەت. دئە ئۆرگانساتئۆن بەفüروۆرتەت وئە ڤئەلە ئاندەرە تüرکسجهە ئوند کوردسجهە ئۆرگانساتئۆنەن دەن بەواففنەتەن کامپف. ئم ئونتەرسجهئەد زو ئاندەرەن ملتانتەن ئۆرگانساتئۆنەن ستاند بەئ ئهر ئابەر نجهت دەر کلاسسەنکامپف زور ئەررجهتونگ دەر دکتاتور دەس پرۆلەتارئاتس، سۆندەرن دئە „ناتئۆنالە بەفرەئئونگ“ ئم ڤۆردەرگروند. دئە پکک ئۆرگانسئەرتە ناجه ئهرەر گرüندونگ ئن دەن ژاهرەن 1979–80 ئەئنگە گەفەجهتە ئوند سجهارمüتزەل مت گرۆßگروندبەستزەرن.[12] بس زوم ملتäرپوتسجه 1980 تروگ دئە پکک ئائوجه بەواففنەتە کۆنفلکتە مت ئاندەرەن رادکالەن تüرکسجهەن ئوند کوردسجهەن گروپپەن ئائوس. ناجه دەر ئانکلاگەسجهرفت گەگەن ئابدوللاه Öجالان سۆللەن دئەس کäمپفە (ئۆفت مت تöدلجهەم ئائوسگانگ) مت تüرکسجهەن ئۆرگانساتئۆنەن وئە دحب (دەڤرمج حالکıن برلğئ، رەڤۆلوتئۆنäرە ڤۆلکسونئۆن)، حک (حالکıن کورتولوشو، ڤۆلکسبەفرەئئونگ) ئۆدەر ئایدıنلıک (ئائوفکلäرونگ) سۆوئە مت کوردسجهەن ئۆرگانساتئۆنەن وئە ددکد (دەڤرمج دۆğئو کüلتüر دەرنەکلەر، رەڤۆلوتئۆنäرە ئۆست-کولتورڤەرەئنە) ئۆدەر کوک (کüردستان ئولوسال کورتولوشچولارı، ناتئۆنالە بەفرەئئەر ڤۆن کوردستان) گەوەسەن سەئن.[13] دئە کäمپفە سۆللەن 1.000 کوردەن داس لەبەن گەکۆستەت هابەن.[14]

دئە ئەئنسەئتگە کرئەگسەرکلäرونگ

ئام 15. ئائوگوست 1984 بەسەتزتەن ئەئنهەئتەن دەر پکک دئە بەئدەن کلەئنستäدتە شەمدنل ئوند ئەروه ئن دەن پرۆڤنزەن حاککâر ئوند سئرت فüر ئەئنەن تاگ ئوند ئاتتاجکئەرتەن دۆرت تüرکسجهە پۆلزەئستاتئۆنەن ئوند ملتäرەئنرجهتونگەن.[15] دئە تüرکەئ ڤەرستäرکتە ئهرە ملتäرپرäسەنز ئوند بەواففنەتە کوردسجهە ستäممە ئالس دۆرفسجهüتزەر، ئوم گەگەن دئە پکک زو کäمپفەن. ئام 19. ژول 1987 ووردە داس بس داهن هەررسجهەندە کرئەگسرەجهت ئن 8 پرۆڤنزەن مت کوردسجهەر بەڤöلکەرونگ دورجه دەن ئائوسناهمەزوستاند ئەرسەتزت (وەئتەرە 3 پرۆڤنزەن ووردەن زو „بەناجهبارتەن“ پرۆڤنزەن ئەرکلäرت).[16] ئەس ووردە ئەئنە سۆندەرڤەروالتونگ مت ئەئنەم سۆ گەناننتەن سوپەر-گۆئوڤەرنەئور ئەئنگەسەتزت، دئە ئالس ئۆحال بەکاننت ووردە. دەر ئائوسناهمەزوستاند ووردە فüر ئەئنگە پرۆڤنزەن مەهرفاجه ئوم ژەوەئلس 4 مۆناتە ڤەرلäنگەرت ئوند وار ئن حاککار ئوند تونجەل بس زوم نۆڤەمبەر 2002 گüلتگ.[15]

دئە پکک گرفف ئهرەرسەئتس زڤلستەن ئوند ئنسبەسۆندەرە دۆرفسجهüتزەر ئان. ئائوف دەم 3. کۆنگرەسس دەر پکک ئم ئۆکتۆبەر 1986 ووردە دئە ئائوسوەئتونگ دەس بەواففنەتەن کامپفەس ئوند دابەئ ئەئن بەسۆندەرس سجهارفەس ڤۆرگەهەن گەگەن دۆرفسجهüتزەر بەسجهلۆسسەن.[17] زوسجهەن ژانوئار 1987 ئوند نۆڤەمبەر 1989 وار دئە بلوتگستە پهاسە.[18] بەئ Üبەرفäللەن ئائوف دöرفەر، ئن دەنەن ئەس دۆرفسجهüتزەر گاب، سۆللەن فاست 400 مەنسجهەن، دارونتەر فرائوئەن ئوند کندەر گەتöتەت وۆردەن سەئن.[19][20] وەردەن Üبەرفäللە مت وەنگەر ئالس فüنف تۆدەسۆپفەرن ئوند گەزئەلتە مۆردە ئان ئەئنزەلنەن هنزو گەرەجهنەت، سۆ کöننتە دئە پکک زوسجهەن 1984 ئوند 1990 فüر دەن تۆد ڤۆن 1.200 زڤلستەن ڤەرانتوۆرتلجه گەوەسەن سەئن.[21] دئە ئۆرگانساتئۆن سەلبەر نەننت دئە زاهل ڤۆن 1055 گەتöتەتەن „ڤەررäتەرن ئوند لەهرەر-ئاگەنتەن“، دئە بەئ ئاکتئۆنەن گەگەن „دۆرفسجهüتزەر، کۆللابۆراتەئورە-ئاگەنتەن ئوند سپئۆنە“ زوسجهەن دەم 15. ئائوگوست 1984 ئوند دەم 31. دەزەمبەر 1988 گەتöتەت ووردەن.[22]

دئە رەئاکتئۆن دەر سجهەرهەئتسکرäفتە

دئە تüرکسجهەن سجهەرهەئتسکرäفتە ئەرهئەلتەن ئونتەرستüتزونگ ڤۆن سپەزئالتەئامس (öزەل تم) ئوند دۆرفسجهüتزەرن. بس 1990 کäمپفتەن ئەتوا 200.000 سۆلداتەن، 70.000 پۆلزەئبەئامتە، 25.000 کوردسجهە دۆرفسجهüتزەر ئوند 1.500 ئانت-تەررۆر-سپەزئالستەن گەگەن 2.500 پکک-رەبەللەن.[15] ئن دەن 1990ەر ژاهرەن ئەرهöهتە سجه دەر دروجک ئائوف دۆرفبەوۆهنەر، واففەن زو ئاکزەپتئەرەن. ئن دەن لاندکرەئسەن شıرناک، ئەروه ئوند سلۆپ ووردەن مت ئائوسناهمە ژە ئەئنەس ڤۆن „دۆرفسجهüتزەرن“ بەوۆهنتەن دۆرفەس ئاللە دöرفەر زەرستöرت، دەر ناتئۆنالە سجهەرهەئتسرات دەر تüرکەئ بەسجهلۆسس مەهرەرە مالە، گانزە رەگئۆنەن ئام بەرگ ئارارات ئۆدەر ئن دەر پرۆڤنز ئەلازığ ئومزوسئەدەلن.[23] ئنسگەسامت سۆلل داس تüرکسجهە ملتäر 3500–4000 کوردسجهە ئۆرتە زەرستöرت هابەن.[24][25] دئە ستفتونگ فüر ورتسجهافتلجهە ئوند سۆزئالە ستودئەن دەر تüرکەئ (تەسەڤ) سجهäتزتە دئە زاهل دەر ئائوس 14 پرۆڤنزەن ڤەرترئەبەنەن مەنسجهەن ئائوف 950.000 بس 1،2 مللئۆنەن.[26]

ناجه ئۆففزئەللەن ئانگابەن ستاربەن بس ئەندە 1990 574 ئانگەهöرگە دەر تüرکسجهەن سترەئتکرäفتە، 1.068 ملتانتە دەر پکک ئوند 1.045 زڤلستەن. ئاندەرە قوئەللەن بەساگەن، داسس بەئ گەفەجهتەن ئوند گەزئەلتەن ئانگرففەن دەر پکک 1.023 ئانگەهöرگە دەر سجهەرهەئتسکرäفتە ئوند دۆرفسجهüتزەر گەتöتەت ووردەن. ئم گلەئجهەن زەئترائوم ووردەن 910 ملتانتە دەر پکک ئوند ئالس فۆلگە دەر ئن دەم گەبئەت هەررسجهەندەن گەوالت 906 زڤلستەن گەتöتەت.[27]

سەرهلدان ئوند دەر 1. واففەنستللستاند

دەر ئەرستە گرۆßئە سەرهلدان (ڤۆلکسائوفستاند ئم سننە ڤۆن ئنتفادا) فاند ئام 14. مäرز 1990 ئن نوسایبن ئن دەر پرۆڤنز ماردن فüر ئەئنەن گەفاللەنەن ملتانتەن دەر پکک ستاتت. ئەئنە وۆجهە سپäتەر ووردە نەورۆز زوم ئەرستەن مال ئۆففەن گەفەئئەرت، سۆ ئام 20. مäرز 1990 ئن جزرە. وäهرەند دئە نەورۆز فەئئەرلجهکەئتەن 1991 ئەئن تۆدەسۆپفەر ئن نوسایبن فۆردەرتەن[28] ستاربەن ئوم دەن 21. مäرز 1992 هەروم ئنسگەسامت 94 پەرسۆنەن بەئ دەن فەئئەرن زو نەورۆز (دارونتەر 3 سجهەرهەئتسبەئامتە).[29] ئەس ستاندەن سجه 1992 ئەتوا 10.000 پکک-کäمپفەر ئوند üبەر 300.000 تüرکسجهە سجهەرهەئتسکرäفتە گەگەنüبەر.

