KurdiPedia

سالادن

شابلۆن:دئەسەر ئارتکەل

کوپفەر-درهام مت دەم ئدەئالبلد ئەئنەر سالادن رەپرäسەنتئەرەندەن، تهرۆنەندەن حەررسجهەرگەستالت مت گلۆبوس ئن دەر لنکەن; گەپرäگت (لائوت رüجکسەئتە) 586 ح. (1190/1191). دئە ئوملائوفەندە ئنسجهرفت لائوتەت: شابلۆن:ئارس.[1]

سالادن (شابلۆن:ئارس[2] مت دەم تتەل شابلۆن:ئارف; گەبۆرەن 1137/1138[3] ئن تکرت; گەستۆربەن ئام 3. مäرز ئۆدەر 4. مäرز 1193 ئن داماسکوس[4]) وار ئاب 1171 دەر ئەرستە سولتان ڤۆن Äگیپتەن ئوند ئاب 1174 سولتان ڤۆن سیرئەن. ئالس کوردسجهستäممگەر فüهرەر گرüندەتە ئەر دئە دیناستئە دەر ئاییوبدەن.[5][6]

ئونتەر دەم نامەن „سولتان سالادن“ ووردە ئەر زو ئەئنەم میتهۆس دەر موسلمسجهەن وەلت ئوند ڤۆربلدهافتەن ئسلامسجهەن حەررسجهەر. ئەر ئەرۆبەرتە ئم ژاهر 1187 ژەروسالەم. ئالس ئەرفۆلگرەئجهەر گەگەنسپئەلەر دەر کرەئوزفاهرەر ووردە ئەر ئۆفت ڤەرکلäرت ئوند رۆمانتسئەرت. دئە مۆدەرنە گەسجهجهتسسجهرەئبونگ هنگەگەن گەهت داڤۆن ئائوس، داسس ئەر سەئنە رۆللە ئالس ڤەرتەئدگەر دەس ئسلام ئائوجه ئالس لەگتماتئۆن سەئنەر ماجهتپۆلتسجهەن زئەلە بەنوتزتە.[7]

لەبەن ئوند ورکەن

حەرکونفت ئوند ئەرستە ئادمنستراتڤە ئوند ملتäرسجهە ئائوفگابەن

  سالادن ستاممتە ئائوس ئەئنەر کوردسجهەن فاملئە. سەئن ڤاتەر نادسجهموددن ئاییوب ووردە ئن دون ئم هەئوتگەن ئارمەنئەن گەبۆرەن ئوند وار گۆئوڤەرنەئور دەر سەلدسجهوکەن ئن تکرت. سپäتەر دئەنتە ئەر مت سەئنەم ئۆنکەل سجهرکوه ئم حەئەر ڤۆن زەنگ ئوند دەسسەن سۆهن نور ئاد-دن. سالادن ووجهس ئن بائالبەک ئوند ئن داماسکوس ئائوف، وۆ سەئن ڤاتەر ژەوەئلس گۆئوڤەرنەئور نور ئاد-دنس وار. ئەئنگە متگلئەدەر سەئنەر فاملئە وارەن زو هۆهەن پۆستەن گەکۆممەن ئوند دئەنتەن دەم حەرانواجهسەندەن ئالس ڤۆربلدەر: سەئن ڤاتەر نادسجهموددن ئاییوب، سەئن ئۆنکەل سجهرکوه، دەر برودەر سەئنەر موتتەر سجههاب ئاد-دن ئال-حارم سۆوئە سەئن äلتەرەر برودەر توران سجهاه.[8]   1152 ووردە سالادن ئم ئالتەر ڤۆن ڤئەرزەهن ژاهرەن ڤۆن نور ئاد-دن ئن ئالەپپۆ ئن دەن ملتäردئەنست üبەرنۆممەن ئوند ئەرهئەلت ئەئن ئەئگەنەس لەهەن.[8] 1154 گەلانگ نور ئاد-دن دئە ڤەرەئنگونگ ڤۆن ئالەپپۆ ئوند داماسکوس. زوەئ ژاهرە سپäتەر ماجهتە ئەر سالادن ئالس ناجهفۆلگەر ڤۆن توران سجهاه زوم لەئتەر ئەئنەر ستäدتسجهەن پۆلزەئتروپپە (سهḥنا) ئن داماسکوس.[10] ئائوس پرۆتەست گەگەن بەترüگەرەئئەن ئن دەر فنانزڤەروالتونگ لەگتە سالادن دئەسەس ئامت ژەدۆجه نئەدەر ئوند کەهرتە ئن دەن ملتäردئەنست زورüجک. کورز داناجه ڤەرترائوتە ئهم نور ئاد-دن دەن پۆستەن ئەئنەس ڤەربندونگسۆففزئەرس زو سەئنەن کۆمماندەئورەن ئان. سالادن بلئەب ستەتس ئان دەر سەئتە دەس سولتانس ئوند ئەرهئەلت دادورجه ئائوس ئەرستەر حاند ئەئنسجهتەن ئن دئە ئەرفۆردەرنسسە، ئەئنەر فەئودالەن ملتäرۆرگانساتئۆن ڤۆرزوستەهەن.[11] نور ئاد-دنس لەئدەنسجهافتلجهە بەفۆلگونگ دەر رەلگöسەن ڤۆرسجهرفتەن داگەگەن سجهەئنت ئهن زو دئەسەم زەئتپونکت نۆجه نجهت بەئەئنفلوسست زو هابەن، دەنن ئەر سجهلۆسس سجه دەن 1157 ڤۆن سەئنەم ڤاتەر سۆوئە 1160 ئوند 1161 ڤۆن سجهرکوه گەفüهرتەن پلگەرکاراوانەن ناجه مەککا نجهت ئان.[12]

1163 بەفاهل نور ئاد-دن سالادن، سەئنەن ئۆنکەل سجهرکوه بەئ ئەئنەر ملتäراکتئۆن ناجه Äگیپتەن زو بەگلەئتەن. زئەل وار ئەس، سجهاوار ئالس وەسر ئن Äگیپتەن دورجهزوسەتزەن. دۆجه دئەسەر ڤەربüندەتە سجه 1164 مت کöنگ ئامالرجه ئ. ڤۆن ژەروسالەم گەگەن سجهرکوه، ئوند سجهرکوه وار گەزوونگەن، سجه ئائوس Äگیپتەن زورüجکزئەهەن. بەئ دئەسەر ئاکتئۆن فüهرتە سالادن ئەرستمالس ئەئگەنستäندگ ئەئن کۆمماندۆ. ئەر کۆننتە دئە فەستونگسستادت بلبائس ئەئننەهمەن ئوند درەئ مۆناتە لانگ هالتەن. ناجه سەئنەر رüجککەهر ناجه داماسکوس üبەرگاب ئهم نور ئاد-دن زوم زوەئتەن مال دەن پۆستەن دەس سهḥنا. سەئن گەرنگەر ئەئفەر ئن دئەسەم ئامت براجهتە ئهم دئە کرتک دەس ئۆبەرستەن رجهتەرس کامال ئاد-دن ئبن ئال-سهارازور ئەئن، واس سەئنەم ئانسەهەن بەئ نور ئاد-دن ئابەر نجهت سجهادەتە.[13] ئائوجه ئائوف وەئتەرەن کرئەگسزüگەن ناجه Äگیپتەن ئم ژانوئار 1167 ئوند ئم دەزەمبەر 1168 بەگلەئتەتە سالادن سجهرکوه ئائوف دەسسەن ئائوسدرüجکلجهەن وونسجه هن. ئم ژانوئار 1169 ناهم سالادن سجهاوار فەست، دەر ئائوف بەفەهل دەس کالفەن ئال-ʿĀدد گەتöتەت ووردە. وەسر ووردە نون سالادنس ئۆنکەل سجهرکوه.[14]

حەررسجهافت üبەر Äگیپتەن ئوند سیرئەن

  ئم مäرز 1169 ئەرهئەلت سالادن ناجه دەم تۆد سجهرکوهس دەن ئۆبەربەفەهل üبەر Äگیپتەن، زوئەرست نۆجه ئالس وەسر دەس لەتزتەن فاتمدەنکالفەن ئال-ʿĀدد. ناجه دەسسەن تۆد 1171 هەررسجهتە سالادن ئاللەئن ئالس سولتان ڤۆن Äگیپتەن. ئەر ستەللتە دئە سوننتسجهە ئۆرتهۆدۆخئە ئن Äگیپتەن وئەدەر هەر.[15] بەئسپئەلسوەئسە گرüندەتە ئەر تهەئۆلۆگسجه-ژورستسجهە حۆجهسجهولەن، سەتزتە دەن ئۆبەرستەن رجهتەر ئاب ئوند ئنستاللئەرتە ستاتتدەسسەن ئەئنەن سوننتسجهەن رەجهتسگەلەهرتەن. دەن حاندەل ئوند دئە ستەئوئەرلجهەن ئابگابەن رجهتەتە ئەر ناجه دەم سوننتسجه-ئسلامسجهەن رەجهت ئائوس ئوند ئائوجه پەرسöنلجه زۆگ ئەر کۆنسەقوئەنزەن، ئندەم ئەر سجهۆن ئالس وەسر داس وەئنترنکەن ئوند ئاندەرە ڤەرگنüگونگەن ئائوفگاب ئوند ئەئن ئەهەر بەدüرفنسلۆسەس لەبەن فüهرتە.[16] کائرۆس زتادەللە ئوند ستادتمائوئەر لئەß ئەر ئائوسبائوئەن، ئەئن ستراتەگسجهەس ئوند ئدەئۆلۆگسجهەس زەئجهەن فüر دئە سوننتسجه ئائوسگەرجهتەتە ماجهت دەر ئاییوبدەن üبەر Äگیپتەن.[17][18] 1174 üبەروارف ئەر سجه مت نور ئاد-دن. ناجه دەسسەن تۆد ئەرگرفف سالادن نۆجه ئم سەلبەن ژاهر گەگەن دەسسەن ڤۆن ئهم زونäجهست ئانەرکاننتەن، مندەرژäهرگەن ئەربەن ئائوجه دئە حەررسجهافت üبەر سیرئەن – ئائوßئەر ئالەپپۆ. زوسجهەن ئەندە 1174 ئوند متتە 1176 فüهرتە ئەر مەهرەرە ئەرفۆلگرەئجهە کرئەگسزüگە گەگەن سەئنە موسلمسجهەن ناجهبارن، سۆ ناهم ئەر ئم دەزەمبەر 1174 حاما، ئم مäرز 1175 حۆمس ئوند بائالبەک ئەئن ئوند بەسئەگتە دئە زانگدەن ئم ئاپرل 1175 بەئ دەن حöرنەرن ڤۆن حاما ئوند ئم ئاپرل 1176 ئن تالل ئاس-سولتان. ئم مائ ئوند ژون 1176 ناهم ئەر بوزāʾئا ئوند ئاʿزāز ئەئن. ئم فەلدلاگەر ڤۆن ئاʿزāز وار ئەئن زوەئتەر، وئەدەر ئەرفۆلگلۆسەر ڤەرسوجه ڤۆن فدāʾئییīن دەر ئاسساسسنەن، ئهن زو ئەرمۆردەن، گەسجهەئتەرت. کورز داناجه، ئم ئائوگوست 1176، بەلاگەرتە سالادن دئە ئاسساسسنسجهە فەستونگ ماسیاف، ئۆهنە سئە ئەئننەهمەن زو کöننەن.[19] ئانفانگ سەپتەمبەر 1176 هەئراتەتە ئەر ئسماتاددīن کهāتūن، دئە وتوە نور ئاد-دنس. دامت بەتۆنتە ئەر سەئنە لەگتماتئۆن ئالس ناجهفۆلگەر نور ئاد-دنس.[20] داماسکوس وار نون سالادنس بەڤۆرزوگتەر ئائوفەنتهالتسۆرت. داس ورتسجهافتلجه ستارکە Äگیپتەن داگەگەن بلئەب دەر ئونگەلئەبتە، ئابەر رەئجهە گەلدگەبەر فüر سالادنس ستäندگە کرئەگە. ئان ئال-قاد ئال-فادل سجهرئەب سالادن، Äگیپتەن سەئ فüر ئهن نجهت مەهر ئالس ئەئنە حورە، دئە بەئم ڤەرسوجه، ئهن ڤۆن سەئنەم ترەئوئەن وەئب سیرئەن زو ترەننەن، گەسجهەئتەرت سەئ.[21]

