سجهادداددەن

دئە سجهادداددەن (شابلۆن:حیس; شابلۆن:ئارس) وارەن ئەئنە ئسلامسجهە دیناستئە کوردسجهەر حەرکونفت، دئە ڤۆن 951 بس جا. 1174 üبەر تەئلە ڤۆن ئارمەنئەن ئوند ئاسەربائدسجهان هەررسجهتە. ئن ئهرەر گلانززەئت کۆنترۆللئەرتە سئە داس گەسامتە گەبئەت زوسجهەن دەن فلüسسەن کورا ئوند ئاراس، ئهرە حائوپتستäدتە وارەن دڤن، گاندسجها (گəنجə) ئوند ئان.

حەرکونفت

دئە سجهادداددەن سترەبتەن ناجه ئەئنەر گلانزڤۆللەرەن حەرکونفت ئالس دئە دەر کوردسجهەن ستاممەسانگەهöرگەن. دئە نامەن ڤۆن ئابو’ل-Ḥئاسان لاšکارس سöهنەن—مانوčئەهر، ئانوšئەرڤāن، گودارز (گōدارز) ئوند ئارداšئر—وەئسەن ئائوف ئەئن ئنتەرەسسە هن، سجه مت دەر ڤۆرسلامسجهەن ئرانسجهەن ڤەرگانگەنهەئت زو ڤەرکنüپفەن. دئەسەس ئنتەرەسسە تەئلتەن دئە سجهادداددەن مت ڤئەلەن دیناستئەن دئەسەر زەئت. تاتسäجهلجه لۆبت قاṭرāن دئە سجهادداددەن ئالس ناجهکۆممەن دەر ساساندەن (کاسراڤ، س. 237). ور وسسەن ژەدۆجه سەهر وەنگ üبەر کولتورەللە ئەررونگەنسجهافتەن، زو دەنەن دئە سجهادداددەن بەئگەتراگەن هابەن، ئم گەگەنساتز زو ئاندەرەن دیناستئەن، دئە سجه ئالس ئەربەن ڤۆرسلامسجهەر ئرانسجهەر ترادتئۆنەن لەگتمئەرەن وۆللتەن. قاṭرāن ئەروäهنت ئەئنەن پالاست، دەر ڤۆن ئابو’ل-Ḥئاسان لاšکار گەبائوت ووردە ئوند ئالس لاšکار-āبāد بەکاننت ئست. دەر گلەئجهە ئەمر فöردەرتە دەن دجهتەر، ئەبەنسۆ وئە مەهرەرە سەئنەر بەئامتەن، وئە دەر ئارمەئەکۆمماندانت (سەپاهدāر) ئابو’ل-یۆسر. ئائوجه فاżلون سجهەئنت ئەئنەر ڤۆن قاṭرāنس گöننەرن گەوەسەن زو سەئن، ئۆبوۆهل دەر ئەروäهنتە فاżلون مöگلجهەروەئسە فاżل ئئ ب. ئاب’ل-ئاسوāر وار (کاسراڤ، س. 239-44، 258-61). نەبەن دەن ئرانسجهەن ترادتئۆنەن وار دەر ئەئنفلوسس دەر ئارمەنسجهەن ناجهبارن ئوند ڤەرواندتەن دەر سجهادداددەن ستارک، داهەر داس ئائوفترەتەن تیپسجه ئارمەنسجهەر نامەن وئە ئاšئۆṭ ئونتەر دەن متگلئەدەرن دەر دیناستئە. قاṭرāن بەتۆنت سۆگار دئە ئارمەنسجهە ئابستاممونگ دەر دیناستئە ئوند نەننت فاżلون „دەن روهم دەر باگراتدەنفاملئە“ (کاسراڤ، س. 261).

گەسجهجهتە

ئم ژاهر 951 ئەرۆبەرتە موهامماد ئبن سجهادداد دئە ستادت دڤن، ووردە ئابەر سپäتەر وئەدەر ڤۆن دۆرت ڤەرترئەبەن. ئەر فلۆه ئنس ئارمەنسجهە ڤاسپوراکان. سەئن äلتەستەر سۆهن ئال لاسجهکار ئەرۆبەرتە 971 دئە وجهتگە ستادت گاندسجها ئوند بەئەندەتە دەن ئەئنفلوسس دەر موسافردەن ئن ئاررāن. ئەر دەهنتە سەئن گەبئەت ئم نۆردەن بس ناجه سجهامکور (شəمکر) ئوند ئم ئۆستەن بس ناجه باردا (بəردə) ئائوس. ناجه ئەئنەر کورزەن حەررسجهافت ڤۆن مارزوبان ئبن موهامماد، دەم برودەر لاسجهکارس، ووردە فادل ئ. ئبن موهامماد نەئوئەر ئەمر. فادل هاتتە مەهرەرە کۆنفلکتە مت دەن ئارمەنسجهەن ناجهباررەئجهەن. ئەر ئەرۆبەرتە ڤۆن ئهنەن 1022 دڤن زورüجک ئوند بەسەتزتە داس گەبئەت وەستلجه ڤۆن سجهامکور. سەئن کرئەگ گەگەن دئە ئارمەنسجهەن باگراتدەن ئوند گەئۆرگئەر دائوئەرتە مەهرەرە ژاهرە، دۆجه ووردە فادل ئ. ئم ژاهر 1030 سجهلئەßلجه ڤەرنجهتەند گەسجهلاگەن. ئەر لئەß ئم ژاهر 1027 ئەئنە برüجکە üبەر دەن ئاراس بائوئەن، ئوم وۆمöگلجه داس لاند دەر راواددەن ژەنسەئتس دەس فلوسسەس زو ئەرۆبەرن. فادل پرäگتە ئالس ئەئنزگەر سجهادداددە ئەئگەنە مüنزەن، دئە پرäگەستäتتە وار زوئەرست ئن باردا ئوند ووردە سپäتەر ناجه گاندسجها ڤەرلەگت. ئونتەر سەئنەر لانگەن حەررسجهافت بلüهتەن دئە سجهادداددەن ئائوف.