کورز ڤۆر دەم نەورۆز فەست 1993 ڤەرکüندەتە ئابدوللاه Öجالان ئام 20. مäرز 1993 ئائوف ئەئنەر پرەسسەکۆنفەرەنز ئم بەکائا-تال ئەئنەن ئەئنسەئتگەن واففەنستللستاند، دەر بس زوم 16. ئاپرل 1993 دائوئەرن سۆللتە.[30] ئام 16. ئاپرل 1993 ڤەرکüندەتە ئەر، داسس دەر واففەنستللستاند ئونبەفرستەت ڤەرلäنگەرت وەردە، بەڤۆر ئەر ئام 8. ژون 1993 داس ئەندە دەس واففەنستللستاندس بەکاننت گاب.[30] وäهرەند دەس واففەنستللستاندس ووردەن 91 پکک-ملتانتە گەتöتەت. ئام 24. مائ 1993 ئەررجهتەتەن پکک-ملتانتە ئەئنە ستراßئەنسپەررە زوسجهەن بنگöل ئوند ئەلازığ ئوند ئەرسجهۆسسەن 33 سۆلداتەن (سئەهە ماسساکەر بەئ بنگöل 1993) ئوند 4 لەهرەر.[30] بەئ دەن نەورۆز-فەئئەرن ئم ژاهرە 1993 ستاربەن 3 مەنسجهەن، 300 پەرسۆنەن ووردەن ڤەرلەتزت.[30] ئائوجه بەئ ئاندەرەن گەلەگەنهەئتەن گاب ئەس سۆ گەناننتە سەرهلدانس، وئە زوم بەئسپئەل بەئ دەر بەئەردگونگ ڤۆن گەتöتەتەن پکک-کäمپفەرن ئوند ئائوجه هئەر فەئوئەرتەن دئە سجهەرهەئتسکرäفتە تöدلجهە سجهüسسە ئائوف دەمۆنسترانتەن ئاب. بەئ ئەئنەر دەمۆنستراتئۆن ئم کرەئس دگۆر (کارس) زوم گەدەنکەن ئان دەن بەگنن دەر بەواففنەتەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن ووردەن ئام 14. ئائوگوست 1993 15 دەمۆنسترانتەن، دارونتەر 8 فرائوئەن گەتöتەت.[31]

دانەبەن فüهرتەن دئە تüرکسجهەن سجهەرهەئتسکرäفتە ئائوجه ئاکتئۆنەن گەگەن بەوۆهنەر ڤۆن ئۆرتسجهافتەن دورجه، دئە دەر سیمپاتهئە مت دەر پکک ڤەردäجهتگت ووردەن. ئم ئۆکتۆبەر 1993 ووردە دئە کرەئسستادت لجە زوم زئەل ئەئنەر مەهرەرە تاگە ئاندائوئەرندەن ئۆپەراتئۆن. دابەئ ووردەن مندەستەنس 30 مەنسجهەن گەتöتەت ئوند ئونگەفäهر 100 پەرسۆنەن ڤەرلەتزت.[32] ناجه ئۆففزئەللەر دارستەللونگ وار ئەئن ئانگرفف ڤۆن 500 پکک-ملتانتەن دەر ئائوسلöسەر دئەسەر ئاکتئۆن، بەئ دەر 249 گەسجهäفتە ئوند 421 وۆهنهäئوسەر بەسجهäدگت ووردەن.[33]

دئە 1990ەر ژاهرە

دەر کۆنفلکت زوسجهەن دەر تüرکسجهەن رەپوبلک ئوند دەر کوردسجهەن ئاربەئتەرپارتەئ ئەررەئجهتە ئن دەن 1990ەر ژاهرەن نەئوئە دمەنسئۆنەن. ئۆففزئەللە زاهلەن زو دەن تۆدەسۆپفەرن ئن دەن ژاهرەن 1990–1999 سند دورجهائوس ودەرسپرüجهلجه.[34] ئەرهەبلجهە دففەرەنزەن سند زو فندەن، وەنن مت ئاندەرەن قوئەللەن ڤەرگلجهەن ورد. حئەر زونäجهست دئە زاهلەن دەس گەنەرالستابس:

ژاهر سۆلداتەن ملتانتە زڤلستەن
1990 161 368 204
1991 244 376 233
1992 629 1129 832
1993 715 3050 1479
1994 1145 2510 992
1995 772 4163 313
1996 608 3789 170
1997 518 7558 158
1998 383 2556 85
1999 236 1458 83
سوممە 5411 26.957 4549

ئونتەر بەروفونگ ئائوف دئە ئۆبەرستە پۆلزەئدرەکتئۆن ووردە ئان ئاندەرەر ستەللە دئە زاهل دەر زوسجهەن دەم 15. ئائوگوست 1984 ئوند 30. مائ 1999 گەتöتەتەن پکک-کäمپفەر مت 18.348 ئانگەگەبەن.[35] دەم ستەهەن زاهلەن فüر ئەئنەن گرößئەرەن زەئترائوم گەگەنüبەر، دئە ڤۆم گەنەرالستاب، دەر کۆمماندانتور دەر گەندارمەرئە ئوند دەر ئۆبەرستەن پۆلزەئدرەکتئۆن ستاممەن سۆللەن. دەمناجه ووردەن زوسجهەن ئائوگوست 1984 ئوند مäرز 2009 6.520 سۆلداتەن، پۆلزستەن ئوند دۆرفسجهüتزەر گەتöتەت. ئم سەلبەن زەئترائوم سۆللەن 29.639 ملتانتە „تۆت فەستگەنۆممەن“ وۆردەن سەئن. دئە زاهل دەر زڤلەن ئۆپفەر ووردە مت 5.535 ئانگەگەبەن.[36]

دئە پکک ماجهتە زو دەن تۆدەسۆپفەرن دەس کرئەگەس ڤۆن 1984 بس 1999 فۆلگەندە ئانگابەن: 42.459 تۆتە ئائوف سەئتەن دەس تüرکسجهەن ستائاتەس (سۆلداتەن، پۆلزستەن، دۆرفسجهüتزەر، کۆللابۆراتەئورە ئەتج.); 6.671 تۆتە ئائوف سەئتەن دەر پکک. حنزو کۆممەن 9.000 بس 10.000 زڤلستەن سۆوئە ئەتوا 2.000 ئۆپفەر بەئ کäمپفەن ئونتەر کوردسجهەن ئۆرگانساتئۆنەن ئم ئراک.

ئەئن ڤەرگلەئجه دەر ئۆففزئەللەن زاهلەن زو ئاندەرەن قوئەللەن (ماتەرئال ڤۆن دەر مەنسجهەنرەجهتسستفتونگ تحڤ ئوند دەم مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئن ئحد) ئەرگبت فۆلگەندەس بلد üبەر تۆدەسۆپفەر بەئ بەواففنەتەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن (زڤلستەن نجهت ئەئنگەسجهلۆسسەن):

ژاهر سۆلداتەن ملتانتە سوممە ئۆففزئەللە
سوممە
1990[37] 416 910 1326 529
1991[37] 235 363 598 620
1992[38] 747 972 1719 1758
1993[39] 776 1854 1853 3765
1994[40] 1077 1737 2814 3655
1995[41] 780 1007 1787 4935
1996[42] 680 791 1471 4397
1997[43] 2514 8076
1998[44] 1718 2939
1999 875 1694
سوممە 16.676 32.368

ئن دئەسەر تابەللە سند زڤلە ئۆپفەر نجهت ئەنتهالتەن. وەردەن سئە زو دەن ئۆففزئەللەن زاهلەن هنزو گەرەجهنەت، ووردەن ناجه ئۆففزئەللەر زäهلونگ ئن 10 ژاهرەن فاست 37.000 (36.917) مەنسجهەن ئۆپفەر دەس بەواففنەتەن کۆنفلکتس. وەنن زو دەن ڤۆن مەنسجهەنرەجهتسۆرگانساتئۆنەن ئەرمتتەلتەن زاهلەن دئە „زڤلەن ئۆپفەر“ دەر بەکاننتەستەن ڤەرلەتزونگەن دەس رەجهتس ئائوف لەبەن (1.165 ئەخترا-لەگالە حنرجهتونگەن، 1.735 مۆردە ڤۆن ئونەرکاننتەن تäتەر ئوند 817 فäللەن ڤۆن „ڤەرسجهوندەنلاسسەن“) هنزو گەرەجهنەت وەردەن، لئەگت دئە سوممە üبەر 20.000 (20393) تۆدەسۆپفەر.

حاتتە ئەس بەرەئتس 1995 زوەئ مەهرتäگگە ملتäرەخپەدتئۆنەن تüرکسجهەر لاندسترەئتکرäفتە ئن دئە ئونۆ-سجهوتززۆنە فüر دئە کوردەن ئم ئراک گەگەبەن، سۆ سۆللتە 1996 ئەئنە بس زو زوانزگ کلۆمەتەر ئائوف ئراکسجهەس گەبئەت رەئجهەندە ستäندگە سجهەرهەئتسزۆنە ئەنتلانگ دەر فاست 350 کلۆمەتەر لانگەن گرەنزە ئەئنگەرجهتەت وەردەن. ناجه پرۆتەستەن ئائوس مەهرەرەن ئارابسجهەن لäندەرن ئوند پۆلتسجهەر ئنتەرڤەنتئۆن ووردە دئە سجهەرهەئتسزۆنە ئالس ڤۆرلäئوفگ دەکلارئەرت. ئننەرهالب دەر تüرکەئ کۆنزەنترئەرتەن سجه دئە کäمپفە ئائوف داس مونزور-گەبرگە ئن دەن پرۆڤنزەن تونجەل ئوند ئەرزنجان، ئائوف دەن بەرگ جود ئن دەر پرۆڤنز شıرناک، ئائوف دەن بەرگ تەندüرەک ئن دەر پرۆڤنز ئاğرı ئوند ئائوف دەن بەرگ ئارارات ئم äئوßئەرستەن ئۆستەن دەر تüرکەئ. ئائوجه 1997 فüهرتە دئە تüرکسجهە ئارمەئە مەهرەرە گرۆßئۆففەنسڤەن ئن دەنسەلبەن رەگئۆنەن وئە ئم ڤۆرژاهر دورجه.[15] ئام 21. ژول 2006 مەلدەتە دئە ناجهرجهتەناگەنتور ئانف، داسس دئە تüرکەئ بس داهن 24 گرەنزüبەرسجهرەئتەندە ئۆپەراتئۆنەن دورجهگەفüهرت هاتتە.

مسساجهتونگ دەس رەجهتس ئائوف لەبەن

نەبەن ئەئنەر زوناهمە ئان گەفەجهتەن ئونتەر دەن بەواففنەتەن پارتەئئەن گاب ئەس ئممەر مەهر ئۆپفەر ئونتەر دەر زڤلەن بەڤöلکەرونگ. دئە ئەنتڤöلکەرونگ ڤۆن دöرفەرن ناجه دەم مۆتتۆ „دەن سەئە ئائوسترۆجکنەن، ئوم ئان دئە فسجهە زو کۆممەن“[45] ئەررەئجهتە 1994 ئەئنەن حöهەپونکت. ناجه ئانگابەن دەر تüرکسجهەن پرەسسە ووردەن ئن دەن 1990ەر ژاهرەن 6.153 سئەدلونگەن ئوند 1.779 دöرفەر زوانگسگەرäئومت ئوند 1.000.000 مەنسجهەن ئائوس سجهەرهەئتسگرüندەن ئومگەسئەدەلت.[46]

ئەئن بەکاننتەس ئەرەئگنس مت زاهلرەئجهەن ئۆپفەرن ئونتەر دەر زڤلبەڤöلکەرونگ وار دەر لوفتانگرفف ئائوف کۆچاğıلı ئوند کوشکۆنار.