ئەروەئتەرونگ دەس حەررسجهافتسگەبئەتەس، سئەگ بەئ حاتتن ئوند ئەرۆبەرونگ ژەروسالەمس

  1177 سجهەئتەرتە ئەئن ئەرستەر گرۆßئانگرفف سالادنس ئائوف داس جهرستلجهە کöنگرەئجه ژەروسالەم ئن دەر سجهلاجهت ڤۆن مۆنتگسارد. مت دەر ئانگلئەدەرونگ ڤۆن ئالەپپۆ ئم ژاهر 1183 ئوند – ناجه سجهوەرەر کرانکهەئت[22][23] – ئائوجه ڤۆن مۆسسول ئم ژاهر 1186 هاتتە سالادن دئە ماجهت، داس کöنگرەئجه ژەروسالەم ئەرنەئوت ئانزوگرەئفەن ئوند سەئن پرۆپاگاندستسجه گرößتەس زئەل زو ئەررەئجهەن،[24] دئە رüجکەرۆبەرونگ ڤۆن دەسسەن حائوپتستادت ئوند دارüبەر هنائوس دئە وئەدەرهەرستەللونگ دەس ئسلامسجهەن گرۆßرەئجهەس ئونتەر سەئنەر فüهرونگ.[25] ڤۆرائوسسەتزونگ دافüر وار ئائوجه دەر ئەنتسجهەئدەندە سئەگ üبەر دئە کرەئوزفاهرەر ئونتەر گوئدۆ ڤۆن لوسگنان ئن دەر سجهلاجهت بەئ حاتتن ئام 4. ژول 1187. بەئ دەر بەوەرتونگ دئەسەر سجهلاجهت ئوند دەرەن فۆلگەن سپئەلتە سالادنس ئەرۆبەرونگ دەس ڤۆن دەن جهرستەن متگەفüهرتەن حەئلگەن کرەئوزەس ئەئنە وجهتگە رۆللە. دەر ئارابسجهە گەسجهجهتسسجهرەئبەر ئبن-ئال-ئاṯīر بەگرüندەتە سالادنس حەئلگەن کرئەگ (دسجههاد) گەگەن دئە ئالس ئونگلäئوبگە بەزەئجهنەتەن کرەئوزفاهرەر ئونتەر ئاندەرەم مت دەرەن گöتزەندئەنست دورجه دئە ڤەرەهرونگ ئوند ئانبەتونگ دەس حەئلگەن کرەئوزەس.[26] سالادن ئەرۆبەرتە ئام 2. ئۆکتۆبەر 1187 ژەروسالەم ئوند سەتزتە دامت دەر جهرستلجهەن حەررسجهافت üبەر دئە ستادت ناجه 88 ژاهرەن ڤۆرەرست ئەئن ئەندە. دۆرت لئەß ئەر ڤئەلە جهرستلجهە کرجهەن ئن مۆسجهەئەن ئومواندەلن. ئاللە ئان دئە جهرستەن ئەرننەرندەن ئنسجهرفتەن ووردەن بەسەئتگت. دئە کرجهە ست. ئاننا ووردە زو ئەئنەر سجهافئتسجهەن مادراسا، داس حائوس دەس پاترئارجهەن زو ئەئنەم سوف-کلۆستەر. دئە گرابەسکرجهە ئاللەردنگس بلئەب ئونانگەتاستەت. ئن دەر ئال-ئاقسا-مۆسجهەئە لئەß ئەر نور ئاد-دنس فüر دئەسە مۆسجهەئە ڤۆرگەسەهەنەن منبار ئائوفستەللەن.[27] ئن وەلجهەر رۆللە سجه سالادن سەلبست دابەئ ساه، زەئگت دئە ئام منبار نەئو ئانگەبراجهتە ئنسجهرفت، ئن دەر ئەر سجه ئالس „فرەئوند گۆتتەس“ بەزەئجهنەن لئەß، واس ئم ئسلام ئەئگەنتلجه حەئلگەن ڤۆربەهالتەن ئست.[28]

لەتزتە ملتäرسجهە ئەرفۆلگە، نئەدەرلاگەن گەگەن رجهارد لöوەنهەرز ئوند واففەنستللستاند

  بس 1189 ئەرۆبەرتە ئەر وەئتە تەئلە دەر کرەئوزفاهرەرستائاتەن ژەروسالەم، ترپۆلس ئوند ئانتئۆجهئا. ئەرست دەر درتتە کرەئوززوگ کۆننتە ئهن داران هندەرن، دئە کرەئوزفاهرەرستائاتەن ڤۆللستäندگ زو ڤەرنجهتەن. وäهرەند دئەسەم ڤەرلۆر ئەر 1191 دئە وجهتگە حافەنستادت ئاککۆن ئوند ئەرلتت نئەدەرلاگەن گەگەن رجهارد لöوەنهەرز بەئ ئارسūف ئوند 1192 بەئ ژاففا. 1192 کام ئەس زوم واففەنستللستاند زوسجهەن ئهم ئوند سەئنەم گەگنەر، دئەسەر دائوئەرتە درەئ ژاهرە ئوند ئاجهت مۆناتە. ئم دازوگەهöرگەن ڤەرتراگ گارانتئەرتە سالادن دەن زوگانگ ناجه ژەروسالەم فüر جهرستلجهە پلگەر. زودەم لئەß ئەر ناجهترäگلجه زو، داسس زوەئ لاتەئنسجهە پرئەستەر ئن دەر گرابەسکرجهە ئهرەن دئەنست ڤەرسەهەن.[30] سالادن سەلبست بەگاب سجه ئام 11. سەپتەمبەر 1192 ناجه ژەروسالەم. دۆرت بەلۆهنتە ئەر ترەئوئە ئانهäنگەر، دئە ئائوجه ئن کرتسجهەن ستوئاتئۆنەن دەر کرئەگسژاهرە ستەتس لۆیال گەبلئەبەن وارەن. سۆ بەرئەف ئەر باها ئاد-دن ئالس پرۆفەسسۆر ئان دئە سجهافئتسجهە حۆجهسجهولە، دئە ئەر وئەدەربەلەبت هاتتە. سالادنس وونسجه، ئوم دئە ژاهرەسوەندە 1192/1193 دەن حاددسجه، دئە ئسلامسجهە پلگەرفاهرت ناجه مەککا، دورجهزوفüهرەن، گنگ نجهت ئن ئەرفüللونگ. واهرسجهەئنلجه هئەلتەن ئهن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن مت دەم کالفەن ئن باگداد ئوند پرۆبلەمە ئن سەئنەم حەررسجهافتسبەرەئجه داڤۆن ئاب. سۆوۆهل سالادنس پرڤاتسەکرەتäر ئوند منستەر ئال-قاد ئال-فادل ئالس ئائوجه باها ئاد-دن هاتتەن ئهم داڤۆن ئابگەراتەن.[31]

تۆد، ئەهرەنگراب ئوند ناجهفۆلگە

سالادن کەهرتە ئم نۆڤەمبەر 1192 ناجه داماسکوس زورüجک، وۆ سەئن سۆهن ئال-ئافدال زو ئهم ستئەß. دئەسەر üبەرناهم وäهرەند سالادنس ئم فەبروئار 1193 ئۆففەنبار وەردەندەر، زوم تۆد فüهرەندەر کرانکهەئت ئممەر مەهر ئادمنستراتڤە ئائوفگابەن ڤۆن سەئنەم ڤاتەر.[32] سالادن ستارب ئام 3. ئۆدەر 4. مäرز 1193 ئم ئالتەر ڤۆن 55 ژاهرەن ئن داماسکوس.[4][33] مائمۆندەس، سەئن لەئبارزت، وار دامالس نجهت ئانوەسەند. سەئنە لەتزتە روهەستäتتە فاند ئەر ئەرست ئم دەزەمبەر 1195 ئن ئەئنەم ئەئگەنس فüر ئهن ئەربائوتەن مائوسۆلەئوم ناهە دەر داماسزەنەر ئوماییادەن-مۆسجهەئە.[34] ناجه سالادنس وللەن ئەرهئەلتەن سەئنە درەئ äلتەستەن سöهنە داماسکوس، کائرۆ ئوند ئالەپپۆ، سالادنس برودەر ئال-ئادل دەن رەست. سالادنس رەئجه درۆهتە بالد زو زەرفاللەن، دا 17 سöهنە، 35 نەففەن، دەر گاتتە سەئنەر تۆجهتەر ئوند ئەئنگە سەئنەر برüدەر سجه ئوم داس ئەربە سترتتەن. ئوم 1200 گەلانگ ئەس ئال-ئادل، دئە ئاللەئنگە حەررسجهافت زو ئەررنگەن ئوند بس زو سەئنەم تۆد ئم ژاهرە 1218 زو سجهەرن. ئائوجه سەئنە سöهنە کäمپفتەن ئوم دئە ناجهفۆلگە، ئوند داس ئاییوبدسجهە رەئجه üبەردائوئەرتە نور نۆجه ئەتوا درەئ وەئتەرە ژاهرزەهنتە.[35]

سالادنس مائوسۆلەئوم

  دەر کوپپەلبائو ئم هستۆرسجهەن ستادتزەنتروم ڤۆن داماسکوس ووردە ڤۆن سالادنس سۆهن ئال-مالک ئال-ئازز ئوتمان گەستفتەت. ئەر ئەنتهäلت زوەئ سارکۆپهاگە، ئەئنەن هöلزەرنەن ئوند ئەئنەن مارمۆرنەن. دەر هöلزەرنە مت ئەئنگەلەگتەن گەئۆمەترسجهەن موستەرن ئوند ئنسجهرفتەن گلت ئالس دەر ئۆرگنالە. دەر لنکە ئائوس مارمۆر ئست ئەئن ئم ئائوفتراگ کائسەر ولهەلمس ئئ. رەنۆڤئەرتەر سارکۆپهاگ، دەن دەر ئۆسمانسجهە سولتان ئابدüلهامد ئئ. 1878 گەستفتەت هاتتە.[36] ولهەلم ئئ. ڤەرانلاسستە ئوند فنانزئەرتە زودەم ئەئنە رەستائورئەرونگ دەر گەسامتەن گرابکاممەر[37] ئوند سپەندەتە ئەئنە سلبەرنە لامپە مت سەئنەم مۆنۆگرامم ئوند دەم سالادنس، دئە üبەر دەم نەئوئەن سارکۆپهاگ ئائوفگەهäنگت ووردە، سۆوئە ئەئنەن سەئت 1918 ئم لۆندۆنەر ئمپەرئال وار موسەئوم ئائوفبەواهرتەن، ڤەرگۆلدەتەن لۆربەئەرکرانز مت سەئنەم مۆنۆگرامم ئوند ئارابسجه بەسجهرئەبەنەن تافەلن ئوند بäندەرن.[38][39][40]

ناجهکۆممەن

سالادن وار مت ئسماتاددīن کهāتūن ڤەرهەئراتەت، هاتتە مت ئهر ئابەر کەئنە گەمەئنسامەن کندەر. سەئنە 24 کندەر، ڤۆن دەنەن سەجهس بەرەئتس سەهر ژونگ ڤەرستاربەن، ستاممتەن ڤۆن کۆنکوبنەن.[41] وئە دەر ئارابسجهە جهرۆنست ئابو ل-فدا بەرجهتەت، هنتەرلئەß سالادن بەئ سەئنەم تۆد 17 سöهنە ئوند ئەئنە تۆجهتەر. سەئنە تۆجهتەر هەئراتەتە سەئنەن نەففەن ئال-مالک ئال-کامل.[42]