کرئەگە

داس پۆلتسجهە گەفüگە دەر رەگئۆن ووردە دامالس دورجه دەن دروجک دەر بیزانتنەر ئوند دئە رائوبزüگە دەر تüرکسجهەن سەلدسجهوکەن ئنستابل ئوند جهائۆتسجه. سۆ گرففەن دئە سەلدسجهوکەن ئوم 1046 گاندسجها ئان; دئە ستادت کۆننتە نور دورجه دئە حلفە ڤۆن بیزانتنەرن ئوند گەئۆرگئەرن گەرەتتەت وەردەن. دەر سجهادداددە ئابو ل-ئاسڤار سجهاڤور، دەر سەئت 1022 دئە نەبەنلنئە دەر دیناستئە ئن دڤن فüهرتە، üبەرناهم 1050 ئائوجه ئن گاندسجها دئە حەررسجهافت ئوند رەگئەرتە بس 1067. ئەر وار دەر لەتزتە گرۆßئە، ئونابهäنگگە ئەمر دەر سجهادداددەن. ئۆبوۆهل ئەر مت دەر سجهوەستەر دەس ئارمەنسجهەن کöنگس ڤەرهەئراتەت وار، ئەرلانگتە ئەر ئالس گلائوبەنسکäمپفەر گەگەن دئە ئونگلäئوبگەن گرۆßئەس ئانسەهەن. دۆجه ئابو ل-ئاسڤار موسستە سجه 1054 دەم سەلدسجهوکەن-سولتان تۆگهرل-بەگ بەئوگەن ئوند ووردە زو دەسسەن ڤاسالل. ئەر بەتەئلگتە سجه ئان دەن ئەئنفäللەن دەر سەلدسجهوکەن ئن ئاناتۆلئەن ئوند ئارمەنئەن ئوند کäمپفتە گەگەن دئە سجهروانسجهاهس ئم نۆردەن سەئنەس رەئجهەس سۆوئە گەگەن دئە ئالانەن. دئە سجهادداددەن موسستەن ئام ئەندە دەس 11. ژه. ئهر رەئجه ئان دئە سەلدسجهوکەن ئابترەتەن ئوند بەکامەن 1072 دئە ئالتە باگراتدسجهە حائوپتستادت ئان ئالس نەئوئەس حەررسجهافتسگەبئەت زوگەتەئلت. دئە گەسجهجهتە دەر سەئتەنلنئە ڤۆن ئان ئست نور بروجهستüجکهافت بەکاننت. دەر گەئۆرگسجهە کöنگ داوت ئڤ. دەر ئەربائوئەر ئەرۆبەرتە ئان 1124، دۆجه گەوانن فادل ئڤ. دئە ستادت 1125 زورüجک. زوسäتزلجه ئەرۆبەرتە ئەر دڤن ئوند گاندسجها. ترۆتزدەم بلئەبەن دئە سجهادداددەن ئن ئان ئونتەر گەئۆرگسجهەر ئۆبەرهەررسجهافت. ناجهدەم دئە گەئۆرگئەر فادل ڤ. 1161 ئائوس ئان ڤەرترئەبەن ئوند دئە ستادت 1174 سجهاهانسجهاه ئەنترسسەن هاتتەن، ڤەرسجهواندەن دئە سجهادداددەن گەگەن ئەندە دەس 12. ژه. سجهلئەßلجه ئائوس دەن گەسجهجهتلجهەن قوئەللەن. ئەئن لەتزتەس متگلئەد دەر دیناستئە ئست ئن ئەئنەر پەرسسجهەن ئنسجهرفت ئن ئان فüر 1199 بەلەگت، فüر ژەنەس ژاهر، ئن دەم ئان ئەندگüلتگ ئان گەئۆرگئەن فئەل.

حەررسجهەرلستە

ئن دڤن ئوند گاندسجها:

موهامماد ئبن سجهادداد (951–971)
ئال ئ. ئبن موهامماد لاسجهکار (971–978)
مارزوبان ئبن موهامماد (978–986)
فادل ئ. ئبن موهامماد (986–1031)
ئابو ل-فاته موسا ئبن فادل ئ. (1031–1034)
ئال ئئ. لاسهکار ئبن موسا (1034–1049)
ئانوسجهرڤان ئبن ئال ئئ. لاسجهکار (1049)
ئابو ل-ئاسڤار سجهاڤور ئ. ئبن فادل ئ. (1049–1067)
فادل ئئ. ئبن سجهاڤور ئ. (1067–1073)
ئاسجهۆت ئبن سجهاڤور ئ. (1067)
فادل ئئئ. ئبن فادل ئئ. (1073–1075)

ئن ئان:

مانوتسجههر (1072–1118)
ئابو ل-ئاسڤار سجهاڤور ئئ. (1118–1124)
فادل ئڤ. ئبن سجهاڤور ئئ. (1125–؟)
جهوسجهتسجههر (1131–؟)
ماهمود (؟)
سجهادداد (ئوم 1154)
فادل ڤ. (1155–1161)
سجهاهانسجهاه ئبن ماهمود (1164–1174)

لتەراتور

ولادمر منۆرسک: ستودئەس ئن جائوجاسئان حستۆری. لۆندۆن 1953

وەبلنکس

شابلۆن:جۆممۆنسجات

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „سجهادداددەن“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.