نەبەن دەن سپەزئالتەئامس کامەن ئائوف تüرکسجهەر سەئتە ئائوجه گروپپەن زوم ئەئنساتز، دئە سجه ژەنسەئتس دەر لەگالتäت ئائوس ئۆففزئەرەن دەر گەندارمەرئە (ژتەم) ئوند Üبەرلäئوفەرن دەر پکک زوساممەنسەتزتەن ئوند دەنەن ڤئەلە ئونگەکلäرتە مۆردە زور لاست گەلەگت ووردەن.[47] دانەبەن ووردەن ڤئەلە ئونتەرستüتزەر دەر پکک (سۆ گەناننتە پاترئۆتەن; تر: یورتسەڤەر) دورجه ملتانتە دەر تüرکسجهەن حزبوللاه ئەرمۆردەت.[48] دئە مەنسجهەنرەجهتسۆرگانساتئۆنەن دەر تüرکەئ هابەن بەئ پۆلتسجهەن مۆردەن ئۆفت ناجه تۆدەسسجهüسسە بەئ دەمۆنستراتئۆنەن، تۆدەسسجهüسسە بەئ مسساجهتونگ ڤۆن ستۆپپ-وارنونگەن، تۆتە دورجه لاندمنەن، سۆوئە ئەخترا-لەگالە حنرجهتونگەن ئوند مۆردە ئونەرکاننتەر تäتەر ئونتەرسجهئەدەن. دابەئ وارەن دئە لەتزتەن بەئدەن کاتەگۆرئەن دئە وجهتگستەن ئوند بەزۆگەن سجه ئائوف تۆدەسفäللە بەئم ئەئنساتز دەر سجهەرهەئتسکرäفتە (ئەخترا-لەگال) ئۆدەر ئابەر تۆدەسسجهوادرۆنەن ڤۆن ژتەم/Üبەرلäئوفەر ئۆدەر حزبوللاه (د. ه. ئەئنە ستارکە ڤەرموتونگ ئائوف دئە نجهت ئەرکاننتەن/گەفاسستەن تäتەر). دئە مەنسجهەنرەجهتسستفتونگ دەر تüرکەئ ئەرمتتەلتە فۆلگەندە زاهلەن:[49]

ژاهر ئەخترا-لەگال تäتەر ئونەرکاننت
1990 … 11
1991 98 31
1992 283 362
1993 189 467
1994 129 423
1995 96 166
1996 129 113
1997 98 65
1998 80 45
1999 63 52
سوممە 1.165 1.735

ئائوجه ئەئنفاجهە دۆرفبەوۆهنەر ڤەرسجهواندەن، ناجهدەم سئە ئنهافتئەرت وۆردەن وارەن.[50] ئەئنە ڤۆرلäئوفگە لستە üبەر فäللە ڤۆن „ڤەرسجهوندەنلاسسەن“ زوسجهەن 1980 ئوند 1990 ئەرگبت:

ژاهر تۆدەسۆپفەر
1980–1989 10
1990–1993 34
1994–1995 539
1996–1999 234
سوممە 817

پکک ملتانتە وارەن ئەبەنفاللس فüر مۆردە ئان زڤلستەن ڤەرانتوۆرتلجه. سۆ ووردەن زوسجهەن 1990 ئوند 1999 مەهر ئالس 800 زڤلستەن ڤۆن ملتانتەن دەر پکک ئەرمۆردەت.[51]

مۆردە ئان لەهرەرن ئوند ئەنتفüهرونگەن

ئن ئەئنەم بەرجهت دەن دئە مەنسجهەنرەجهتسستفتونگ دەر تüرکەئ ئم نۆڤەمبەر 1995 ڤەرöففەنتلجهتە،[52] ووردەن فüر دەن زەئترائوم ڤۆم 15. ئائوگوست 1984 بس زوم 20. نۆڤەمبەر 1995 مۆردە ئان 142 لەهرەرن ئائوفگەلستەت. داڤۆن گنگەن 91 مۆردە ئائوف داس کۆنتۆ دەر پکک.[53] ئونتەر ئائوسدەهنونگ دەس زەئترائومس ئائوف 20 ژاهرە (12. سەپتەمبەر 1980–12. سەپتەمبەر 2000) ووردە ئەئنە زاهل ڤۆن 176 گەتöتەتەن لەهرەرن ئەرمتتەلت. ئن 57 فäللەن کۆننتەن دئە تäتەر نجهت ئەرمتتەلت وەردەن، ئابەر 105 دەر مۆردە ووردەن ڤۆن ملتانتەن دەر پکک ڤەرüبت.[54]

سۆوۆهل ئائوس دەن بەرجهتەن دەر تüرکسجهەن پرەسسە ئالس ئائوجه ئائوس مەلدونگەن ئم مۆناتلجه ئەرسجهەئنەندەن ئۆرگان دەر پکک "سەرخوەبون" گەهت هەرڤۆر، داسس ئەس ئن دەن 1980ەر ژاهرەن سۆ گوت وئە کەئنە ئەنتفüهرونگەن سەئتەنس دەر پکک گەگەبەن هات.[55] 1993 کام ئەس ڤەرمەهرت زو ئەنتفüهرونگەن ڤۆن تۆئورستەن ئوند ئانگرففە ئائوف تۆئورستسجهە زئەلە.[56] ئم ژاهر 1994 ووردەن ناجه ئەرکەننتنسسەن دەر تحڤ 33 لەهرەر ئەرمۆردەت، 24 داڤۆن دورجه دئە پکک. ئنسبەسۆندەرە دئە ئەرمۆردونگ ڤۆن 6 لەهرەرن ئم کرەئس مازگرت (تونجەل) ئام 11. سەپتەمبەر فüهرتە زو سجهارفەن رەئاکتئۆنەن. دەر ئحد-ڤۆرستزەندە ئاکıن بردال رئەف دئە ئۆرگانساتئۆن ئائوف، دئە گەنفەر کۆنڤەنتئۆنەن ئەئنزوهالتەن. دئە ئۆرگانساتئۆن بەهائوپتەتە هنگەگەن، داس دئە لەهرەر سجه ئان ملتäرسجهەن ئۆپەراتئۆنەن بەتەئلگتەن. درەئ بەئامتە ئائوس دەم گەسوندهەئتسوەسەن، دئە بەئ دەر ئاکتئۆن ئەنتفüهرت وۆردەن وارەن، ووردەن ئەئنگە زەئت داناجه وئەدەر فرەئگەلاسسەن. ئام 29. سەپتەمبەر ڤەرکüندەتە دئە ئۆرگانساتئۆن دانن، داسس ئانگرففە ئائوف لەهرەر ئەئنگەستەللت ووردەن. وەئتەرهن ئابەر بەدüرفتەن دئە لەهرەر ئەئنەر ئەرلائوبنس ئهرەرسەئتس، ئوم ئهرەن بەروف ئائوسزوüبەن. وەر گەگەن دئە وەرتڤۆرستەللونگەن دەس ڤۆلکەس ئوند داس وەسەن دەر ناتئۆن ڤەرستۆßئە، کöننە نجهت ئالس لەهرەر ئاربەئتەن.[57]

ئم ژاهر 1995 ووردەن ئن دەر تüرکەئ سئەبەن لەهرەر ئەرمۆردەت، درەئ داڤۆن دورجه دئە پکک (ئەئن لەهرەر ستارب دورجه ئەئنە بۆمبە ئوند بەئ درەئ مۆردەن بلئەبەن دئە تäتەر ئونەرکاننت). ئام 21. نۆڤەمبەر 1995 ئەررجهتەتەن پکک ملتانتە ئەئنە ستراßئەنسپەررە زوسجهەن دیارباکıر ئوند لجە. سئە ئەنتفüهرتەن 17 پەرسۆنەن. بس ئائوف 3 لەهرەر ئونتەر دەن ئەنتفüهرتەن ووردەن ئاللە ئەنتلاسسەن. دەر ئحد دیارباکıر رئەف زو ئهرەر فرەئلاسسونگ ئائوف ئوند ئامنەستی ئنتەرناتئۆنال ستارتەتە ئەئنە ئەئلاکتئۆن.[58] ڤۆن دەن ئەنتفüهرتەن لەهرەرن کام کادر تورسون ئام 12. مäرز 1996، کöکسال گüمüش ئوند حاکان گüلەر ئم ئاپرل 1996 وئەدەر فرەئ.

1996 ستاندەن بەئ ئەنتفüهرونگەن دورجه دئە پکک ڤۆر ئاللەم ئەنتفüهرتە سۆلداتەن ئائوف دەر تاگەسۆردنونگ.[59] ئەئن ئابگەئۆردنەتەر دەر دامالس ئان دەر رەگئەرونگ بەتەئلگتەن وۆهلفاهرتسپارتەئ (رپ) ئونتەرناهم مت ڤەرترەتەرن دەر مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئنە ئحد ئوند مازلومدەر ئم ئائوگوست 1996 دەن ڤەرسوجه، سئە ئم نۆردراک „ئابزوهۆلەن“، ئابەر ئەرست دەر زوەئتە ڤەرسوجه ئم دەزەمبەر 1996 گەلانگ.[60]

زوسجهەن 1997 ئوند 1999 گاب ئەس وەئتەرە ئەنتفüهرونگەن.[61]

واففەنلئەفەرونگەن

دئە بوندەسرەپوبلک دەئوتسجهلاند لئەفەرتە دەر تüرکەئ 300 رادپانزەر، 100 مللئۆنەن پاترۆنەن، 256.000 کالاسجهنکۆوس ئوند 500.000 ستاهلهەلمە. ئنسگەسامت ووردە کرئەگسگەرäت فüر 1،5 مللئاردەن د-مارک گەلئەفەرت.[62] ئم مäرز 1992 ستۆپپتە دەئوتسجهلاند تەمپۆرäر وەئتەرە لئەفەرونگەن، وەئل دئە گەندارمەرئە سجهüتزەنپانزەر ئائوس دەن بەستäندەن دەر ددر گەگەن دئە پکک ئەئنسەتزتە.[63] ئن دەن 1990ەر ژاهرەن لئەفەرتەن دئە ڤەرەئنگتەن ستائاتەن ڤۆن ئامەرکا دەر تüرکەئ ڤەرسجهئەدەنە واففەن ئوند ترائنئەرتەن تüرکسجهە سۆلداتەن.[64]

1999–2004

1998 ستاندەن دئە تüرکەئ ئوند سیرئەن ئام راندە ئەئنەس کرئەگەس، ئالس دەر سترەئت ئوم دەن سپäتەر ڤۆم تüرکسجهەن گەهەئمدئەنست ئائوس کەنئا ئەنتفüهرتەن پکک-جهەف ئابدوللاه Öجالان ئوند دەسسەن ڤەرستەجک ئن سیرئەن ئەسکالئەرتە.[65] ئام 16. فەبروئار 1999 ووردە Öجالان ئن دئە تüرکەئ گەبراجهت ئوند ڤۆر گەرجهت گەستەللت.[66] دئە ئوسا سۆللەن ئان دەر ڤەرسجهلەپپونگ ڤۆن ئابدوللاه Öجالان ئاکتڤ تەئلگەنۆممەن هابەن.[67] داناجه ئەرفۆلگتەن ئەئنە رەئهە ڤۆن تەئلوەئسە گەوالتتäتگەن پرۆتەستاکتئۆنەن، دئە سجه نجهت ئائوف دئە تüرکەئ بەسجهرäنکتەن.[68] ڤۆر ئاللەم ئن دەن گەفäنگنسسەن دەر تüرکەئ کام ئەس زو سەلبستڤەربرەننونگەن.[69]

ئن ئەئنەم ڤۆن سەئنەن ئانوäلتەن ڤەرکüندەتەن ئائوفروف فۆردەرتە ئابدوللاه Öجالان ئام 1. ئائوگوست 1999 دئە پکک ئائوف، ڤۆم 1. سەپتەمبەر ئان، دەن بەواففنەتەن کامپف ئەئنزوستەللەن ئوند سجه ژەنسەئتس دەر تüرکسجهەن گرەنزەن زورüجکزوزئەهەن.[69] دئەسەر ئائوفروف ووردە وەئتەستگەهەند بەفۆلگت، سۆ داسس سجه ڤۆن دەن 4.000 بس 4.500 کäمپفەرن، üبەر دئە دئە پکک زو دەر زەئت ڤەرفüگتە، ئەتوا 90 پرۆزەنت ئم ئائوسلاند، ڤۆر ئاللەم ئم نۆرد-ئراک بەفاندەن.[70] ئەس کام داناجه (زوسجهەن 1999 ئوند 2004) زو وەنگەر بەواففنەتەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن ئالس ئن دەن ژاهرەن داڤۆر. ئم ژاهر 2003 ووردە دەر کۆنفلکت زوسجهەن دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ ئوند دەم کۆنگرەسس فüر فرەئهەئت ئوند دەمۆکراتئە ئن کوردستان (کادەک)، وئە دئە کوردسجهە ئاربەئتەرپارتەئ (پکک) نون گەناننت ووردە، دورجه داس ڤەربۆت دەر گرößتەن کوردسجهەن پارتەئ دەس لاندەس، دەر ڤۆلکسپارتەئ فüر دەمۆکراتئە (حادەپ)، ئام 13. مäرز 2003 ڤەرسجهäرفت.[71] دەر ئانگرفف ڤۆن کوردسجهەن رەبەللەن ئائوف ئەئنەن ئارمەئەپۆستەن ئام 31. مائ 2003 سۆلل دەر ئەرستە ئانگرفف سەئن، سەئت دئە پکک 1999 ئەئنەن ئەئنسەئتگەن واففەنستللستاند ئائوسگەروفەن هاتتە.[71] دئە لاگە بەروهگتە سجه ئەتواس، ناجهدەم ئام 3. ئۆکتۆبەر 2003 داس ستائاتسسجهەرهەئتسگەرجهت دئە ئومواندلونگ دەس تۆدەسورتەئلس گەگەن Öجالان ئن لەبەنسلانگە حافت ڤەرکüندەتە.[71]