سالادن وار سەهر دارائوف بەداجهت، داسس سەئنە سöهنە ئم رەجهتەن گلائوبەن ئەرزۆگەن ووردەن. زوسجهەن دەن کرئەگسزüگەن کüممەرتە ئەر سجه سەلبست داروم، وار ئەر ئونتەروەگس، üبەرناهمەن توتۆرەن دئەسە ئائوفگابە، ئوند سالادن ووردە دورجه کورئەرە ئائوف دەم لائوفەندەن گەهالتەن. وەنن ئەس دئە ئومستäندە ئەرلائوبتەن، رەئستە ئەر مت تەئلەن سەئنەر گرۆßئەن فاملئە، سۆ بەئسپئەلسوەئسە ئم ژاهر 1177 مت سەئنەن نۆجه رەجهت کلەئنەن سöهنەن ئال-ئافدال ئوند ئال-ئازز ناجه ئالەخاندرئا – هöجهستواهرسجهەئنلجه زوساممەن مت دەرەن مüتتەرن. فرüهزەئتگ ووردەن دئە سöهنە ئم ئومگانگ مت واففەن ترائنئەرت ئوند ئالس بەئۆباجهتەر ئائوف کرئەگسزüگە متگەنۆممەن. سئە سۆللتەن سجه بەرەئتس ئالس ئەلف- ئۆدەر زوöلفژäهرگە ئان دەن کرئەگ گەوöهنەن. ئال-ئافدال ناهم ئالس ئاکتڤەر کäمپفەر بەرەئتس ئان دەر سجهلاجهت ڤۆن حاتتن تەئل، ئال-ئازز وار بەئ دەر ئەرۆبەرونگ ژەروسالەمس دابەئ، ئوند ئال-زاهر گهاز سپئەلتە سجهۆن ئالس فüنفزەهنژäهرگەر ئائوف کرئەگسزüگەن گەگەن دئە کرەئوزرتتەر ئم نöردلجهەن سیرئەن ئەئنە بەدەئوتەندە رۆللە. ئانوەئسونگەن، دئە سالادن ئم ئۆکتۆبەر 1192 گاب، زەئگەن ئەئنگە ماخمەن فüر دئە ئەرزئەهونگ سەئنەر سöهنە: گۆتت ستەتس زو فüرجهتەن ئوند زو ئەهرەن، بلوتڤەرگئەßئەن زو ڤەرمەئدەن ئوند لئەبەر زو ڤەرهاندەلن ئوند زو üبەرزەئوگەن، سجه مت دەم وۆهلەرگەهەن دەر ئونتەرتانەن زو بەسجهäفتگەن سۆوئە دئە ملتäرسجهە ئوند دئە زڤلە ئەلتە گوت زو بەهاندەلن، ئوم سجه دەرەن ئونتەرستüتزونگ زو سجهەرن.[43]

زو سەئنەن سöهنەن، ئەنکەلن ئوند ئورەنکەلن زäهلەن:[44]

سالادن ئالس لەگەندäرە گەستالت

    تاتساجهەن ئوند لەگەندەن سۆوئە دەرەن ڤەرمسجهونگ ئوند ئنتەرپرەتاتئۆن پرäگتەن داس بلد سالادنس ئم جهرستلجهەن ئابەندلاند ئوند ئم ئسلامسجهەن ئۆرئەنت.

گرۆßزüگگکەئت ئوند فرەئگەبگکەئت

جهرستەن ئوند موسلمە رüهمتەن سالادنس گرۆßزüگگکەئت ئن فنانزئەللەن دنگەن ئوند دابەئ بەسۆندەرس سەئنە فرەئگەبگکەئت. موسلمە سەتزتەن ئهن داهەر مت دەم ئالس ژەسوس ئدەنتفزئەرتەن ماهد گلەئجه، دەر دئە موسلمە زوم واهرەن ئسلام فüهرە ئوند سجه دورجه گرößتە فرەئگەبگکەئت ئائوسزەئجهنە. دەر ئسلامسجهە حستۆرکەر باها ئاد-دن مەئنتە، سالادنس گرۆßزüگگکەئت سەئ وەئتهن سۆ بەکاننت گەوەسەن، داسس سئە نجهت گەسۆندەرت ئەروäهنت وەردەن مüسسە. ئەس رەئجهە متزوتەئلەن، داسس دەر حەررسجهەر üبەر سۆ ڤئەلە لäندەر، ئالس ئەر ستارب، سەلبست نور نۆجه 47 سلبەر-دراجهمەن ئوند نور ئەئن ئەئنزگەس گۆلدستüجک بەسەسسەن هابە.[48] سالادن سۆلل ئەرکلäرت هابەن، ئەئن ڤۆر ئهن هنترەتەندەر بتتستەللەر سەئ سەلبست دانن نجهت فüر سەئن ئەررöتەن ئەنتسجهäدگت، وەنن ئەر ئهم ئاللەس گەلد ئائوس سەئنەم سجهاتز سجهەنکە. تاتسäجهلجه وار سالادن ئائوجه گەگەنüبەر سەئنەن موسلمسجهەن گەگنەرن ئوند ڤەربüندەتەن گرۆßزüگگ ئوند فرەئگەبگ، واس ئهم ئابەر ئائوجه دئە کرتک ئەئنگەر موسلمسجهەن زەئتگەنۆسسەن ئەئنبراجهتە. ئەئن بەئسپئەل فüر دئە ئەئنسجهäتزونگ ئائوف جهرستلجهەر سەئتە ئست دئە مەئنونگ ولهەلمس ڤۆن تیروس، دەس ئوم 1130 ئن ژەروسالەم گەبۆرەنەن کانزلەرس دەس کöنگرەئجهس ژەروسالەم، دەر ئن سالادن زوار ئەئنەن هۆجهمüتگەن ئوند روهمسüجهتگەن حەررسجهەر ساه، ئهم ئابەر دەننۆجه ئەئنە ئائوßئەرۆردەنتلجهە فرەئگەبگکەئت بەسجهەئنگتە. دئەسە ئەئگەنسجهافت سالادنس سجهەئنت سەئنەم ناتورەلل ئوند دەن وەرتەن سەئنەر ئەرزئەهونگ ئەنتسپرۆجهەن هابەن، ووردە ڤۆن سالادن ئابەر ئائوجه مت پۆلتسجهەم کالکüل ئەئنگەسەتزت.[49]

رتتەرلجهەر گەگنەر ئوند ئوربلد دەس ئەدلەن حەئدەن

ئم ئابەندلاند گەرئەت سالادن نئە ئن ڤەرگەسسەنهەئت، کەئن ئسلامسجهەر حەررسجهەر دەس متتەلالتەرس ئست ئن ئەئورۆپا بەکاننتەر. ئوند ئۆبوۆهل ئەر دەن کرەئوزفاهرەرستائاتەن سجهوەرەن سجهادەن زوگەفüگت هاتتە، ستاند ئەر üبەر ژاهرهوندەرتە هنوەگ ئن بەسۆندەرس هۆهەم ئانسەهەن. دئە ئەرننەرونگ ئان ئهن ووردە سجهۆن بالد ڤەرکلäرت ئوند رۆمانتسئەرت. ئەر گنگ ئالس „رتتەرلجهەر گەگنەر“ ئوند „ئوربلد دەس ئەدلەن حەئدەن“ ئن دئە ئەئورۆپäئسجهە گەسجهجهتسسجهرەئبونگ ئەئن، ئۆبوۆهل ئەر ئەتوا ناجه دەر سجهلاجهت بەئ حاتتن دئە üبەرلەبەندەن ئۆردەنسرتتەر (بس ئائوف دەن تەمپلەرمەئستەر) هنرجهتەن ئوند دئە üبرگەن گەفانگەنەن ئن دئە سکلاڤەرەئ ڤەرکائوفەن لئەß.[50] داس سۆلل دەن پرەئس فüر سکلاڤەن سۆ گەدرüجکت هابەن، داسس مان ئەئنەن جهرستلجهەن سکلاڤەن فüر ئەئن پائار ساندالەن ئەئنتائوسجهەن کۆننتە.[51]

ئالس گەگەنلەئستونگ فüر دئە کاپتولاتئۆن ژەروسالەمس سۆلل ئەر دئەژەنگەن ئەئنوۆهنەر، دئە üبەر ڤەرمöگەن ڤەرفüگتەن، گەگەن ئەئن کۆپفگەلد ئن دئە فرەئهەئت ئەنتلاسسەن هابەن. 18.000 دەرژەنگەن، دئە دئەسەس کۆپفگەلد نجهت سەلبست ئائوفبرنگەن کۆننتەن، ووردەن فüر ئەئنە مüهسام زوساممەنگەبراجهتە پائوسجهالسوممە فرەئگەکائوفت. ئەتوا 100.000 دنار ئنسگەسامت فلۆسسەن دابەئ ئن سالادنس کاسسە. دئە ئەتوا 15.000 نجهت فرەئگەکائوفتەن – 7000 مäننەر سۆوئە 8000 فرائوئەن ئوند کندەر – گەرئەتەن ئن سالادنس گەفانگەنسجهافت.[52] ئالس سالادنس برودەر ئال-ئادل داس ئەلەند دەر نجهت فرەئگەکائوفتەن ساه، بات ئەر دەن سئەگرەئجهەن فەلدهەررن، ئهم 1.000 سکلاڤەن زو سجهەنکەن. سالادن ئەرفüللتە دئە بتتە، ئوند سەئن برودەر لئەß دئە ئهم گەسجهەنکتەن سکلاڤەن فرەئ.[53]

بەزئەهونگەن زو جهرستلجهەن حەررسجهەرن

بەسۆندەرە بەئاجهتونگ فاندەن ئن ئەئورۆپا سالادنس بەزئەهونگەن زو کöنگ رجهارد ئ. لöوەنهەرز ڤۆن ئەنگلاند ئوند زو کائسەر فرئەدرجه ئ. باربارۆسسا.

سەئن ڤەرهäلتنس زو رجهارد لöوەنهەرز وار ترۆتز دەر ملتäرسجهەن گەگنەرسجهافت ڤۆن گرۆßئەم گەگەنسەئتگەم رەسپەکت گەپرäگت. ئالس رجهارد بەئ دەر بەلاگەرونگ ڤۆن ئاککۆن ئەرکرانکتە، سۆلل سالادن ئهم دئە دئەنستە سەئنەس لەئبارزتەس ئانگەبۆتەن ئوند ئهم پفرسجهە ئوند سجهنەئە ڤۆم بەرگ حەرمۆن زور کüهلونگ ڤۆن گەترäنکەن گەساندت هابەن. ئالس رجهارد ئم کامپف بەئ ژاففا سەئن پفەرد ئونتەر دەم لەئب وەگگەسجهۆسسەن وۆردەن وار، هابە ئهم سالادن دورجه ئەئنەن سکلاڤەن زوەئ ئەدلە ئارابەرپفەردە برنگەن لاسسەن، دامت ئەر ستاندەسگەمäß وەئتەرکäمپفەن کöننە – واس وەگەن دەر ئونگەوöهنلجه رتتەرلجهەن ڤەرهالتەنسوەئسە بەئ دەن جهرۆنستەن گرößتەس ئائوفسەهەن ئەررەگتە. وäهرەند دەر کامپفپائوسەن پفلەگتە مان دپلۆماتسجهەن کۆنتاکت متەئناندەر. گەساندتە ناهمەن ئان فەستلجهکەئتەن، تورنئەرەن ئوند ژاگدائوسفلüگەن تەئل ئوند مان ساندتە سجه گەسجهەنکە: دەر لەگەندە ناجه ئەئنەن وەئßئەن کوردسجهەن ژاگدفالکەن فüر رجهارد، ئالس گەگەنگابە ئەئنەن ئاندالوسسجهەن راپپەن فüر سالادن.[54]