دئە ئابناهمە ڤۆن کامپفهاندلونگەن زوسجهەن دەر تüرکسجهەن ئارمەئە ئوند ملتانتەن دەر پکک کانن سۆوۆهل ئان ئۆففزئەللەن زاهلەن زو ئن دئەسەم زەئترائوم گەتöتەتەن پەرسۆنەن ئالس ئائوجه ئن دەن ستاتستکەن ڤۆن مەنسجهەنرەجهتسۆرگانساتئۆنەن گەسەهەن وەردەن:[72]

ژاهر سۆلداتەن ملتانتە زڤلستەن ئحد[73]
1999 236 1458 83 857
2000 29 319 27 147
2001 20 104 8 92
2002 7 19 7 30
2003 31 87 83 104
2004 75 122 28 240

دئە دەر پکک ناهەستەهەندەن کرەئسە گەهەن داڤۆن ئائوس، داسس دەر ئەئنسەئتگە واففەنستللستاند ئام 28. ئائوگوست 1998 ڤەرکüندەت ووردە ئوند ئام 1. سەپتەمبەر 1998 بەگانن. ئەر ووردە ئام 1. ژون 2004 ئۆففزئەلل بەئەندەت.[74]

2005–2010

ئن دەن ژاهرەن 2005 بس 2010 هات دئە نون وئەدەر ئونتەر دەم نامەن پکک ئۆپەرئەرەندە کوردسجهە ئاربەئتەرپارتەئ مەهرفاجه ئەئنسەئتگە واففەنستللستäندە ڤەرکüندەت، ئۆهنە دامت گرۆßئە ورکونگ ئائوف ئەئنە ڤەرمندەرونگ ڤۆن بەواففنەتەن کäمپفەن زو ئەرزئەلەن.[75] ئەس گاب ئەتلجهە تۆدەسۆپفەر دورجه ئەخپلۆدئەرەندە لاندمنەن.[76] دابەئ وار دئە تüرکەئ ئم سەپتەمبەر 2003 دەم ئابکۆممەن زوم منەنڤەربۆت (دەر ئۆتتاوا-کۆنڤەنتئۆن) بەئگەترەتەن. ئم ژول 2006 ئەرکلäرتە سجه دئە پکک دورجه ئونتەرزەئجهنونگ دەر ڤەرپفلجهتونگسورکوندە دەس ئائوفروفس ڤۆن گەنف (گەنەڤا جالل دەئەد ئۆف جۆممتمەنت) بەرەئت، کەئنە منەن مەهر زو لەگەن. دانەبەن گاب ئەس ڤۆروüرفە، داسس دئە تüرکەئ جهەمسجهە واففەن ئم „کامپف گەگەن دئە گوئەرللا“ ئەئنسەتزت.[77]

ئەس کام ئائوجه زو سابۆتاگەئاکتەن گەگەن گüتەرزüگە (تەئلوەئسە مت تۆدەسۆپفەرن) ئۆدەر پپەلنەس. بۆمبەن گنگەن ئائوجه ئان بەلەبتەن پلäتزەن (ستäدتەن) ئم سüدۆستەن دەس لاندەس، ئابەر ئائوجه ئم وەستەن ئوند نۆردەن دەس لاندەس ئن دئە لوفت. زو ئەئنگەن دەر ئانسجهلäگە بەکاننتەن سجه دئە فرەئهەئتسفالکەن کوردستانس (تاک).[78][79]

سەئت ژون 2007 هات دەر تüرکسجهە گەنەرالستاب ئممەر وئەدەر گەبئەتە زو زەئتوەئلگەن سجهەرهەئتسزۆنەن ئوند ملتäرسجهەن سپەررگەبئەتەن ئەرکلäرت.[80] دئەسە زۆنەن دورفتەن نجهت بەترەتەن وەردەن. ئەئن تەئل دەر ئائوسگەروفەنەن سجهەرهەئتسزۆنەن لاگ ئاللەردنگس نجهت ئائوف تüرکسجهەم حۆهەئتسگەبئەت.[81]

دئە گەفەجهتە زوسجهەن دەن تüرکسجهەن سترەئتکرäفتەن ئوند دەم بەواففنەتەن فلüگەل دەر پکک، دەر حپگ هابەن سەئت 2007 ئان حäرتە زوگەنۆممەن. دئە حپگ هات وئەدەرهۆلت درەکتە ئانگرففە ئائوف گەندارمەرئەواجهەن دورجهگەفüهرت. ئاکتئۆنەن ووردەن نجهت نور ئائوس دەم „کوردسجهەن کەرنلاند“، سۆندەرن بس هنائوف زور رەگئۆن ئام سجهوارزەن مەئەر (دئە پرۆڤنزەن ئەرزنجان ئوند گرەسون) گەمەلدەت.[79]

ئام 21. فەبروئار 2008 ستارتەتە دئە تüرکسجهە ئارمەئە دئە 25. ئۆففەنسڤە سەئت 1983 ئن دەن نۆردراک، ئان دەر سجهäتزونگسوەئسە 10.000 سۆلداتەن بەتەئلگت وارەن. دئە ئۆپەراتئۆن ئەندەتە ئام 29. فەبروئار.[82] دئە ئۆففزئەللەن زاهلەن زو تۆدەسۆپفەرن دەس بەواففنەتەن کۆنفلکتس ئوند دئە ڤۆم مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئن ئحد پوبلزئەرتەن زاهلەن زو پەرسۆنەن، دئە بەئ گەفەجهتەن گەتöتەت ووردەن (مۆردە ئان زڤلستەن ئائوسگەسجهلۆسسەن)، ئەرگەبەن:[83]

ژاهر سۆلداتەن ملتانتە زڤلستەن ئۆفف. سوممە ئحد
2005 105 242 30 377 496
2006 111 287 38 436 354
2007 146 413 37 596 424
2008 171 1369 51 1591 432
2009 80 277 21 378 141
2010 106 419 20 545 244

ئۆسلۆ-گەسپرäجهە ئوند وئەدەرائوففلاممەن دەس کۆنفلکتەس

ئەرستە گەهەئمە فرئەدەنسگەسپرäجهە زوسجهەن دەم تüرکسجهەن ستائات ئوند دەر پکک ووردەن 2009 بس 2011 ئن ئۆسلۆ ئونتەرهالتەن.[84] دەر تüرکسجهە منستەرپرäسدەنت ئەردۆگان سجهجکتە دافüر دەن مت-گەهەئمدئەنستمتاربەئتەر حاکان فدان ناجه ئۆسلۆ. ئانفانگ 2011 ئەرکلäرتە دئە پکک ئەئنەن واففەنستللستاند بس ناجه دەن پارلامەنتسواهلەن ئام 12. ژون. ئائوßئەردەم ووردە 2011 پوبلک، داسس دەر ستائات ئنسگەهەئم گەسپرäجهە مت دەر پکک ئن ئۆسلۆ ئوند دەم ئنهافتئەرتەن پکک-ئانفüهرەر Öجالان ئن ئمرال فüهرتە، ئوم دەن بەواففنەتەن کۆنفلکت زو لöسەن.[85] دۆجه ناجه دەر واهل بۆیکۆتتئەرتە دئە بدپ دئە پارلامەنتسستزونگەن، وەئل فüنف ئهرەر ئابگەئۆردنەتەن، دئە وەگەن دەر کجک-ڤەرفاهرەن ئن حافت سند، نجهت ئەنتلاسسەن ووردەن ئوند حاتپ دجلە داس ماندات ئەنتزۆگەن ووردە. ئم سۆممەر 2011 سجهەئتەرتەن دئە ڤەرهاندلونگەن سجهلئەßلجه ئوند بەرەئتس ئم ژول ستاربەن 19 مەنسجهەن بەئ وئەدەرائوفگەفلاممتەن گەفەجهتەن. ئم ئائوگوست بۆمباردئەرتە دئە تüرکسجهە لوفتواففە üبەر 60 زئەلە، وەنگ سپäتەر تöتەتە دئە ئارمەئە ناجه ئەئگەنەن ئانگابەن üبەر 90 پکک-کäمپفەر.

ئام مۆرگەن دەس 19. ئۆکتۆبەر 2011 ستاربەن بەئ ئەئنەم ئانگرفف دەر پکک ئائوف ڤەرسجهئەدەنە تüرکسجهە ملتäرپۆستەن ئن چوکورجا ئان دەر گرەنزە زوم ئراک 24 سجهەرهەئتسکرäفتە، 18 ووردەن ڤەرووندەت. دەر ئانگرفف وار دەر ڤەرلوسترەئجهستە فüر دئە تüرکسجهە ئارمەئە سەئت 1993.[86] ئالس درەکتە رەئاکتئۆن دارائوف درانگەن تüرکسجهە کۆمماندۆئەئنهەئتەن ئن باتائللۆنسستäرکە ئن دەن نۆردراک ئەئن.[87] زوسجهەن دەم 1. ژانوئار ئوند دەم 28. نۆڤەمبەر 2011 ووردەن بەئ گەفەجهتەن 101 سۆلداتەن، 163 ملتانتە، 21 زڤلستەن، 32 پۆلزستەن ئوند 13 دۆرفسجهüتزەر، ئالسۆ ئنسگەسامت 330 مەنسجهەن گەتöتەت. 273 دئەسەر تۆدەسفäللە گەسجهاهەن ناجه دەم 2. ژول، وۆ دئە بەواففنەتەن زوساممەنستößئە وئەدەر زوناهمەن.[88]

ئام 19. سەپتەمبەر 2011 ئەنتفüهرتەن پکک-کäمپفەر دەن زڤلستەن ئابدوللاه Öزتüرک ئوند تöتەتەن ئهن ئانسجهلئەßئەند.[89] ئام 20. سەپتەمبەر 2011 ئەرەئگنەتەن سجه ئەئن بۆمبەنانسجهلاگ ئن ئانکارا، دئە ئونتەرگروندۆرگانساتئۆن ئوند سپلتتەرگروپپە دەر پکک فرەئهەئتسفالکەن کوردستانس بەکاننتە سجه زو دەم ئانسجهلاگ.[90] دئە تüرکەئ کüندگتە ئان، ئالس رەئاکتئۆن ئائوف دئە ئانسجهلäگە گەمەئنسام مت ئران ئەئنە ملتäرۆففەنسڤە گەگەن کوردەن ئم نۆردراک دورجهفüهرەن زو وۆللەن.[91]

ئن دەن ئەرستەن ڤئەر مۆناتەن دەس ژاهرەس 2012 ستاربەن بەئ گەفەجهتەن ئن دەر رەگئۆن 20 ئانگەهöرگە دەر سجهەرهەئتسکرäفتە ئوند 67 ملتانتە دەر حپگ. ئم گلەئجهەن زەئترائوم ووردەن 12 زڤلستەن داس ئۆپفەر ڤۆن ئەخترا-لەگالەن حنرجهتونگەن. دئە زاهل دەر تۆدەسۆپفەر ستئەگ ئن دەن فۆلگەندەن زوەئ مۆناتەن ئائوف 56 گەتöتەتە ئانگەهöرگە دەر سجهەرهەئتسکرäفتە ئوند 122 گەتöتەتە ملتانتە دەر حپگ ئان. ئەس ووردەن وەئتەرە ڤئەر زڤلستەن گەتöتەت.

ناجه دەم بەگنن دەس بüرگەرکرئەگس ئن سیرئەن ووردە دئە پکک دەئوتلجه ئاکتڤەر. ئم ئائوگوست 2012 ئەنتفüهرتەن پکک-ئاکتڤستەن دەن کوردسجهستäممگەن ئابگەئۆردنەتەن حüسەین ئایگüن، دەم سئە ڤەررات ڤۆروارفەن.[92] ئەر ووردە ناجه زوەئ تاگەن وئەدەر فرەئگەلاسسەن. دەر تüرکسجهە منستەرپرäسدەنت رەجەپ تاییپ ئەردۆğئان بەزوەئفەلتە دئە ئەنتفüهرونگساکتئۆن ئوند ڤەرموتەتە ئەئنە گەمەئنسامە öففەنتلجهکەئتسورکسامە کامپاگنە داهنتەر.[93] ئام 10. ئائوگوست 2012 ڤەرöففەنتلجهتە دئە رەپوبلکانسجهە ڤۆلکسپارتەئ (جحپ) ئەئنەن بەرجهت üبەر پەرسۆنەن، دئە ڤۆن دەر پکک سەئت دەن واهلەن ئم ژون 2011 ئەنتفüهرت ووردەن.[94] دەم جحپ-بەرجهت زوفۆلگە ووردە دئە مەهرهەئت دەر ئەنتفüهرتەن (90) وئەدەر فرەئگەلاسسەن; درەئ ئەنتفüهرتە بەفرەئتەن سجه سەلبست ئوند زوەئ ئەنتفüهرتە ووردەن تۆت ئائوفگەفوندەن.[95]

ئەس گاب دئە ڤەرموتونگ، دئە پکک وەردە، قوئاس ئالس ڤەرگەلتونگ فüر دئە تüرکسجهە ئونتەرستüتزونگ دەر فرەئئەن سیرسجهەن ئارمەئە، ڤۆن دەر سیرسجهەن رەگئەرونگ ئوند ئران درەکت ئونتەرستüتزت.[96]

سەئت دەم 23. ژول 2012 ووردەن ئنتەنسڤە ئائوسەئناندەرسەتزونگەن ئائوس دەر پرۆڤنز حاککâر (ڤۆر ئاللەم ئم کرەئس شەمدنل) گەمەلدەت.[97] دئە کۆنفلکتپارتەئئەن گابەن دازو ودەرسپرüجهلجهە زاهلەن ئان.[98]

فرئەدەنسڤەرهاندلونگەن

شابلۆن:حائوپتارتکەل ئم ونتەر 2012 بەگانن دەر درەکتۆر دەس تüرکسجهەن گەهەئمدئەنستەس مİت ئەرستە گەسپرäجهە مت ئابدوللاه Öجالان ئائوف دەر گەفäنگنسنسەل İمرالı. دئە تüرکسجهە رەگئەرونگ بەتراجهتەتە دابەئ دەن رüجکزوگ دەر پکک ڤۆم تüرکسجهەن تەررتۆرئوم ئوند دئە نئەدەرلەگونگ دەر واففەن ئالس هöجهستە پرئۆرتäت.[99] دئە کوردەن فۆردەرتەن کولتورەللە رەجهتە ئالس ئەتهنسجهە مندەرهەئت ئوند ئەئنەن پۆلتسجهەن سۆندەرستاتوس ئننەرهالب دەر تüرکەئ; ئائوف دئە فۆردەرونگ ناجه ستائاتلجهەر ئونابهäنگگکەئت وارەن سئە هنگەگەن بەرەئت زو ڤەرزجهتەن. ئم لائوفە دەر ڤەرهاندلونگەن بەسوجهتەن ڤەرسجهئەدەنە دەلەگاتئۆنەن دەر کوردسجهەن بارıش ڤە دەمۆکراس پارتس (بدپ) Öجالان، ئوم ئەئنەن فاهرپلان فüر دئە بەفرئەدونگ دەس تüرکسجه-کوردسجهەن کۆنفلکتەس زو ئەرستەللەن. ئام 10. ژانوئار 2013 ووردەن درەئ هۆجهرانگگە وەئبلجهە پکک-متگلئەدەر، دارونتەر دئە پکک-متبەگرüندەرن ساکنە جانسıز، ئن پارس ئەرمۆردەت.[100] دئەسە مۆردە ووردەن ئونتەر ئاندەرەم ئالس سابۆتاگەڤەرسوجه دەر فرئەدەنسڤەرهاندلونگەن دورجه حاردلنەر بەوەرتەت.[101] ئانفانگ مäرز 2013 لئەß دئە پکک ئاجهت ئەنتفüهرتە تüرکسجهە سجهەرهەئتسکرäفتە فرەئ، ئوم ئەئن پۆستڤەس زەئجهەن فüر دئە فرئەدەنسڤەرهاندلونگەن زو سەتزەن.[102]

زوم نەورۆز-فەست ئام 21. مäرز ئم ژاهر 2013 ئەرکلäرتە Öجالان سجهلئەßلجه ئەئنە واففەنروهە ئوند دەن رüجکزوگ دەر پکک-ئەئنهەئتەن ئائوس دەر تüرکەئ.[103] ڤئەلە بەئۆباجهتەر سپراجهەن ڤۆن ئەئنەم ئەنتسجهەئدەندەن سجهرتت، دا Öجالان ئونتەر دەن کوردەن نۆجه ئممەر گرۆßئە ئائوتۆرتäت بەستزت. دەر تüرکسجهە منستەرپرäسدەنت رەجەپ تاییپ ئەردۆğئان بەوەرتەتە Öجالانس ئائوفروف ئالس پۆستڤ.[104] ئەئن تەئل دەس ئەئنگەلەئتەتەن فرئەدەنسپرۆزەسسەس سۆللتە دئە ئاربەئت ڤۆن گروپپەن 'وەئسەر' مەنسجهەن سەئن، دئە ئن سئەبەن رەگئۆنەن دەر تüرکەئ Öففەنتلجهکەئتساربەئت لەئستەن ئوند ئەئنە بەراتەندە فونکتئۆن üبەرنەهمەن سۆللتەن.[105] ئەندە ئاپرل 2013 کüندگتە دئە پکک ئهرەن رüجکزوگ ئائوس دەر تüرکەئ ئان ئوند زۆگ سجه ئن دەن نۆردراک زورüجک.[106] کلەئنەرە سجهارمüتزەل زوسجهەن دەر پکک ئوند دەر تüرکەئ کامەن دابەئ ڤەرەئنزەلت ڤۆر، بەئەئنفلوسستەن دەن فۆرتگانگ دەس فرئەدەنسپرۆزەسسەس نجهت.[107]

ئم ئاپرل 2013 بەرئەف ئەردۆğئان ئەئن „رات دەر وەئسەن“ گەناننتەس گرەمئوم ئائوس ئنتەللەکتوئەللەن، ژۆئورنالستەن ئوند کüنستلەرن ئنس لەبەن، داس دەن فرئەدەنسپرۆزەسس زڤلگەسەللسجهافتلجه بەگلەئتەن سۆللتە.

دئە بدپ ئوند پکک پۆجهتەن نون ئائوف دئە ئەئنلەئتونگ دەر زوەئتەن ئەتاپپە دەس فرئەدەنسپرۆزەسسەس، وەلجهە زاهلرەئجهە پۆلتسجهە رەفۆرمەن زور ڤەربەسسەرونگ دەر کوردسجهەن مندەرهەئتسرەجهتە بەئنهالتەن سۆلل.[108] ئام 5. سەپتەمبەر 2013 ئەرکلäرتە دئە پکک دئە سوسپەندئەرونگ دەس ئابزوگس ڤۆن کäمپفەرن ئائوس دەر تüرکەئ ئوند درۆهتە دامت، ئم فاللە ڤۆن تüرکسجهەن ئانگرففەن دئە رەبەللەن زورüجکزوسجهجکەن.[109] سپاننونگەن زوسجهەن کوردسجهەن پرۆتەستئەرەندەن ئوند تüرکسجهەن سجهەرهەئتسکرäفتەن ئام 6. دەزەمبەر 2013 فüهرتەن زوم تۆد ڤۆن زوەئ دەمۆنسترانتەن. ئام 8. دەزەمبەر 2013 ئەنتفüهرتەن پکک-کäمپفەر دارائوفهن ئن دیارباکر ڤئەر سۆلداتەن دەر تüرکسجهەن سترەئتکرäفتە. دئە تüرکسجهەن سترەئتکرäفتە ستارتەتەن ناجه دەر ئەنتفüهرونگ ئەئنە گرۆß ئانگەلەگتە ئۆپەراتئۆن.[110] ناجه ئەئنفلوسسناهمە کوردسجهەر پۆلتکەر ووردەن دئە سۆلداتەن وەنگ سپäتەر فرەئگەلاسسەن.[111]

ئم ئۆکتۆبەر 2014 کام ئەس زو ئائوسسجهرەئتونگەن ئن دەر تüرکەئ ئم زوساممەنهانگ مت دەم بەواففنەتەن کۆنفلکت ئم سیرسجهەن کۆبانێ. دئە دەمۆنسترئەرەندەن وارفەن دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ ڤۆر، نجهتس گەگەن دئە دەر دسجههادستسجه-سالافستسجهەن تەررۆرۆرگانساتئۆن ئسلامسجهەر ستائات (ئس) گەتان زو هابەن ئوند مت دئەسەر زو کۆئۆپەرئەرەن. بەئ دەن پرۆتەستەن کامەن 30 مەنسجهەن زو تۆدە.[112]

ئام 28. فەبروئار 2015 ئونتەرزەئجهنەتەن ڤەرترەتەر دەر رەگئەرونگ ئوند دەر دەمۆکراتسجهەن پارتەئ دەر ڤöلکەر (حدپ)، دەر ناجهفۆلگەپارتەئ دەر بدپ، ئم دۆلماباهچە-پالاست ئن ئستانبول ئەئنەن فاهرپلان زور ئەندگüلتگەن بەئەندگونگ دەس کۆنفلکتەس. دابەئ ڤەرلاس دەر حدپ-ئابگەئۆردنەتە سıررı سüرەییا Öندەر ئم بەئسەئن دەس ستەللڤەرترەتەندەن منستەرپرäسدەنتەن یالچıن ئاکدۆğئان ئەئنەن ڤۆن مەهرەرەن سەندەرن لڤە üبەرتراگەنەن ئائوفروف ڤۆن Öجالان ئان دئە پکک، دئە واففەن نئەدەرزولەگەن.[113] بەئۆباجهتەر ئم ئن- ئوند ئائوسلاند ساهەن دارن ئەئنە „گرۆßئە جهانجە فüر ئەئنەن هستۆرسجهەن سجهرتت“.[114] ئاللەردنگس بۆیکۆتتئەرتە دئە پکک-فüهرونگ ئام فۆلگەتاگ دەن کۆنکرەتەن ئەنتواففنونگسائوفروف ئهرەس فüهرەرس Öجالان ئوند ستەللتە بەدنگونگەن.[115] دارائوففۆلگەند ئەرکلäرتە ئەردۆگان دئە ڤەرەئنبارونگ زوەئ وۆجهەن سپäتەر فüر نجهتگ. مانجهە بەئۆباجهتەر مەئنتەن، دئەس سەئ ئەئنە رەئاکتئۆن دارائوف گەوەسەن، داسس دەر حدپ-ڤۆرستزەندە سەلاهاتتن دەمرتاش کورز ناجه دەر دۆلماباهچە-ئەرکلäرونگ ئەرکلäرت هاتتە، سەئنە پارتەئ وەردە ئەردۆگانس ئابسجهتەن زور ئەئنفüهرونگ ئەئنەس پرäسدئالسیستەمس نجهت ئونتەرستüتزەن.[116]