ئوم دەن کرئەگ ئم حەئلگەن لاند زو بەئەندەن ئوند ناجه ئەئورۆپا زورüجککەهرەن زو کöننەن ئوند سۆ سەئنە ئنس وانکەن گەراتەنە حەررسجهافت ئن ئەنگلاند ئوند فرانکرەئجه زو سجهەرن، بۆت رجهارد لöوەنهەرز ئان، داسس ئال-ئادل، سالادنس برودەر، ژۆهاننا، دئە سجهوەستەر رجهاردس ئوند کöنگنوتوە ڤۆن سزلئەن هەئراتەن سۆللە: سئە وüردە دئە جهرستلجه کۆنترۆللئەرتەن گەبئەتە پالäستناس ئەرهالتەن، سالادن سۆللە سەئنەن برودەر مت دەم üبرگەن حەئلگەن لاند بەلەهنەن، گەمەئنسام ئالس پائار ڤۆن ژەروسالەم ئائوس رەگئەرەن ئوند داس لاند ئاللەن جهرستەن ئوند مۆسلەمس ئۆففەنستەهەن لاسسەن – فüر موسلمە ئوند جهرستەن دامالس ناهەزو ئونڤۆرستەللبار. ئائوجه وەنن دئەسە ڤۆرسجهلäگە ڤۆن بەئدەن سەئتەن لەتزتلجه نجهت ئاللزو ئەرنست گەنۆممەن ووردەن، ماجهت دەر ڤۆرسجهلاگ دئە گەگەنسەئتگە وەرتسجهäتزونگ دەئوتلجه.[55]

Äهنلجهەس ئست ڤۆن سالادنس دپلۆماتسجهەن بەزئەهونگەن زو فرئەدرجه ئ. باربارۆسسا üبەرلئەفەرت، بەئ دەم ئەر 1173 فüر سەئنەن سۆهن ئانگەبلجه ئوم دئە حاند ڤۆن دەسسەن تۆجهتەر ئانهئەلت مت دەر ئۆپتئۆن، داسس ژەنەر دانن زوم جهرستلجهەن کöنگ گەکرöنت وەردەن مöگە. دئەس دüرفتە ژەدۆجه ئەئنە لەگەندە سەئن، دئە سپäتەر ڤۆن جهرستلجهەن ترۆئوبادۆئورەن ڤەربرەئتەت ووردە. دئە هئەرفüر ناجه ئائاجهەن ئەنتساندتە äگیپتسجهە دەلەگاتئۆن سۆلل ئەئن هالبەس ژاهر ئام حۆف فرئەدرجه ئ. ڤەروەئلت هابەن، وۆ سئە ڤەرموتلجه üبەر ئەئن بüندنس گەگەن بیزانز ڤەرهاندەلتە. ناجه دەر رüجکەرۆبەرونگ ژەروسالەمس دورجه سالادن سۆلل فرئەدرجه ئ. دئەسەن ئن ئەئنەم سجهرەئبەن ڤۆم 26. مائ 1188 زو ئەئنەم رتتەرلجهەن دوئەلل ئام 1. نۆڤەمبەر 1189 ئن دەر äگیپتسجهەن ئەبەنە زۆئان ئائوفگەفۆردەرت هابەن. ئاللەردنگس گەلتەن دئەسەر گوتەن گلائوبەنس (بۆنا فدە) ئن ڤئەلفäلتگەن فۆرمەن ترادئەرتە برئەف ئوند سالادنس ئانتوۆرتبرئەف ئورسپرüنگلجه ئالس ئەنگلسجهە فäلسجهونگەن.[56][57][58]

تۆلەرانز

زوم بلد دەس „ئەدلەن حەئدەن“ گەهöرتە ئائوجه سالادنس رەلگöسە تۆلەرانز. زەئتگەنöسسسجهە قوئەللەن بەسجهرەئبەن ئهن ئالس فرۆممەن موسلم، دەر دئە ئائوف دەن کۆران گەگرüندەتە تۆلەرانز گەگەنüبەر ژودەن ئوند جهرستەن بەئاجهتەتە. زوانگسکۆنڤەرسئۆنەن لەهنتە ئەر ئاب. ئەر سەلبست سۆلل üبەرزەئوگت گەوەسەن سەئن، ڤۆن گۆتت دەن ئائوفتراگ ئەرهالتەن زو هابەن، ئائوف دەر وەلت دئە رەجهتە ئۆردنونگ هەرزوستەللەن. دەننۆجه فüهرتە ئەر دەن کامپف گەگەن دئە کرەئوزفاهرەر نجهت بەدنگونگسلۆس ئائوس، سۆندەرن سوجهتە ئائوجه ئممەر وئەدەر واففەنستللستäندە، ئوم گەگەن سەئنە موسلمسجهەن ناجهبارن کرئەگە فüهرەن زو کöننەن. ئائوجه داس گلت ئالس ئندز دافüر، داسس سالادن نجهت نور دئە وئەدەرگەوننونگ ژەروسالەمس ئوند دەر سئەگ üبەر دئە کرەئوزفاهرەر، سۆندەرن دارüبەر هنائوس دئە وئەدەرهەرستەللونگ دەس ئسلامسجهەن گرۆßرەئجهەس ئام حەرزەن لاگ. ڤۆن داهەر کانن سەئنە تۆلەرانز ئائوجه ئالس پۆلتسجهەس متتەل زوم زوەجک ئانگەسەهەن وەردەن. ئم گەگەنساتز زو دەن کاتهۆلسجهەن کرەئوزفاهرەرن ئوند دەرەن ناجهکۆممەن هاتتەن دئە ئۆرئەنتالسجهەن جهرستەن ئونتەر سالادن نجهتس زو بەفüرجهتەن. سئە ئوند ئائوجه ژودەن وارب ئەر زور نەئوبەسئەدلونگ دەس ئەرۆبەرتەن ژەروسالەمس ئان ئوند گەوäهرتە ئهنەن دئە ئالس رەسپەکتئەرتەن بوجهبەستزەرن زوستەهەندەن رەجهتە.[59]

ئالس ڤۆرکäمپفەر دەر سوننا ڤەرزجهتەتە ئەر دارائوف، دئە ئالس حäرەتکەر ئانگەسەهەنەن سجهئتەن سەئنەس رەئجهەس زو ڤەرفۆلگەن ئوند سەتزتە ئهنەن ستاتتدەسسەن ئەئنە سوننتسجهە بلدونگسۆففەنسڤە ئەنتگەگەن. ئائوجه گەگەنüبەر سوفس، دەن ئسلامسجهەن میستکەرن، زەئگتە ئەر سجه زوگäنگلجه ئوند بەداجهتە سئە مت ستفتونگەن، ڤەرهندەرتە ئاللەردنگس نجهت دئە حنرجهتونگ دەس وەگەن کەتزەرەئ ئانگەکلاگتەن، گرۆßئەن میستکەرس سوهراوارد.[59]

سالادن ئالس دەر نەئوئە یوسوف

دئە گەسجهجهتە ژۆسەپهس، دەس زوەئتژüنگستەن سۆهنەس دەس ئالتتەستامەنتلجهەن ژاکۆب، وار زو سالادنس لەبەنسزەئت پۆپولäر، زومال ژۆسەپه ئالس یوسوف ئائوجه ئم کۆران ڤۆرکۆممت. دۆرت گلت ئەر ئالس پرۆپهەت ئوند دامت ئالس ڤۆرگäنگەر مۆهاممەدس. فüر سالادنس موسلمسجهە زەئتگەنۆسسەن لاگ ئەس ناهە، دەن یوسوف دەس کۆرانس ئوند سالادن، دەسسەن ئەئگەنتلجهەر نامە یوسوف وار، زو ڤەرگلەئجهەن ئوند سۆگار گلەئجهزوسەتزەن. ئائوجه سالادن سەلبست زۆگ دئەسە پاراللەلەن. لەگەندەن دەر موسلمە، ژودەن ئوند ئۆرئەنتالسجهەن جهرستەن بۆتەن ڤئەل ستۆفف فüر ڤەرگلەئجهە، دئە دارن گپفەلتەن، داسس سالادن مüندلجه ئوند سجهرفتلجه ئالس دەر وئەدەرەرستاندەنە یوسوف ئوند ئالس حەئلسبرنگەر ئەئنەر نەئوئەن گۆلدەنەن زەئت ئاپۆسترۆپهئەرت ووردە.[60][61]

ڤەرگەسسەنهەئت ئوند وئەدەرەنتدەجکونگ ئم ئۆرئەنت

ئاندەرس ئالس ئن ئەئورۆپا گەرئەت دئە گەستالت سالادنس ئم ئۆرئەنت بالد ئن ڤەرگەسسەنهەئت. دئە فرöممگکەئت نور ئاد-دنس ئوند دئە سجهۆنونگسلۆسە ئونبارمهەرزگکەئت بائبارس ئ. ڤەربلئەبەن لäنگەر ئم کۆللەکتڤەن گەدäجهتنس. ئەرست ئم 19. ژاهرهوندەرت رüجکتە سالادن دورجه دئە پۆستڤە بەوەرتونگ ئن ئەئورۆپا وئەدەر ئن داس بەووسستسەئن دەر ئسلامسجهەن وەلت.[62] سۆ وەجکتە ئنسبەسۆندەرە دئە ئۆرئەنت-رەئسە دەس دەئوتسجهەن کائسەرس ولهەلم ئئ. ئم ژاهر 1898، زو دەرەن ئابسجهلوسس ئەر داس گراب سالادنس ئن داماسکوس بەسوجهتە، داس ئنتەرەسسە دەر موسلمە. ئن ئەئنەر دانکەسرەدە رüهمتە ولهەلم ئئ. سالادن ئالس ئەئنەن „دەر رتتەرلجهستەن حەررسجهەر ئاللەر زەئتەن“ ئوند ئالس „رتتەر ئۆهنە فورجهت ئوند تادەل، دەر ئۆفت سەئنە گەگنەر دئە رەجهتە ئارت دەس رتتەرتومس لەهرەن موßتە“.[63]

سالادن ئن دەر ئەئورۆپäئسجهەن لتەراتور (ئائوسواهل)

بەرەئتس ئن سالادنس لەبەنسزەئت ئوند کورز داناجه ووردە ئائوف سالادن ئن گەدجهتەن، ئەپەن ئوند ئەرزäهلونگەن بەزوگ گەنۆممەن. دابەئ واندەلتە سجه سەئن بلد ڤۆم گرائوسامەن گەگنەر زوم رتتەرلجهەن، توگەندهافتەن حەررسجهەر ئوند فەلدهەررن.