ئەندە دەس فرئەدەنسپرۆزەسسەس؟

ناجه دەر پارلامەنتسواهل ئم ژون 2015، ئائوس دەر کەئن ئەئندەئوتگەر سئەگەر هەرڤۆرگەگانگەن وار، کام ئەس زو ئەئنەم دەئوتلجهەن ئانستئەگ دەر گەوالت، دئە سجه ناجه دەم ئانسجهلاگ ئن سوروچ ڤۆم 20. ژول 2015 نۆجه ئەئنمال ستەئگەرتە. سۆ ئەرسجهۆسسەن پکک-ئاکتڤستەن زوەئ تüرکسجهە پۆلزستەن. دئە پکک بەگرüندەتە داس دامت، داسس دئەسە مت دەم ئس زوساممەنگەئاربەئتەت هäتتەن.[117] دەر تüرکسجهە ستائات رەئاگئەرتە مت ئانگرففەن ئائوف کوردسجهە گەبئەتە ئم ئراک ئوند راززئەن گەگەن کوردسجهە ئاکتڤستەن ئن دەر تüرکەئ. دابەئ کام دئە ئاکتڤستن گüنای Öزارسلان ئومس لەبەن.[118] دەر پکک-سپرەجهەر زاگرۆس حوا سپراجه ڤۆن ئەئنەر پراکتسجهەن بەئەندگونگ دەس واففەنستللستاندس دورجه دئە تüرکەئ.[119] کورز دارائوف بەکاننتە سجه دئە پکک زو ئەئنەم تöدلجهەن ئانسجهلاگ ئائوف زوەئ تüرکسجهە سۆلداتەن.[120] ئەندە ژول 2015 ئەرکلäرتە دەر تüرکسجهە ستائاتسپرäسدەنت رەجەپ تاییپ ئەردۆğئان دەن فرئەدەنسپرۆزەسس مت دەن کوردەن فüر گەسجهەئتەرت.[121] ئام 12. نۆڤەمبەر 2015 گاب دەر مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئن İنسان حاکلارı دەرنەğئ (ئحد) ئەئنەن بەرجهت üبەر داس ئائوسماß دەر گەوالت زوسجهەن دەم 7. ژون 2015 ئوند دەم 9. نۆڤەمبەر 2015 هەرائوس. ئن دەم بەرجهت ووردە دارائوف هنگەوئەسەن، داسس دئە کجک (ئم نامەن دەر پکک) ئام 10. ئۆکتۆبەر 2015 ئەئنەن ڤەرزجهت ئائوف ئاکتئۆنەن ئەرکلäرت هابە، ئابەر دەر ستائات هابە دئە ئانوەندونگ ڤۆن گەوالت گەستەئگەرت. ئن دەم زەئترائوم ووردەن 150 سۆلداتەن، پۆلزستەن ئوند دۆرفسجهüتزەر سۆوئە 181 ملتانتە دەر پکک گەتöتەت. بەئ دەن کامپفهاندلونگەن ستاربەن ئائوجه 9 زڤلستەن.[122]

پاراللەل دازو کام ئەس ئن ئەئنگەن ئۆرتسجهافتەن ئم سئەدلونگسگەبئەت دەر کوردەن ئەبەنفاللس زو ئەئنەر ئەسکالاتئۆن دەر گەوالت. ئاب ئائوگوست 2015 هاتتەن هئەر سۆ گەناننتە ڤۆلکسپارلامەنتە، ئۆفت ئونتەر بەتەئلگونگ دەر دبپ، دئە ڤئەلەرۆرتس دئە ستادتڤەروالتونگەن دۆمنئەرتەن، ئەئنە سەلبستڤەروالتونگ ئائوسگەروفەن ئوند دئە ژوگەندۆرگانساتئۆن دەر پکک، دئە یدگ-ح هۆب ئن دەن ڤۆن ئهنەن کۆنترۆللئەرتەن ستادتڤئەرتەلن گرäبەن ئائوس ئوند ئەررجهتەتە باررکادەن، ئوم دەن زوگانگ زو دەن ڤئەرتەلن زو سپەررەن. پۆستوەندەند ڤەرهäنگتەن دئە گۆئوڤەرنەئورە ئن دئەسەن ئۆرتسجهافتەن ئائوسگانگسسپەررەن. متتە دەزەمبەر 2015 لئەß دەڤلەت باهچەل، دەر ڤۆرستزەندە دەر محپ، ڤەرلائوتەن، داسس ئن 7 ڤەرسجهئەدەنەن ئۆرتەن نون سجهۆن 52 مال ئەئنە ئائوسگانگسسپەررە ڤەرهäنگت ووردە.[123] دەر ئابگەئۆردنەتە دەر حدپ فüر دئە پرۆڤنز دیارباکıر، İدرس بالوکەن، گاب ئام 10. دەزەمبەر 2015 بەکاننت، داسس ئم ڤەرلائوف دئەسەر ئائوسگانگسسپەررەن 78 زڤلستەن ئهر لەبەن ڤەرلۆرەن.[124] بەسۆندەرس ئەئنسجهنەئدەند وارەن دئە ئەرەئگنسسە وäهرەند دەر ئائوسگانگسسپەررە ڤۆم 4.–12. سەپتەمبەر 2015 ئن جزرە، وۆ مەهر ئالس 20 زڤلستەن ئومس لەبەن کامەن ئوند وäهرەند دەر ئائوسگانگسسپەررە üبەر مەهر ئالس 10 تاگە ئن سلڤان، بەئ دەر مندەستەنس 10 زڤلستەن ئهر لەبەن ڤەرلۆرەن.

ئائوجه ژاهرەسزەئتلجه بەدنگت ڤەرستäرکتەن سجه دئە کامپفهاندلونگەن ئم فرüهژاهر 2016 ئم سüدۆستەن دەر تüرکەئ.[125]

ڤەرفلمونگەن

سئەهە ئائوجه

لتەراتور

  • ئالزا مارجوس: بلۆئۆد ئاند بەلئەف: تهە پکک ئاند تهە کوردسه فگهت فۆر ئندەپەندەنجە. نەو یۆرک ئونڤەرستی پرەسس، نەو یۆرک 2007، ئسبن 978-0-8147-5711-6.
  • حەنر ژ. بارکەی، گراهام ئە. فوللەر: تورکەی’س کوردسه قوئەستئۆن. رۆومان & لتتلەفئەلد، لانهام 1998، ئسبن 978-0-8476-8553-0.
  • فەرهاد ئبراهم: تهە کوردسه جۆنفلجت ئن تورکەی. ئۆبستاجلەس ئاند جهانجەس فۆر پەئاجە ئاند دەمۆجراجی. لت ڤەرلاگ، مüنستەر 2000، ئسبن 978-0-312-23629-8.