  • ئن دەم ئانۆنیمەن کرەئوززوگسلئەد حەئو ڤۆجە فلەبل جۆگۆر ئەناررارە ڤۆن 1188، داس ئن دئە جارمنا بورانا ئائوفگەنۆممەن وۆردەن ئست، ورد ئەر مت ڤئەلەن نەگاتڤەن مەرکمالەن ئالس ودەرساجهەر دەر کرەئوزفاهرەر وäهرەند دەر سجهلاجهت بەئ حاتتن ئوند بەئ دەر ئەرۆبەرونگ ژەروسالەمس سۆوئە ئالس ڤەروüستەر دەس حەئلگەن لاندەس ئوند ئالس بارباروس پەرڤەرسوس („ڤەردۆربەنەر، کەتزەرسجهەر باربار“) دارگەستەللت. ئهم ورد ئەئنە ئانتجهرستلجهە گرößئە زوگەبللگت، دئە ئائوجه دئە تاتەن دەر کرەئوزفاهرەر گرۆß ئەرسجهەئنەن لäسست.[64][65][66][67]
  • ئم ئتنەرارئوم پەرەگرنۆروم ئەت گەستا رەگس رجارد، ئەئنەر ئانۆنیمەن، نۆجه ئم 12. ژاهرهوندەرت ڤەرفاسستەن پرۆسائەرزäهلونگ üبەر رجهارد لöوەنهەرز’ تەئلناهمە ئام درتتەن کرەئوززوگ داگەگەن ورد سالادن ئالس ئەهرەنوەرتەر گەگنەر بەسجهرئەبەن، دەر ڤۆن حومفرئەد ئڤ. ڤۆن تۆرۆن سۆگار زوم جهرستلجهەن رتتەر گەسجهلاگەن وۆردەن سەئ.[68][69]
  • والتەر ڤۆن دەر ڤۆگەلوەئدە ستەللتە ئن سەئنەر ئان پهلپپ ڤۆن سجهوابەن گەرجهتەتەن لöوەنهەرز-ماهنونگ ڤۆن 1201 سۆوۆهل دەن „ملتەن“ سالادن ئالس ئائوجه دەسسەن ودەرساجهەر ئوند ڤەرتراگسپارتنەر، دەن مت ئەئنەر „گەبەندەن هانت“ ئائوسگەزەئجهنەتەن رجهارد لöوەنهەرز، ئالس ڤۆربلدەر دەر فرەئگەبگکەئت دار.[70]
  • ئم ئالتفرانزöسسجهەن، ئوم 1300 ئەنتستاندەنەن ئەپۆس لە پاس سالادن، داس دەن درتتەن کرەئوززوگ بەهاندەلت، ورد سالادن ئالس گەنەرöسەر ئوند رتتەرلجهەر گەگنەر دەر جهرستلجهەن کرەئوزفاهرەر دارگەستەللت.[71][72]
  • ئم ڤئەرتەن گەسانگ ڤۆن دانتە ئالگهئەرس 1321 ڤۆللەندەتەر گöتتلجهەر کۆمöدئە هات سالادن ئالس نجهتگەتائوفتەر سەئنەن پلاتز ئم لمبوس: “ئە سۆلۆ ئن پارتە ڤد ’ل سالادنۆ” („ئوند ئاللەئنە سەئتاب ساه ئجه سالادن“).[73] ئائوجه دانتە هۆب سالادنس فرەئگەبگکەئت هەرڤۆر.[74][75]

 

  • ئوم 1395 ووردە دەر ئەرزäهلستۆفف ڤۆن لە پاس سالادن ئن تهۆماس ئئئ. دە سالوجەس' ئومفانگرەئجهەم، ئن پرۆسا ئوند ڤەرسەن ئابگەفاسستەن ئابەنتەئوئەررۆمان لە جهەڤالئەر ئەررانت وئەدەر ئائوفگەگرففەن. داس مانوسکرپت مس 12559 دەر ببلئۆتهèقوئە ناتئۆنالە دە فرانجە، پارس ڤۆن 1403/1404 ئەنتهäلت ڤئەلە ئللوستراتئۆنەن، دارونتەر داس زوساممەنترەففەن ڤۆن سالادن مت دەن کرەئوزفاهرەرن.[77]
  • ئن دەر متتە دەس 15. ژاهرهوندەرتس ووردە سالادن ڤۆم پäپستلجهەن سەکرەتäر فلاڤئۆ بئۆندۆ ئن دەسسەن حستۆرئاروم ئاب ئنجلناتئۆنە رۆمانۆروم ئمپەرئ دەجادەس ترەس سۆگار ئالس دەر تüجهتگستە ئوند گەبلدەتستە حەررسجهەر دەر دامالگەن زەئت بەزەئجهنەت.[75]
  • دئە فکتڤە، فرانزöسسجهە پرۆسائەرزäهلونگ سالادن، لەتزتەر تەئل ئەئنەر ترلۆگئە ئائوس دەر زوەئتەن حäلفتە دەس 15. ژاهرهوندەرتس، ڤەروەندەت ئنهالتە فرانزöسسجهەر، ئتالئەنسجهەر ئوند سپانسجهەر بەرجهتە ئاب دەم 12. ژاهرهوندەرت، ئن دەنەن سالادنس ڤەرهäلتنس زوم جهرستەنتوم، بەئسپئەلسوەئسە سەئنە ئانگەبلجهە جهرستلجهە حەرکونفت ئوند سەئنە Üبەرلەگونگەن جهرست زو وەردەن، بەهاندەلت ورد. دابەئ گەهت ئەس ئائوجه ئوم کرتک ئان دەن زوستäندەن دەر جهرستلجهەن کرجهە. بەرجهتەت ورد ئن سالادن üبەر دەس سولتانس مت زوەئ جهرستلجهەن رتتەرن ئونتەرنۆممەنە ئنکۆگنتۆ-رەئسە ناجه ئەئورۆپا. سالادنس زئەل ئست ئەس، ئان ئۆرت ئوند ستەللە دئە جهرستلجهە کولتور کەننەنزولەرنەن، ئوم ئەنتسجهەئدەن زو کöننەن، ئۆب ئەر جهرست وەردەن وۆللە. دۆجه دئە ئونجهرستلجهەن ستتەن، زومال دئە ئونەرترäگلجهە بەهاندلونگ ڤۆن ئارمەن ئن پارس، لاسسەن ئهن زونäجهست داڤۆر زورüجکسجهرەجکەن. زورüجک ئن داماسکوس رüستەت ئەر فüر ئەئنەن کرئەگسزوگ ئائوف، مت دەم ئەر فرانکرەئجه ئن سەئن حەررسجهافتسگەبئەت ئەئنگلئەدەرن ئۆدەر ئەس ڤەروüستەن ولل. دەننۆجه گلت ئەر ستەتس ئالس دەر دەن جهرستەن مۆرالسجه Üبەرلەگەنە، سۆ ئائوجه ئام ئەندە دەر ئەرزäهلونگ، ئالس سجه سالادن ناجه ئەئنەر دەباتتە üبەر دئە درەئ ئابراهامتسجهەن رەلگئۆنەن سەلبست جهرستلجه تائوفت. فüر ئالل داس گبت ئەس ئاللەردنگس کەئنەرلەئ هستۆرسجهە گروندلاگەن.[78]

داس پۆستڤە سالادنبلد هاتتە ڤۆم جهرستلجهەن متتەلالتەر بس هنەئن ئنس 19. ژاهرهوندەرت بەستاند. ئەس زەئجهنەتە سجه دەئوتلجه ئاب ڤۆم ترادتئۆنەلل دüستەرەن، نەگاتڤەن ئسلامبلد. نجهت ئەرکاننت ووردە، داسس سالادنس حاندلونگسوەئسە ئالس „ئەدلەر حەئدە“ نجهت نور ڤۆن ئهم ئالس پەرسۆن بەستممت ووردە، سۆندەرن ئائوجه ئەئن رەسولتات ڤۆن گەبۆتەن ئوند ڤەربۆتەن دەس کۆرانس وار. سالادن گالت ئالس ئائوسناهمەئەرسجهەئنونگ.[79] ئەرست ئالس 1732 ئەئنە لاتەئنسجهە Üبەرسەتزونگ دەر ئارابسجهەن سالادنبئۆگرافئە ڤۆن باهā' ئاد-دīن یوسوف ئبن راف ئبن سهاددāد ئەرسجهئەنەن وار، فاندەن ئارابسجهە قوئەللەن بەئاجهتونگ، دئە داس بسهەر üبلجهە، ئەئنسەئتگە سالادنبلد کۆررگئەرەن کۆننتەن.[80]

  • 1758 ووردە دئە ئەرستە مۆدەرنە بئۆگرافئە ڤۆن فرانچۆئس لۆئوئس جلائودە مارن ڤەرöففەنتلجهت ئوند 1761 ئنس دەئوتسجهە üبەرسەتزت.[80][81]
  • گرۆßئە ورکونگ ئەنتفالتەتە ڤۆلتائرەس ئەسسائ سور لەس مۆئەئورس ئەت ل’ئەسپرت دەس ناتئۆنس ئائوس دەم ژاهر 1756. دارن رüهمتە ڤۆلتائرە سالادنس ملدە بەئ دەر ئەئنناهمە ژەروسالەمس، دئە ئەر سجهۆن ئن ئەئنەر فرüهەرەن، ڤۆن لەسسنگ üبەرسەتزتەن ئاربەئت دەر بلوتگەن گرائوسامکەئت دەر کرەئوزفاهرەر بەئ دەرەن ئەرۆبەرونگ ژەروسالەمس ئەنتگەگەنگەستەللت هاتتە.[80]

 

  • ئالس وەگبەرەئتەر دەس تۆلەرانزگەدانکەنس دەر ئائوفکلäرونگ گەلانگتە سالادن دورجه لەسسنگس 1779 ڤەرöففەنتلجهتەس دراماتسجهەس گەدجهت ناتهان دەر وەئسە ناجههالتگ ئنس بەووسستسەئن دەر گەبلدەتەن ئەئورۆپäئەر.[82][83]
  • ئائوجه والتەر سجۆتت زەئجهنەتە ئن سەئنەر ئەرزäهلونگ دەر تالسمان ڤۆن 1825 ئەئن سەهر سیمپاتهسجهەس بلد سالادنس، وۆبەئ ئەر سجه کائوم ئان دئە گەسجهجهتلجهەن فاکتەن هئەلت.[82][84]

دئە فüر هۆجهمتتەلالتەرلجهە ڤەرهäلتنسسە رەئجهەن ئارابسجهەن ئوند جهرستلجهەن قوئەللەن ئەرمöگلجهتەن – بەگننەند مت ستانلەی لانە-پۆئۆلەس سالادنبئۆگرافئە ڤۆن 1898 – ئممەر مەهر ئەئنە ئەهەر نüجهتەرنە بەتراجهتونگسوەئسە.[85][86][82]

سالادن ئن ئارابسجهەر لتەراتور (ئائوسواهل)

سالادن ئست ئەئنە ئن دەن گەسجهجهتەن ئائوس تائوسەندوندەئنەر ناجهت ئائوفترەتەندە فگور، سۆ ئەتوا ئن:

ئنسترومەنتالسئەرونگ

  ئم ناهەن ئۆستەن ئەرواجهتە داس ئنتەرەسسە ئان سالادن ئەرست گەگەن ئەندە دەس 19. ژاهرهوندەرتس نەئو.[88] ڤۆر ئاللەم پانسلامسجهە ئوند پانارابسجهە ماجهتهابەر ئنسترومەنتالسئەرتەن ئهن سەئتهەر فüر پۆلتسجهە زوەجکە.

دەر ئۆسمانسجهە سولتان ئابدول حامد ئئ. ستلسئەرتە سالادن ئوند سجه سەلبست زو وئەدەرڤەرەئنگەرن دەر موسلمسجهەن وەلت. ئەر وار دەر ئانسجهت، ئەئورۆپا فüهرە ئەئنەن کرەئوززوگ گەگەن داس ئۆسمانسجهە رەئجه. وئە ئەئن پۆلتسجهەس سگنال فüر دەن ناهەن ئۆستەن ورکتەن داهەر دئە بەگەگنونگ ئابدول حامدس ئئ. ئوند کائسەر ولهەلمس ئئ. ئوند ئهر گەمەئنسامەر بەسوجه دەس سالادن-مائوسۆلەئومس ئن داماسکوس ئم ژاهر 1898، وۆبەئ دەر کائسەر سالادنس هستۆرسجهە بەدەئوتونگ رüهمتە ئوند سجه ئوند دەئوتسجهلاند ئالس فرەئوندە ئاللەر موسلمە دارستەللتە.[89]

ئم گەفۆلگە دەسسەن ئەنتستاند ئم 20. ژاهرهوندەرت ئائوجه ئەئن نەئوئەس ئنتەرەسسە دەر موسلمە ئان دەن کرەئوززüگەن. دئە گرüندونگ دەر کرەئوزفاهرەرستائاتەن ووردە گلەئجهگەسەتزت مت دەر گرüندونگ دەس ستائاتەس ئسرائەل، ئوند دئە فüهرەندەن پۆلتکەر ئوند حەررسجهەر سەتزتەن سجه مت سالادن ئالس رüجکەرۆبەرەر ژەروسالەمس ئوند ڤەرتەئدگەر دەس ئسلامس گلەئجه.[90]

دەر äگیپتسجهە ستائاتسپرäسدەنت گامال ئابدەل ناسسەر ووردە ناجه دەر ڤەرەئنگونگ مت سیرئەن پرäسدەنت دەر ڤەرەئنگتەن ئارابسجهەن رەپوبلک ئوند ساه سجه ئالس نەئوئەن سالادن.[91]

دەر سیرسجهە پرäسدەنت حافز ئال-ئاسساد بەزەئجهنەتە سجه سەلبست ئالس „سالادن دەس 20. ژاهرهوندەرتس“ ئوند لئەß 1993 ئن داماسکوس ئەئن سالادن-دەنکمال مت üبەرلەبەنسگرۆßئەن فگورەن ئائوفستەللەن.[7] ئۆبوۆهل ئەر ئالاوت وار، ئدەنتفزئەرتە ئەر سجه مت دەم سوننتسجهەن حەررسجهەر ئوند لئەß ئەئن گەمäلدە üبەر سەئنەم پرäسدەنتەنتسجه ئانبرنگەن، ئائوف دەم سالادن ئالس سئەگەر ناجه دەر سجهلاجهت ڤۆن حاتتن ئابگەبلدەت وار.[92]

دەر ئراکسجهە ماجهتهابەر ساددام حوسسەئن، دەر وئە سالادن ئن تکرت گەبۆرەن ووردە، ماجهتە سجه دئەسە گەمەئنسامکەئت زونوتزە. دا داس داتوم سەئنەر گەبورت نجهت فەستگەهالتەن وۆردەن وار، بەستممتە ئەر 1937 زو سەئنەم ئۆففزئەللەن گەبورتسژاهر. ئەس فئەل دادورجه پرۆپاگاندستسجه نوتزبار مت سالادنس 800. گەبورتسژاهر زوساممەن. ساددام حوسسەئن لئەß سجه ئالس گلەئجهرانگگەر ناجهفۆلگەر نەبوکادنەزارس، حارون ئال-راسهدس ئوند سالادنس فەئئەرن. سالادنس بلد زئەرتە گەمەئنسام مت ساددام ئراکسجهە برئەفمارکەن ئوند بانکنۆتەن.[93]

دئە ئراکسجهە پرۆڤنز سالاه ئاد-دن ئوند دەر ئادلەر سالادنس سۆوئە دئە لوا ئاهفاد سالادن، ئەئنە زور فرەئئەن سیرسجهەن ئارمەئە گەهöرەندە ئەئنهەئت ڤۆن 600 مانن، سند ناجه دەم سولتان بەناننت.

2014 بەگرüßتە دەر ئەهەمالگە رەکتۆر دەر ئال-ئازهار-ئونڤەرستäت دەن äگیپتسجهەن پرäسدەنتەن ئابد ئال-فاتتاه ئاس-سس ئالس ناجهفۆلگەر سالادنس، دەر ژەروسالەم ئەرۆبەرن وەردە.[94]

دئە پانسلامسجهە ئوند پانارابسجهە سجهتوەئسە ئائوف سالادن ورد نجهت ڤۆن سجهئتەن گەتەئلت، دا سالادن دئە سجهئتسجهەن فاتمدەن ئن Äگیپتەن زو گونستەن دەر ڤۆن ئهم بەگرüندەتەن سوننتسجهەن دیناستئە دەر ئاییوبدەن ڤەردرäنگتە ئوند دەن ئن ئهرەن ئائوگەن واهرەن ئسلام بەکäمپفتە.[95]

دئە مۆدەرنە کوردسجهە لتەراتور ئەرکۆر سالادن زوم ناتئۆنالهەلدەن. ئم گەگەنزوگ بەرئەفەن سجه ڤەرسجهئەدەنە رەگئەرونگەن ئن باگداد ئائوف دئە سیمبۆلفگور سالادن، ئوم ئهرەن کامپف گەگەن دئە کوردسجهە ئونابهäنگگکەئتسبەوەگونگ زو رەجهتفەرتگەن.[95]

سالادن ئم فلم (جهرۆنۆلۆگسجه)

 

  • 1922 ڤەرفلمتە دئە باڤارئا فلم ئاگ لەسسنگس ناتهان دەر وەئسە (سئەهە ناتهان دەر وەئسە (1922)). دەر öستەررەئجهسجهە سجهائوسپئەلەر فرتز گرەئنەر ڤەرکöرپەرتە سالادن، رەگئە هاتتە مانفرەد نۆئا. بەرەئتس ئم ژاهر سەئنەر ئەنتستەهونگ ووردە دەر فلم ڤۆن دەر فلمپرüفستەللە مüنجهەن ئابگەلەهنت. ئائوجه ئن پۆلەن ئوند Öستەررەئجه ووردەن ئائوففüهرونگەن نور ئونتەر ئائوفلاگەن مöگلجه. ناجه دەم کرئەگ گالت ئەر ئالس ڤەرسجهۆللەن. 1996 ووردە ئەئنە ڤۆللستäندگە گوت ئەرهالتەنە کۆپئە ئن مۆسکائو گەفوندەن ئوند ئم ستل دەر 20ەر ژاهرە ئەئنگەفäربت.
  • دەر فلم سولتان سالادن (ئان-ناسر سالاه ئاد-دن، Äگیپتەن 1963) زەئگت دئە رüجکەرۆبەرونگ ژەروسالەمس ئونتەر سالادن، دەن بەگنن دەس 3. کرەئوززوگەس سۆوئە دئە ئنس رەئجه دەر لەگەندەن گەهöرەندە بەگەگنونگ سالادنس مت رجهارد لöوەنهەرز. رەگئە فüهرتە دەر Äگیپتەر یۆئوسسەف جهاهنە، دەر فüر سەئنە فلمسجهەن وەرکە ئائوجه ئن ئەئورۆپا ئائوسگەزەئجهنەت ووردە (بسپو. گۆلدەنە پالمە دەس 50-ژاهرە-ژوبلäئومس (پرخ دو جنقوئانتèمە) ڤۆن جاننەس 1997).
  • دەر فەلدزوگ، دەن سالادن گەگەن ژەروسالەم فüهرتە، ورد ئن کöنگرەئجه دەر حممەل، ئەئنەم مۆنومەنتالفلم ڤۆن ردلەی سجۆتت ئائوس دەم ژاهر 2005، دارگەستەللت. ئاللەردنگس ئگنۆرئەرت دەر فلم، زو گونستەن دەس دراماس ئوند زور ئائوفرەجهتەرهالتونگ دەر دارستەللونگ سالادنس ئالس گüتگەر حەررسجهەر ئوند بالئانس ڤۆن ئبەلن ئالس ئەبەنسۆ گوتەر جهاراکتەر، هستۆرسجهە فاکتەن (بەئسپئەلسوەئسە ناهم بالئان ئام فەلدزوگ ناجه ترپۆلس زوم کامپف گەگەن سالادن تەئل; ئائوجه ئەنتفäللت ئم فلم، داسس ڤۆن ژەدەم فرانکەن ئننەرهالب ژەروسالەمس ئەئن لöسەگەلد فüر دئە فرەئئە ئابرەئسە ڤەرلانگت ووردە ئوند ئاللە، دئە نجهت زاهلەن کۆننتەن، ئن سکلاڤەرەئ گەرئەتەن). دئە رۆللە دەس سالادن üبەرناهم دەر سیرەر گهاسسان ماسسۆئود.
  • ئم فلم ئارن – دەر کرەئوزرتتەر (2007) ترففت ئەئن سجهوەدسجهەر تەمپەلرتتەر ئائوف سالادن، وۆبەئ سجه سپäتەر دانن زوسجهەن دەن بەئدەن ئەئنە ئارت فرەئوندسجهافت ئەنتوجکەلت.

لتەراتور

قوئەللەن

  • باهā' ئاد-دīن یوسوف ئبن راف ئبن سهاددāد (439/1145–632/1235): ئال-ناوāدر ئال-سولṭāنییا وا ’ل-ماḥāسن ئال-یūسوفییا ئۆر سīرات Ṣئالāḥ ئال-دīن. (گروندلەگەندە بئۆگرافئە ئەئنەس زەئتزەئوگەن)[96]
  • ئماد ئاد-دن ئال-ئسفاهان (519/1125–597/1201): ئال-بارḳ ئال-س̲ه̲āمī (562/1166 – 589/1193). ئائوتۆبئۆگرافسجهەر بەرجهت üبەر سالادنس کرئەگە، نور تەئلوەئسە ئالس مانوسکرپت ئەرهالتەن، زتئەرت ئوند ئەرگäنزت بەئ ئهم ناجهفۆلگەندەن ئسلامسجهەن حستۆرکەرن، ز. ب. بەئ ئال-بوندāرī، ئبن ئال-ئاتهر ئوند ئابو سهاما.[97]
  • ئبن-ئال-ئاṯīر، ʿئزز-ئاد-دīن ئابو-'ل-Ḥئاسان ʿئالī (1160–1233); دۆنالد س. رجهاردس: تهە جهرۆنجلە ئۆف ئبن-ئال ئاتهīر فۆر تهە جروسادنگ پەرئۆد فرۆم ئال-کāمل فī'ل-تا'رīکه / 2. تهە یەئارس 541–589/1146–1193 : تهە ئاگە ئۆف نور ئال-دن ئاند سالادن. ترانسل. بی د. س. رجهاردس. ئالدەرسهۆت [ئو. ئا.] : ئاسهگاتە، 2007.
  • ئەرنست پ. گۆئەرگەنس (حرسگ. ئو. Üبەرس.): ئارابسجهە قوئەللەنبەئترäگە زور گەسجهجهتە دەر کرەئوززüگە / 1. زور گەسجهجهتە سالاه ئاد-دنس. ناجهدر. دەر ئائوسگ. بەرلن 1879، حلدەسهەئم [ئو. ئا.] : ئۆلمس، 1975.
  • فرانجەسجۆ گابرئەل: دئە کرەئوززüگە ئائوس ئارابسجهەر سجهت ئائوس دەن ئاراب. قوئەللەن ئائوسگەو. ئوند üبەرس. ڤۆن فرانجەسجۆ گابرئەل. 2. ئائوفلاگە. دەئوتسجهەر تاسجهەنبوجه-ڤەرلاگ، مüنجهەن 1976 (= دتڤ-وسسەنسجهافتلجهە رەئهە. باند 4172: دۆکومەنتە).
  • ولهەلم ڤۆن تیروس: جهرۆنجا (=حستۆرئا رەروم ئن پارتبوس ترانسمارنس گەستاروم). ڤەرفاسست زوسجهەن ئەتوا 1168 ئوند 1184 ئۆدەر 1186، ئومفاسست دئە زەئت ڤۆن 1095 بس 1184.[98][99]

سەکوندäرلتەراتور

گەسامتدارستەللونگەن

  • ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014.
  • ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972
  • حاننەس مöهرنگ: سالادن، دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138–1193. ج. ح. بەجک، مüنجهەن 2005، ئسبن 3-406-50886-3.
  • دۆنالد سیدنەی رجهاردس: Ṣئالāḥ ئال-دīن. ئن جلففۆرد ئەدموند بۆسوۆرته (حرسگ.): ئەنجیجلۆپائەدئا ئۆف ئسلام، سەجۆند ئەدتئۆن. باند 9، لەئدەن، بۆستۆن : برلل 1997.
  • شابلۆن:ببکل