ئەئنزەلناجهوەئسە

  1. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  2. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  3. ↑ ئن ئەئنەر 2002 ئابگەسجهلۆسسەنەن دۆکتۆراربەئت ووردەن 24 ئائوفستäندە ڤۆن کوردەن سەئت دەر گرüندونگ دەر رەپوبلک تüرکەئ (1923) بس زوم بەگنن دەر بەواففنەتەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن مت دەر پکک ئائوفگەلستەت. 13 ئائوفستäندە سۆللەن زو زەئتەن دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس ستاتتگەفوندەن هابەن، س. 19–20 ئوند 34–35 دەر ئاربەئت مت دەم تتەل شابلۆن:وەبارجهڤ (پدف; 4،7 مب) ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  4. ↑ سئەهە هئەرزو ئەئنە ستودئە دەر 'ستفتونگ فüر ورتسجهافتلجهە ئوند سۆزئالە ستودئەن ئن دەر تüرکەئ' (تüرکیە ئەکۆنۆمک ڤە سۆسیال ئەتüدلەر ڤاکف = تەسەڤ) ڤۆم ژول 2011. دئە ستودئە ووردە ڤۆن جەنگز چاندار ڤەرفاسست ئوند ترäگت دەن تتەل شابلۆن:وەبارجهڤ (پدف; 2،3 مب) ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  5. ↑ 5،0 5،1 فۆروم فüر ئنتەرکولتورەللەن دئالۆگ ئە. ڤ.; ئەرجان کاراکۆیون: شابلۆن:وەبارجهڤ، ئۆهنە داتوم; ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012
  6. ↑ دئە زەئت 27/1993: دئە ئەوگەن ئۆپفەر; ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012
  7. ↑ تاز ڤۆم 12. ئائوگوست 2010، ژüرگەن گۆتتسجهلجه: پکک ولل واففەن نئەدەرلەگەن; ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012
  8. ↑ ژۆسەپه جرۆئتۆرو، دەر مäرتیرەر ئالس واففە. دئە هستۆرسجهەن وورزەلن دەس سەلبستمۆرداتتەنتاتس، جارل حانسەر ڤەرلاگ، مüنجهەن 2003، ئسبن 3-446-20371-0; لترخ.دە (پدف; س. 14–15) ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012
  9. ↑ مەهمەت ئال براند ئن حüرریەت ڤۆم 18. سەپتەمبەر 2012 تسک، پکک'یı نەدەن دوردورامıیۆر؟، ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012. نەبەن دەر ئونتەرستüتزونگ ئائوس دەر بەڤöلکەرونگ بەزەئجهنەتە براند دئە تاتساجهە، داسس دئە ملتانتەن داس گەلäندە وئە ئهرە ئەئگەنەن وەستەنتاسجهە کەننەن، ئالس وەسەنتلجهەن ڤۆرتەئل.
  10. ↑ İسمەت گ. İمسەت: پکک: 20 ژاهرە سەپاراتستسجهەر گەوالت (پکک: ئایرıلıکچı شددەتن 20 یıلı (1973–1992)، ئانکارا، ژون 1993، ئسبن 975-95711-0-2، س. 130–131)
  11. ↑ سئەهە ئائوجه ئەئنە سەئتە بەئ کرسەن ئوند کۆنفلکتە: دئە گەسجهجهتە دەس کۆنفلکتەس زوسجهەن کوردەن ئوند تüرکەن; ئابگەروفەن ئام 3. ئۆکتۆبەر 2012
  12. ↑ ڤەرگلەئجهە ئەئنە ئانالیسە ڤۆن ئوتە رەئسسنەر ئوند ژوستوس لەئجهت (1999): شابلۆن:وەبارجهڤ، ئابگەروفەن ئام 20. سەپتەمبەر 2012
  13. ↑ زتئەرت ناجه دەر شابلۆن:وەبارجهڤ زو فندەن بەئ بەلگەنەت; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  14. ↑ دئەسە تهەسە ڤەرترات دەر کوردسجهە پۆلتکەر İبراهم گüچلü بەئ ئەئنەر ئانهöرونگ ئم تüرکسجهەن پارلامەنت ئم ژانوئار 2012. دەر تەخت ووردە ئام 30. ژانوئار 2012 ئائوف ئەئنەر شابلۆن:وەبارجهڤ ڤەرöففەنتلجهت; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  15. ↑ 15،0 15،1 15،2 15،3 ئونڤەرستäت حامبورگ: شابلۆن:وەبارجهڤ دەزەمبەر 2001; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  16. ↑ ئانگابەن زوم کرئەگسرەجهت ئوند ئائوسناهمەزوستاند ئن دەر تüرکەئ گبت ئەس ئن تüرکسجه ئائوف ئەئنەر سەئتە مت دەم تتەل شابلۆن:تۆتەر لنک; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  17. ↑ سئەهە دازو ئەئنە ئن تüرکسجه ڤەرفاسستە دۆکتۆراربەئت ڤۆن تüرکمەن تöرەل ئائوس دەم ژاهرە 2002. دئە ئاربەئت مت دەم تتەل شابلۆن:وەبارجهڤ سدو.ئەدو.تر; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  18. ↑ İسمەت گ. İمسەت: پکک: 20 ژاهرە سەپاراتستسجهەر گەوالت (پکک: ئایرıلıکچı شددەتن 20 یıلı) (1973–1992)، ئانکارا، ژون 1993، ئسبن 975-95711-0-2، س. 129
  19. ↑ İسمەت گ. İمسەت، پکک، ئایرıلıکچı شددەتن 20 یıلı (20 ژاهرە سەپاراتستسجهەر گەوالت)، ئانکارا، ژون 1993، س. 125.
  20. ↑ دئە زاهلەن ئەرگەبەن سجه ئائوس ئەئنەر ئائوف تüرکسجه گەسجهرئەبەنەن سەئتە ئم وک „ب-ئۆب8ونگەن“ مت دەم تتەل شابلۆن:وەبارجهڤ، ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  21. ↑ دئەسە بەرەجهنونگەن ووردە ئەبەنفاللس ئن تüرکسجه ئم وک „ب-ئۆب8ونگەن“ ئانگەستەللت، وۆبەئ ئەئنە وەسەنتلجهە قوئەللە داس پارتەئئۆرگان دەر پکک، سەرخوەبون وار. سئەهە دئە سەئتە شابلۆن:وەبارجهڤ; ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  22. ↑ دئە نوممەر 84 دەس پارتەئئۆرگانس سەرخوەبوون ڤۆم دەزەمبەر 1988، س. 30. دئە ئائوسگابە کانن شابلۆن:وەبارجهڤ هەرونتەرگەلادەن وەردەن ئۆدەر ئەس کانن شابلۆن:وەبارجهڤ ئائوجه سەپارات ئانگەسجهائوت وەردەن; ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  23. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ (پدف; 4،7 مب)، سەپتەمبەر–نۆڤەمبەر 1994، رەپۆرت دەر ستجهتنگ نەدەرلاندس-کۆئەردستان 1995، س. 8، 35
  24. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  25. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  26. ↑ ئام 1. دەزەمبەر 2008 گەفوندەن ئونتەر: شابلۆن:وەبارجهڤ
  27. ↑ دئەسە ئونتەرسوجهونگ ڤۆن حەلموت ئۆبەردئەک کانن ئن تüرکسجه ئونتەر شابلۆن:وەبارجهڤ ناجهگەلەسەن وەردەن، ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  28. ↑ ژاهرەسبەرجهت 1991 دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ تحڤ، ئانکارا ژانوئار 1992 (تüرکسجه، س. 62)
  29. ↑ ژاهرەسبەرجهت 1992 دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ تحڤ، ئانکارا ژانوئار 1993 (تüرکسجه، س. 21)
  30. ↑ 30،0 30،1 30،2 30،3 ژاهرەسبەرجهت 1993 دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ تحڤ، ئانکارا ژون 1994 (تüرکسجه، س. 36–42)
  31. ↑ ژاهرەسبەرجهت 1993 دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ تحڤ، ئانکارا ژون 1994 (تüرکسجه، س. 113–114)
  32. ↑ ژاهرەسبەرجهت 1993 دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ تحڤ، ئانکارا ژون 1994 (تüرکسجه، س. 113–114)
  33. ↑ ئەئن بەرجهت دەس ئحد دیارباکıر ڤۆم ژون 1996: تهە بورنەد ئاند ئەڤاجوئاتەد سەتتلەمەنت ئونتس مت لستەن دەر بس داهن ئەنتڤöلکەرتەن دöرفەر، س. 4.
  34. ↑ دئە زاهلەن ئن دەر لستەن سۆللەن ڤۆم گەنەرالستاب ستاممەن ئوند ووردەن ڤۆن نەدم شەنەر ئن دەر تاگەسزەئتونگ شابلۆن:وەبارجهڤ ڤەرöففەنتلجهت; ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  35. ↑ سئەهە دئە دۆکتۆراربەئت ڤۆن تüرکمەن تöرەل، سەئتە 158: شابلۆن:وەبارجهڤ (پدف; 4،7 مب) ئابگەروفەن ئام 21. سەپتەمبەر 2012
  36. ↑ دئەس بەرجهتەتە داس پۆرتال گازەتە ڤاتان ڤۆم 24. ژون 2010 ئونتەر دەر Üبەرسجهرفت شابلۆن:وەبارجهڤ، ئابگەروفەن ئام 24. سەپتەمبەر 2012
  37. ↑ 37،0 37،1 دئە زاهلەن ستاممەن ئائوس دەم ئارجهڤ ڤۆن حەلموت ئۆبەردئەک ئونتەر بەرüجکسجهتگونگ دەر تüرکسجهەن پرەسسە. مەلدونگەن ئن سەرخوەبون ووردەن نجهت بەرüجکسجهتگت.
  38. ↑ تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1992، س. 16، ئونتەر دەر روبرک سۆلداتەن سند ئائوجه پۆلزستەن، دۆرفسجهüتزەر ئوند Üبەرلäئوفەر ئەرفاسست، ئونتەر دەر روبرک ملتانتە سند ئائوجه ملتانتە ئاندەرەر ئۆرگانساتئۆنەن ئوند ئاندەرە بەواففنەتە پەرسۆنەن، وئە سجهموگگلەر ئەرفاسست.
  39. ↑ تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1993، س. 43
  40. ↑ تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1994، س. 51 (ئەنگلسجه)
  41. ↑ تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1995، س. 52
  42. ↑ تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1996، س. 65
  43. ↑ ئحد ژاهرەسبەرجهت 1997 (پدف) نور مت ئەئنەر سوممە
  44. ↑ ئحد ژاهرەسبەرجهت 1998 (پدف; 105 کب) نور مت ئەئنەر سوممە
  45. ↑ سۆ ساگتە دەر گەنەرالستابسجهەفس گüرەس ئم ئۆکتۆبەر 1994: „ور وەردەن دئە رäئوبەرباندەن ئائوسرۆتتەن، ئندەم ور داس مەئەر ئائوسترۆجکنەن، ئوم دەن فسجه ڤۆم واسسەر زو ترەننەن.“ گوتاجهتەن بەئ ئەجۆئ.نەت (پدف; 1،4 مب)، ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  46. ↑ حüرریەت دائلی نەوس ڤۆم 31. مائ 2000 شابلۆن:وەبارجهڤ; ئابگەروفەن ئام 14. ئۆکتۆبەر 2012
  47. ↑ سئەهە ئەئنەن سۆندەربەرجهت دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس: گەهەئمدئەنستلجهە ئاکتڤتäتەن دەر گەندارمەرئە; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  48. ↑ سئەهە ئەئنەن بەرجهت ڤۆن حومان رگهتس واتجه ئائوس دەم ژاهرە 2000: وهات ئس تورکەی’س حزبوللاه؟; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  49. ↑ دئە زاهلەن سند دەم ژاهرەسبەرجهت 2001 دەر مەنسجهەنرەجهتسستفتونگ دەر تüرکەئ ئەنتنۆممەن. شابلۆن:تۆتەر لنک (پدف); ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  50. ↑ ئەئنە ستودئە زو „ڤەرسجهووندەنەن“ ئن دەر تüرکەئ زوسجهەن 1980 ئوند 2000 گبت ئەس ئن دەر تüرکسجهەن سپراجهە ئوند شابلۆن:وەبارجهڤ; ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  51. ↑ داس گەهت ئائوس ئەئنەر ستودئە ڤۆن حەلموت ئۆبەردئەک ئم ژاهرە 2007 هەرڤۆر. سئە ئست ئن تüرکسجه ئونتەر دەم تتەل سلاهلı Öرگüتلەرن İهلاللەر ئۆدەر ئن ئەنگلسجه ئونتەر دەم تتەلکللنگس بی ئارمەد گرۆئوپس مت ئەنتسپرەجهەندەن لنکس زو دەن تابەللەن زو فندەن; ئابگەروفەن ئام 23. سەپتەمبەر 2012
  52. ↑ داس وەرک هات دەن تتەل "ئۆلاğئانüستü حال بöلگەس’ندە ئەğئتم ڤە Öğرەتم" (ئائوسبلدونگ ئوند لەهرە ئم گەبئەت ئونتەر ئائوسناهمەزوستاند)
  53. ↑ سئەهە ئائوجه ئەئنەن بەرجهت دەر نزز ئائوس 11/1993 ئونتەر دەر Üبەرسجهرفت گەوالت گەگەن گەوالت; ئابگەروفەن ئام 24. سەپتەمبەر 2012
  54. ↑ دەتائلس سند ئم وک ب-ئۆب8ونگەن ئونتەر دەم تتەل تورکەی: کللنگس بی ئارمەد گرۆئوپس زو فندەن; ئابگەروفەن ئام 24. سەپتەمبەر 2012
  55. ↑ سئەهە ئەئنەن بەرجهت دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆروم ڤۆم 24. ئائوگوست 2012 مت دەم تتەل بەرجهتە üبەر ئەنتفüهرونگەن دورجه دئە پکک; ئابگەروفەن ئام 24. سەپتەمبەر 2012