ئەئنزەلاسپەکتە

  • حەئنز گائوبە ئو. ئا.: کۆنفرۆنتاتئۆن دەر کولتورەن؟ سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. زابەرن، مائنز 2005، ئسبن 3-8053-3466-4
  • ژۆهاننەس حارتمانن: دئە پەرسöنلجهکەئت دەس سولتانس سالادن ئم ئورتەئل دەر ئابەندلäندسجهەن قوئەللەن. ناجهدر. دەر ئائوسگ. بەرلن 1933، ڤادوز : کرائوس، 1965.
  • جارۆلە حللەنبراند: تهە ئەڤۆلوتئۆن ئۆف تهە سالادن لەگەند ئن تهە وەست. ئن: مéلانگەس دە ل'ئونڤەرستé سائنت-ژۆسەپه. بد. 58 (2005)، س. 497–512 (ئۆنلنە).
  • ئاروئا حوسائن: دئە نارراتڤە دارستەللونگ ڤۆن سالاه ئاد-دنس (گەست. 1193) لەبەن ئن ئبن حاللکانس (گەست. 1282) بئۆگراپهئەسامملونگ. ئەب ڤەرلاگ، بۆنن 2012، ئسبن 978-3-86893-079-5
  • مارگارەت ژوبب: تهە لەگەند ئۆف سالادن ئن وەستەرن لتەراتورە ئاند حستۆرئۆگراپهی. ئەدون مەللەن پرەسس، 2000، ئسبن 0-7734-7686-5
  • مالجۆلم جامەرۆن لیۆنس، د. ئە. پ. ژاجکسۆن: سالادن. تهە پۆلتجس ئۆف تهە حۆلی وار. جامبردگە ئونڤەرستی پرەسس، جامبردگە 1982، ئسبن 0-521-31739-8
  • یائاجۆڤ لەڤ: سالادن ئن ئەگیپت. لەئدەن ئو. ئا. : برلل، 1999.
  • حاننەس مöهرنگ: سالادن ئوند دەر درتتە کرەئوززوگ. وئەسبادەن : ستەئنەر، 1980، ئسبن 3-515-02895-1
  • حاننەس مöهرنگ: زوسجهەن ژۆسەپهس-لەگەندە ئوند ماهد-ئەروارتونگ: ئەرفۆلگە ئوند زئەلە سولتان سالادنس ئم سپئەگەل زەئتگەنöسسسجهەر دجهتونگ ئوند وەئسساگونگ. ئن یائاجۆڤ لەڤ (حرسگ.): وار ئاند سۆجئەتی ئن تهە ئەئاستەرن مەدتەررانەئان، 7ته–15ته جەنتورئەس. لەئدەن ئو. ئا.: برلل، 1997
  • ئا. وئەجزۆرەک، م. فانسا، ح. مەللەر (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. زابەرن، مائنز 2005، ئسبن 3-8053-3513-خ

بەللەترستک

  • تارق ئال: داس بوجه سالادن. حەینە، مüنجهەن 1999، ئسبن 3-453-16104-1.
  • گەنەڤèڤە جهائوڤەل: ئجه سالادن - داس سجهوەرت دەس گەرەجهتەن. حستۆرسجهەر رۆمان، لüببە، بەرگسجه گلادباجه 1992، ئسبن 3-404-12385-9