  56. ↑ سئەهە تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1993 (تüرکسجه)، س. 81.
  57. ↑ سئەهە تحڤ ژاهرەسبەرجهت 1994 (تüرکسجه)، س. 103–104.
  58. ↑ دەر ئەنگلسجهە تەخت دەر ئەئلاکتئۆن کانن ئائوف دەن سەئتەن دەس ئنتەرناتئۆنالەن سەکرەتارئاتس گەفوندەن وەردەن. ئابگەروفەن ئام 24. سەپتەمبەر 2012
  59. ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت 1996 دەر تحڤ، س. 94–107.
  60. ↑ دئە ئەرەئگنسسە دەر زەئت کöننەن ئائوجه ئم بەرجهت دەس (ئنتەرناتئۆنال جۆئونجل فۆر حومان رگهتس پۆلجئەس = ئجحرپ) ئائوس دەم ژاهرە 1999 ناجهگەلەسەن وەردەن. شابلۆن:وەبارجهڤ
  61. ↑ سئەهە ژاهرەسبەرجهت 1997 دەر تحڤ س. 164–165، دئە ژاهرەسبەرجهتە 1998 ئوند 1999 بەئنهالتەن کەئنە گەسۆندەرتەن کاپتەل، ئابەر ئەئنزەلنە ناجهرجهتەن، دئە ئونتەر بەرجهتە üبەر ئەنتفüهرونگەن دورجه دئە پکک ناجهزولەسەن سند.
  62. ↑ شابلۆن:دەر سپئەگەل
  63. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  64. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  65. ↑ دئە پرەسسە.جۆم ڤۆم 27. ژول 2012: زوەئ تüرکسجهە سۆلداتەن گەتöتەت: ئانسجهلاگ دەر پکک؟; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  66. ↑ ئەئنزەلهەئتەن دەر ئۆدیسسەئە ناجه دەن سجهلدەرونگەن ئەئنەس ئن ئانکارا تäتگەن ژۆئورنالستەن ووردەن ڤۆم دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆروم ئنس دەئوتسجهە üبەرسەتزت ئوند سند ئونتەر شابلۆن:وەبارجهڤزو فندەن; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012. ئەئنە ئەتواس نüجهتەرنەرە سجهلدەرونگ فندەت سجه ئم تüرکسجهەن ژاهرەسبەرجهت 1999 دەر تحڤ، س. 25–26.
  67. ↑ شابلۆن:دەر سپئەگەل
  68. ↑ شابلۆن:دەر سپئەگەل
  69. ↑ 69،0 69،1 شابلۆن:تۆتەر لنک تحڤ، س. 27–40.
  70. ↑ دئەس ووردە ئن ئەئنەم ئورتەئل دەس ڤەروالتونگسگەرجهتس دارمستادت ڤۆم 14. ژانوئار 2003 ئونتەر بەروفونگ ئائوف داس ئائوسوäرتگە ئامت فەستگەستەللت. ئام 25. سەپتەمبەر 2012 کۆننتە داس ئورتەئل ئونتەر دئەسەر ئادرەسسە ناجهگەلەسەن وەردەن.
  71. ↑ 71،0 71،1 71،2 ڤەرگلەئجهە دەن شابلۆن:وەبارجهڤ (پدف; 1،1 مب) ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  72. ↑ دئە زاهلەن ئن دەر ئۆففزئەللەن لستە ووردەن ڤۆن نەدم شەنەر ڤەرöففەنتلجهت ئن دەر تاگەسزەئتونگ شابلۆن:وەبارجهڤ مللیەت.جۆم.تر; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012. دانەبەن ستەهەن زاهلەن، دئە دەر مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئن ئحد ئائوف سەئنەر وەبسەئتە ڤەرöففەنتلجهت هات. ڤەرگلەئجه زو دەن ژاهرەن 1999 بس 2010. (پدف; 221 کب) ئهد.ئۆرگ.تر; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012.
  73. ↑ دەر مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئن هات نور گەسامتزاهلەن ڤەرöففەنتلجهت.
  74. ↑ ئن دەر Üبەرسەتزونگ ئەئنەر ناجهرجهت ئن Öزگüر پۆلتکا ڤۆم 3. مäرز 2004 هات داس دەمۆکراتسجهە تüرکەئفۆروم ئەئنەن Üبەربلجک üبەر 6 ژاهرە واففەنستللستاند گەگەبەن، ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  75. ↑ سئەهە دەن شابلۆن:وەبارجهڤ; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  76. ↑ ئائوف دەر سەئتە ڤۆن شابلۆن:وەبارجهڤ کöننەن دئە ژاهرەسبەرجهتە فüر ئەئنزەلنە لäندەر وئە دئە تüرکەئ ئابگەروفەن وەردەن، ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012.
  77. ↑ حئەرزو ئەئنە مەلدونگ ئن ژونگە وەلت ڤۆم 1. سەپتەمبەر 2007; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  78. ↑ سئەهە ئەئنەن ئارتکەل ڤۆن سوساننە گüستەن ئم فۆجوس ڤۆم 29. مائ 2006 مت دەم تتەل تەررۆرزئەل تüرکەئ-تۆئورستەن; ئابگەروفەن ئام 25. سەپتەمبەر 2012
  79. ↑ 79،0 79،1 سئەهە بەرجهت دەر سجهوەئزەرسجهەن فلüجهتلنگسهلفە (سفح) شابلۆن:تۆتەر لنک ڤۆم 8. ئۆکتۆبەر 2008
  80. ↑ ئەئنە سامملونگ سۆلجهەر مەلدونگەن گبت ئەس بەئم دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆروم ئم مۆناتسبەرجهت ئۆکتۆبەر 2012; ئابگەروفەن ئام 14. ئۆکتۆبەر 2012
  81. ↑ ئەئنزەلهەئتەن دازو هات داس دەمۆکراتسجهە تüرکەئفۆروم ئائوف دەن ئەنگلسجهەن سەئتەن ئونتەر سەجورتی زۆنەس ئن تهە سۆئوته ئەئاست پرäسەنتئەرت.
  82. ↑ ئەرکلäرونگ دەر سترەئتکرäفتە üبەر دئە ئۆپەراتئۆن سۆننە ئائوس دەر تاگەسزەئتونگ مللیەت ڤۆم 29. فەبروئار 2008 (تüرکسجه)
  83. ↑ دئە تابەللە ووردە فüر دئە ئۆففزئەللەن زاهلەن ئەرستەللت ئانهاند ڤۆن ئانگابەن دەس ژۆئورنالستەن سایگı Öزتüرک. سایگئۆزتورک.نەت; ئابگەروفەن ئام 27. سەپتەمبەر 2012. ئوند: ڤەرگلەئجهەندەن تابەللە زو دەن ژاهرەن 1999–2010 (پدف; 221 کب) ئحد; ئابگەروفەن ئام 27. سەپتەمبەر 2012.
  84. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ ئن: فۆرەئگن پۆلجی. ئابگەروفەن ئام 16. فەبروئار 2014
  85. ↑ شابلۆن:دەر سپئەگەل
  86. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  87. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  88. ↑ دئەسە ڤۆن دەر مەنسجهەنرەجهتسستفتونگ دەر تüرکەئ ئەرمتتەلتەن زاهلەن ووردەن ئم مۆناتسبەرجهت دەزەمبەر 2011 دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس وئەدەر گەگەبەن; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  89. ↑ سئەهە دئە تاگەسزەئتونگ رادکال ڤۆم 19. سەپتەمبەر 2011، پکک یۆل کەسپ 1 ڤاتانداشı öلدüردü; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  90. ↑ کوردەن-گروپپە بەکەننت سجه زو ئانسجهلاگ ئن ئانکارا ئن: دئە زەئت. ئابگەروفەن ئام 16. فەبروئار 2014
  91. ↑ تüرکەئ سجهلئەßت مت ئران ئانت-کوردەن-پاکت، حاندەلسبلاتت ڤۆم 25. سەپتەمبەر 2011، ئابگەروفەن ئام 30. سەپتەمبەر 2012
  92. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  93. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ وەبستە دەر زەئتونگ تۆدای’س زامان. ئابگەروفەن ئام 15. ئۆکتۆبەر 2012.
  94. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ (تüرکسجه). ئەئنزەلهەئتەن دارائوس هات داس دەمۆکراتسجهە تüرکەئفۆروم (دتف) ئن ئەئنەم سۆندەربەرجهت ئن تüرکسجه پوبلزئەرت.
  95. ↑ داس دتف هات زوم تهەما ئەنتفüهرونگەن سەئتەنس دەر پکک ئام 24. ئائوگوست 2012 ئەئنەن دەتائللئەرتەن سۆندەربەرجهت ئن دەئوتسجه ئونتەر دەم تتەل بەرجهتە üبەر ئەنتفüهرونگەن دورجه دئە پکک هەرائوسگەگەبەن، ئابگەروفەن ئام 16. سەپتەمبەر 2012.
  96. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  97. ↑ سئەهە دەن مۆناتسبەرجهت ئائوگوست 2012 دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  98. ↑ سئەهە دەن مۆناتسبەرجهت سەپتەمبەر 2012 دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس; ئابگەروفەن ئام 28. سەپتەمبەر 2012
  99. ↑ ڤەرهاندلونگەن مت دەم جهەف دەر پکک ئن: دئە تاگەسزەئتونگ (تاز). ئابگەروفەن ئام 22. مäرز 2013.
  100. ↑ ئەنتسەتزەن üبەر مۆرد ئان درەئ کوردننەن متتەن ئن پارس، ئارتکەل دەر رپ ئۆنلنە
  101. ↑ پارس کللنگس ‘ئاتتەمپت تۆ دەرائل پکک پەئاجە تالکس’ ئن: فنانجئال تمەس. ئابگەروفەن ئام 22. مäرز 2013.
  102. ↑ پکک فرەئە تورکسه هۆستاگەس تۆ رەئنفۆرجە پەئاجە تالکس وته ئەردۆگان گۆڤەرنمەنت ئن: تهە گوئاردئان. ئابگەروفەن ئام 22. مäرز 2013
  103. ↑ Öجالان جاللس فۆر جەئاسەفرە، پرۆمۆتەس پۆلتجس، ڤۆللستäندگە ئەرکلäرونگ Öجالانس زوم نەورۆز 2013 ئن: بئانەت. ئابگەروفەن ئام 22. مäرز 2013.
  104. ↑ وەلت.دە ڤۆم 21. مäرز 2013: ئنهافتئەرتەر پکک-جهەف Öجالان هاندەلت فرئەدەن ئائوس
  105. ↑ سئەهە دەن بەرجهت دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس ئم ئاپرل 2013 کۆممسسئۆن دەر وەئسەن مەنسجهەن ترتت زوساممەن; ئابگەروفەن ئام 21. مäرز 2014
  106. ↑ یۆئوتوبە.جۆم
  107. ↑ سپئەگەل.دە
  108. ↑ ترüبە ئائوسسجهتەن ئائوف فرئەدەن ئن: فاز. ئابگەروفەن ئام 28. ئائوگوست 2013
  109. ↑ وەلت.دە
  110. ↑ هورریەت.جۆم.تر
  111. ↑ فۆئور ئابدوجتەد تورکسه سۆلدئەرس رەلەئاسەد بی پکک ئن: حورریەت دائلی نەوس. ئابگەروفەن ئام 16. فەبروئار 2014
  112. ↑ تüرکەئ: مەهر ئالس 30 تۆتە بەئ پرۆکوردسجهەن پرۆتەستەن ئن: سپئەگەل.دە. ئابگەروفەن ئام 10. ئۆکتۆبەر 2015
  113. ↑ Öجالان روفت زوم ئابرüستەن گەگەن تüرکەئ ئائوف، سüددەئوتسجهە زەئتونگ، 28. فەبروئار 2015.
  114. ↑ مکە سزیمانسک: گرۆßئە جهانجە فüر ئەئنەن هستۆرسجهەن سجهرتت، سüددەئوتسجهە زەئتونگ، 6. مäرز 2015.
  115. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  116. ↑ دەنز یüجەل: „ئەس لئەگت ئاللەئن ئان ئەردۆگان، فرئەدەن زو سجهلئەßئەن“، دئە وەلت، 19. سەپتەمبەر 2016.
  117. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ ئن: تاگەسسجهائو.دە، ئابگەروفەن ئام 22. ژول 2015.
  118. ↑ پۆلس، ئۆپەراسیۆندا öلدüردüğü گüنای Öزارسلان'ıن جەنازەسن ئائلەسنە تەسلم ئەتمیۆر ئن: برگون.نەت. ئابگەروفەن ئام 25. ژول 2015.
  119. ↑ تüرکەئ کäمپفت گەگەن زوەئ گەگنەر ئن: تاگەسسجهائو.دە. ئابگەروفەن ئام 25. ژول 2015
  120. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ ئن: تاگەسسجهائو.دە. ئابگەروفەن ئام 26. ژول 2015
  121. ↑ سپئەگەل ئۆنلنە، 28. ژول 2015 ئەردۆگان سەتزت فرئەدەنسپرۆزەسس مت کوردەن ئائوس; ئابگەروفەن ئام 19. دەزەمبەر 2015
  122. ↑ ئەئنە زوساممەنفاسسونگ دەس بەرجهتس ئوند قوئەللەنانگابەن هئەر: مۆناتسبەرجهت نۆڤەمبەر 2015 دەس دەمۆکراتسجهەن تüرکەئفۆرومس (دتف); ئابگەروفەن ئام 19. دەزەمبەر 2015.
  123. ↑ دئە ئنس دەئوتسجهە üبەرسەتزتە مەلدونگ کانن بەئم دتف ئم مۆناتسبەرجهت دەزەمبەر 2015 ناجهگەلەسەن وەردەن; ئابگەروفەن ئام 19. دەزەمبەر 2015.
  124. ↑ سئەهە بئانەت ڤۆم 10. دەزەمبەر 2015 6 ئایدا 5 ئای 13 گüن ئەڤلەرندەن چıکامادıلار; ئابگەروفەن ئام 19. دەزەمبەر 2015.
  125. ↑ شابلۆن:جتە وەب

شابلۆن:سۆرتئەرونگ:تورکسجهکوردسجهەر کۆنفلکت

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کۆنفلکت زوسجهەن دەر رەپوبلک تüرکەئ ئوند دەر پکک“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

وەرگیراو لە «https://kurdipedia.shiwan.online/index.php?title=Konflikt_zwischen_der_Republik_Türkei_und_der_PKK&oldid=493»