شابلۆن:جۆممۆنسجات

ئەئنزەلناجهوەئسە ئوند ئانمەرکونگەن

  1. ↑ زوم کوپفەر-درهام ئننەرهالب ڤۆن سالادنس گەلدسیستەم، زور بلدلجهەن دارستەللونگ ڤۆن حەررسجهەرن ئوند زور داتئەرونگ دەر مüنزە سئەهە ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ „سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر“ ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. ڤۆن زابەرب، مائنز ئام رهەئن 2005، س. 321 ف. سۆوئە ستەفان حەئدەمانن: گەلد ڤەربندەت – مüنزەن دەر زانگدەن، ئاییوبدەن ئوند کرەئوزفاهرەر. ئن: سیرئەن ئن دەر زەئت سالادنس: بەگلەئتسجهرفت زور سۆندەرائوسستەللونگ „سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر“ ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ڤۆم 05.03–02.07.2006. ئسەنسەئە ڤەرلاگ، ئۆلدەنبورگ 2006، س. 63–69.
  2. ↑ دئە Üبەرسەتزونگ ڤۆن Ṣئالāḥ ئاد-دīن (سالادن) ئالس „حەئل دەر رەلگئۆن“ دۆمنئەرت ئم دەئوتسجهەن سجهرفتتوم دەس 19. ژاهرهوندەرتس، ئن دەم سجه ئائوجه „حەئل دەس گلائوبەنس“ فندەت. وäهرەند دئە ئسلاموسسەنسجهافتلەر دەس 20. ئوند 21. ژاهرهوندەرت وئە حاننەس مöهرنگ وەگەن دەر مەهردەئوتگکەئت دەر بەگرففە Ṣئالāḥ ئوند دīن ئەئنە Üبەرسەتزونگ ڤەرمەئدەن، سند ئن پۆپولäرەن سجهرفتەن ئوند زەئتونگسارتکەلن ئائوجه وەئتەرە Üبەرسەتزونگەن üبلجه، بەئسپئەلسوەئسە „ئەهرە دەس گلائوبەنس“، „رەدلجهکەئت/رەجهتسجهاففەنهەئت دەر رەلگئۆن“ ئوند „واهرهەئت دەس گلائوبەنس“.
  3. ↑ ناجه ئابو ل-فدا ئوند ئاندەرەن حستۆرکەرن وئە ئاḏ-Ḏئاهابī: سیار ئاʿلāم ئان-نوبالāʾ، باند 21، س. 278–279 ووردە ئەر (ناجه ئسلامسجهەر زەئترەجهنونگ) ئم ژاهر 532 ئن تکرت گەبۆرەن، واس دەم ژاهر 1137/38 ئەنتسپرجهت.
  4. ↑ 4،0 4،1 دئە ئونەنتسجهئەدەنە فراگە، ئۆب سالادن ئام 3. ئۆدەر ئام 4. مäرز 1193 گەستۆربەن سەئ، ئست ئەنتستاندەن دورجه ئەئنە ودەرسپرüجهلجه ئەرسجهەئنەندە ئانگابە دەس ئسلامسجهەن زەئتزەئوگەن باهā' ئاد-دīن یوسوف ئبن راف ئبن سهاددāد ئن: ئال-ناوāدر ئال-سولṭāنییا وا ’ل-ماḥāسن ئال-یūسوفییا ئۆر سīرات Ṣئالāḥ ئال-دīن. ئەر سجهرەئبت: „دەر سولتان ستارب ناجه دەر ستوندە دەس مۆرگەنسگەبەتەس، ئام متتوۆجه، دەن 27. سافەر 589.“ ناجه ئونسەرەن هەئوتگەن بەرەجهنونگەن ئەنتسپرجهت دەر 27. سافەر 589 دەم 4. مäرز 1193 ئوند ئست ئەئن دۆننەرستاگ. دەر متتوۆجه داگەگەن ئست ئام 26. سافەر 589 ئوند ئەنتسپرجهت دەم 3. مäرز 1193.
  5. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 11 ف.
  6. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 48 ف، 61 فف. ئوند 124.
  7. ↑ 7،0 7،1 شابلۆن:لتەراتور
  8. ↑ 8،0 8،1 ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 31.
  9. ↑ حستۆئرە د'ئۆئوترەمەر (1232–1261)، فرانزöسسجهە Üبەرسەتزونگ ڤۆن حستۆرئا رەروم ئن پارتبوس ترانسمارنس گەستاروم ڤۆن ولهەلم ڤۆن تیروس. برتسه لبراری یاتەس تهۆمپسۆن مس 12، ف. 132ر.
  10. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 261.
  11. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 31 ف.
  12. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 32.
  13. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 36–38.
  14. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەکجک، مüنجهەن 2012، س. 33–41.
  15. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 41–51.
  16. ↑ حاننەس مöهرنگ: موسلمسجهە رەئاکتئۆنەن: زانگ، نراددن ئوند سالادن. ئن: ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 90.
  17. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 267.
  18. ↑ دئە ئەرگەبنسسە ڤۆن ئائوسگرابونگەن ئن کائرۆ سەئت 2000 بەزەئوگەن، داسس ئائوجه ئەنتلانگ دەس نلس ئەئنە ستادتمائوئەر ئەررجهتەت ووردە. ئەئنە 2002 گەفوندەنە ئنسجهرفت نەننت سالادن مت ڤئەلەن ئەهرەنتتەلن ئالس دەرەن ئەربائوئەر: ئال-مالک ئال-نāṣئر ( الملك الناصر )، Ǧāمʿ کالمات ئال-īمāن ( جامع كلمة الإيمان )، قāمʿ ʿئابادات ئال-ṣئولبāن ( قامع عبدة الصلبان )، Ṣئالāḥ ئال-دونیā وا ل-دīن ( صلاح الدنيا والدين )، سولṭāن ئال-ئسلāم وا ل-موسلمīن ( سلطان الإسلام والمسلمين )، ئابū ئال-موẓئاففار یūسوف فلس دە ناǧم ئال-دīن ئاییūب، موḥیī داولات ئامīر ئال-مو’منīن ( محيي دولة أمير المؤمنين ). سئەهە دازو: فرéدéرج ئمبەرت: ئونە نۆئوڤەللە ئنسجرپتئۆن دە سالادن سور لا مورائللە ئاییووبدە دو جائرە. ئن: ئاننالەس ئسلامۆلۆگقوئەس 42، 2008. دۆسسئەر: گرۆئوپەس سۆجئائوخ ئەت جاتéگۆرساتئۆن سۆجئالە دانس لە دāر ئاس-ئسلāم مéدéڤال (ڤئئە-خڤە سèجلەس). س. 409–421.
  19. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. خڤ ئو. س. 394 ف.
  20. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 61–63.
  21. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 45.
  22. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن بەجک 2012، س. 71.
  23. ↑ وäهرەند دئەسەر کرانکهەئت ستارب ئم ژانوئار 1186 دئە ڤۆن ئهم گەلئەبتە ئسماتاددīن کهāتūن. ئهر تۆد ووردە ئهم ئائوس سۆرگە ئوم سەئنەن سەئەلسجهەن زوستاند بس زوم مäرز 1186 ڤەرهەئملجهت، ئوند ئەر سجهرئەب ئهر ڤۆم کرانکەنلاگەر ئائوس ئەئگەنهäندگ مەهرەرە برئەفە. سئەهە ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 346.
  24. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 169 ف.
  25. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 319.
  26. ↑ کلائوس ڤان ئەئجکەلس: دئە سجهلاجهت ڤۆن حاتتن ئوند دەر فالل ژەروسالەمس 1187. ئن: ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 102 فف.
  27. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 81.
  28. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 149.
  29. ↑ ڤگل. دئە دارستەللونگ ئائوف دەن بۆدەنفلئەسەن دەر ئابتەئ جهەرتسەی (13. ژاهرهوندەرت، برتسه موسەئوم، 1885،1113.9065-9070).
  30. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 104.
  31. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 225 ف.
  32. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 227.
  33. ↑ ئابو ل-فدا داتئەرت سەئن بەگرäبنس ئائوف دەن 15. دەزەمبەر 1193 (10. موهاررام 589).
  34. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 106.
  35. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 106 ف.
  36. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 493 ف.
  37. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 462.
  38. ↑ ئاببلدونگ دەس لۆربەئەرکرانزەس ئوند کۆممەنتار ئائوف دەر وەبستە دەس ئمپەرئال وار موسەئومس.
  39. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 460 ئو. 463.
  40. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 122.
  41. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 347.
  42. ↑ ئابو'ل-فدا: موکهتاسسارتاʾرکه ئال-باسهار. ئن: رەجوئەئل دەس هستۆرئەنس دەس جرۆئسادەس، حستۆرئەنس ئۆرئەنتائوخ. باند 1 (1872)، س. 69. ئۆنلنە
  43. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. 348 ف.
  44. ↑ رولەرس ئۆف ئالەپپۆ، داماسجوس، حاماه، حۆمس، کهەلات (ئایوبدس) بەئ فۆئونداتئۆن فۆر مەدئەڤال گەنەئالۆگی.
  45. ↑ ئابو'ل-فدا: موکهتاسسارتاʾرکه ئال-باسهار. ئن: رەجوئەئل دەس هستۆرئەنس دەس جرۆئسادەس|رەجوئەئل دەس هستۆرئەنس دەس جرۆئسادەس، حستۆرئەنس ئۆرئەنتائوخ. باند 1 (1872)، س. 140–141. ئۆنلنە
  46. ↑ پەتەر ژاجکسۆن (حرسگ.، Üبەرس.): تهە سەڤەنته جروسادە، 1244-1254. سۆئورجەس ئاند دۆجومەنتس. ئاسهگاتە پوبلسهنگ، 2009، ئسبن 0-7546-6923-8، س. 223.
  47. ↑ گوئلەلموس ترپۆلتانوس (1273): نۆتتئا دە ماجهۆمەتۆ. کۆممەنتئەرتە لات.-دت. تەختائوسگ. ڤۆن پەتەر ئەنگەلس. وüرزبورگ : ئەجهتەر-ڤەرل. ئو. ئا.، 1992. (جۆرپوس ئسلامۆ-جهرستئانوم / سەرئەس لاتنا ; 4)، س. 108.
  48. ↑ ئاندرەو س. ئەهرەنکرەئوتز: سالادن. ئالبانی، ن.ی. : ستاتە ئونڤ. ئۆف نەو یۆرک پرەسس، 1972، س. 237.
  49. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 112 ف.
  50. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 77.
  51. ↑ کورت فرسجهلەر: داس ئابەنتەئوئەر دەر کرەئوززüگە. مüنجهەن : حەینە 1979، س. 241.
  52. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 81 ف.
  53. ↑ ولهەلم حاڤەمانن: گەسجهجهتە دەس ئائوسگانگس دەس تەمپەلهەررەنۆردەنس. ستوتتگارت ئو. تüبنگەن : ژ. گ. جۆتتا’سجهە بوجههاندلونگ 1846، س. 47.
  54. ↑ ڤگل. حانس پüتز: کولتورگەسجهجهتە دەر کرەئوززüگە. 2. ناجهدر. دەر ئائوسگ. بەرلن 1883، حلدەسهەئم [ئو. ئا.] : ئۆلمس، 1994 = 1883، س. 68.
  55. ↑ مجهائەل ئا. کöهلەر: ئاللئانزەن ئوند ڤەرترäگە زوسجهەن فرäنکسجهەن ئوند ئسلامسجهەن حەررسجهەرن ئم ڤۆردەرەن ئۆرئەنت. بەرلن : دە گرویتەر 1991، س. 352.
  56. ↑ حانس ئەبەرهارد مەیەر: دەر برئەف کائسەر فرئەدرجهس ئ. ئان سالادن ڤۆم ژاهرە 1188. ئن: دەئوتسجهەس ئارجهڤ فüر ئەرفۆرسجهونگ دەس متتەلالتەرس / زەئتسجهرفتەنباند (1958) / زەئتسجهرفتەنهەفت / زەئتسجهرفتەنتەئل / مسزەللە / س. 488–494. ئۆنلنە.
  57. ↑ مارتن واگەندۆرفەر: ئەئنە بسهەر ئونبەکاننتە (تەئل-)Üبەرلئەفەرونگ دەس سالادن-برئەفس ئان کائسەر فرئەدرجه ئ. باربارۆسسا. ئن: دەئوتسجهەس ئارجهڤ فüر ئەرفۆرسجهونگ دەس متتەلالتەرس / زەئتسجهرفتەنباند (2009) / زەئتسجهرفتەنهەفت / زەئتسجهرفتەنتەئل / ئارتکەل / س. 565–584. ئۆنلنە.
  58. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن ئوند دەر درتتە کرەئوززوگ : ئائیوبدسجهە ستراتەگئە ئوند دپلۆماتئە ئم ڤەرگلەئجه ڤۆرنەهملجه دەر ئارابسجهەن مت دەن لاتەئنسجهەن قوئەللەن. وئەسبادەن : ستەئنەر، 1980. س. 93–125.
  59. ↑ 59،0 59،1 حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 115–117.
  60. ↑ حاننەس مöهرنگ: زوسجهەن ژۆسەپهس-لەگەندە ئوند ماهد-ئەروارتونگ: ئەرفۆلگە ئوند زئەلە سولتان سالادنس ئم سپئەگەل زەئتگەنöسسسجهەر دجهتونگ ئوند وەئسساگونگ. ئن یائاجۆڤ لەڤ (حرسگ.): وار ئاند سۆجئەتی ئن تهە ئەئاستەرن مەدتەررانەئان، 7ته–15ته جەنتورئەس. برلل، لەئدەن، 1997، س. 181–192.
  61. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138-1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 107.
  62. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  63. ↑ ئالفرئەد وئەجزۆرەک ئو. ئا. (حرسگ.): سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر. [بەگلەئتباند زور سۆندەرائوسستەللونگ "سالادن ئوند دئە کرەئوزفاهرەر" ئم لاندەسموسەئوم فüر ڤۆرگەسجهجهتە حاللە (سائالە)، ئم لاندەسموسەئوم فüر ناتور ئوند مەنسجه ئۆلدەنبورگ ئوند ئن دەن رەئسس-ئەنگەلهۆرن-موسەئەن ماننهەئم]. مائنز ئام رهەئن : ڤۆن زابەرن، 2005، س. 463 ف.
  64. ↑ جارمنا بورانا - فاسسونگ بسب جلم 4660: حەئو ڤۆجە فلەبل جۆگۆر ئەناررارە. ئۆنلنە ئم مدز
  65. ↑ حەئو ڤۆجە فلەبل جۆگۆر ئەناررارە ئن دەر ببلئۆتهەجا ئائوگوستانا.
  66. ↑ فرئەدرجه-ولهەلم وەنتزلافف-ئەگگەبەرت: کرەئوززوگسدجهتونگ دەس متتەلالتەرس : ستودئەن زو ئهرەر گەسجهجهتلجهەن ئوند دجهتەرسجهەن ورکلجهکەئت. بەرلن : دە گرویتەر، 1960. س. 161 ف.
  67. ↑ ئنگرد حارتل: داس فەئندبلد دەر کرەئوززوگسلیرک : داس ئائوفەئناندەرترەففەن ڤۆن جهرستەن ئوند موسلمەن. بەرن [ئو. ئا.] : لانگ، 2009. س. 110–116.
  68. ↑ مارگارەت ژوبب: تهە لەگەند ئۆف سالادن ئن وەستەرن لتەراتورە ئاند حستۆرئۆگراپهی. لەوستۆن ئو. ئا. : تهە ئەدون مەللەن پرەسس، 2000، س. 67.
  69. ↑ ئتنەرارئوم پەرەگرنۆروم ئەت گەستا رەگس رجارد، لبەر ئ، جاپتولوم ئئئ. ئۆنلنە ئم مدز-رەئادەر دەر بسب
  70. ↑ ئۆنلنە ئم پرۆژەکت گوتەنبەرگ دە
  71. ↑ کۆممەنتئەرتە ئائوسگابە ڤۆن فرانک ئە. لۆدەمانن (1897)، ئۆنلنە بەئ ئارجهڤە.ئۆرگ
  72. ↑ مارگارەت ژوبب: تهە لەگەند ئۆف سالادن ئن وەستەرن لتەراتورە ئاند حستۆرئۆگراپهی. لەوستۆن ئو. ئا. : تهە ئەدون مەللەن پرەسس، 2000، س. 134–145.
  73. ↑ لا دڤنا جۆمەدئا، جانتۆ ئڤ
  74. ↑ ئۆنلنە ئم پرۆژەکت گوتەنبەرگ دە
  75. ↑ 75،0 75،1 حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138–1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 112.
  76. ↑ دەجامەرۆنە، 3. ئەرزäهلونگ
  77. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، ئاببلدنگ 14 زوسجهەن س. 315 ئو. س. 316.
  78. ↑ مارگارەت ژوبب: تهە لەگەند ئۆف سالادن ئن وەستەرن لتەراتورە ئاند حستۆرئۆگراپهی. لەوستۆن ئو. ئا. : تهە ئەدون مەللەن پرەسس، 2000، کاپتەل 4: سالادن'س نۆبلە جهرستئان پەدگرەئە، کاپتەل 6: سالادن'س ئنجلناتئۆن تۆواردس جهرستئانتی، کاپتەل 7: سالادن'س ژۆئورنەی تۆ تهە وەست.
  79. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138–1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 114 ئوند 120.
  80. ↑ 80،0 80،1 80،2 حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138–1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 109.
  81. ↑ دەس حەررن مارنس گەسجهجهتە سالادنس، سولتهانس ڤۆن ئەگیپتەن ئوند سیرئەن. زەللە : گسەللئوس 1761. ئەرستەر تەئل ئۆنلنە بەئم مدز.زوەئتەر تەئل، دۆونلۆئاد بەئ بۆئۆکس.گۆئۆگلە.
  82. ↑ 82،0 82،1 82،2 حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت 1138–1193. 2. ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2012، س. 110.
  83. ↑ ئەرستدروجک ڤۆن لەسسنگس ناتهان دەر وەئسە ڤۆن 1779. ئۆنلنە بەئم مدز.
  84. ↑ والتەر سجۆتت: دەر تالسمان - کاپتەل 26 ئالس تیپسجهەس بەئسپئەل.
  85. ↑ ستانلەی لانە-پۆئۆلە: سالادن ئاند تهە فالل ئۆف تهە کنگدۆم ئۆف ژەروسالەم. نەو یۆرک 1898. ئۆنلنە بەئ ئارجهڤە.ئۆرگ.
  86. ↑ ستانلەی لانە-پۆئۆلە: سالادن ئاند تهە فالل ئۆف تهە کنگدۆم ئۆف ژەروسالەم. ناجهدر. دەر ئائوسگ. نەو یۆرک 1898. نەو یۆرک : ئامس پر.، 1978.
  87. ↑ ئولرجه مارزۆلپه، رجهارد ڤان لەئەئووەن ئوند حاسسان واسسۆئوف: تهە ئارابئان نگهتس ئەنجیجلۆپەدئا، ئابج-جلئۆ، سانتا باربارا 2004، س. 288ف.
  88. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت. ئن: ج.ح. بەجک وسسەن. بەجک، مüنجهەن 2005، ئسبن 3-406-50886-3، س. 121.
  89. ↑ حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت. ئن: ج.ح. بەجک وسسەن. بەجک، مüنجهەن 2005، ئسبن 3-406-50886-3، س. 121 ف.
  90. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. خڤ ئو. س. 496.
  91. ↑ ژۆهن مان: سالادن. تهە لفە، تهە لەگەند ئاند تهە ئسلامج ئەمپرە، بانتام پرەسس، لۆندۆن 2015، س. 265.
  92. ↑ ژۆهن مان: سالادن. تهە لفە، تهە لەگەند ئاند تهە ئسلامج ئەمپرە، بانتام پرەسس، لۆندۆن 2015، س. 266.
  93. ↑ ئاننە-مارئە ئەددé: سالادن. Üبەرسەتزونگ ئنس ئەنگلسجهە ڤۆن ژانە مارئە تۆدد. جامبردگە، ماسس. [ئو. ئا.] : بەلکناپ پرەسس ئۆف حارڤارد ئونڤ. پرەسس، 2014، س. خڤ ئو. س. 497 ف.
  94. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  95. ↑ 95،0 95،1 حاننەس مöهرنگ: سالادن. دەر سولتان ئوند سەئنە زەئت. ئن: ج.ح. بەجک وسسەن. بەجک، مüنجهەن 2005، ئسبن 3-406-50886-3، س. 123.
  96. ↑ ئن ئەنگلسجهەر Üبەرسەتزونگ ئۆنلنە: تهە لفە ئۆف سالادن بی بەهâ ئەد-دن. پالەستنە پلگرم'س تەخت سۆجئەتی، لۆندۆن 1897.
  97. ↑ ح. ئا. ر. گبب: ئال-بارق ئال-س̲ه̲āمī تهە هستۆری ئۆف سالادن بی تهە کāتب ʿئمāد ئاد-دīن ئال-ئسفاهāنī. ئن: وئەنەر زەئتسجهرفت فüر دئە کوندە دەس مۆرگەنلاندەس. باند 52، 1953، س. 93–115. ئەنتهäلت ئەئنەن ئەختراکت ئائوس دەم ڤ. بوجه (ئارابسجه ئوند ئن ئەنگلسجهەر Üبەرسەتزونگ).
  98. ↑ لاتەئنسجهە فاسسونگ ئۆنلنە.
  99. ↑ دەئوتسجهە Üبەرسەتزونگ (Üبەراربەئتونگ ڤۆن ئە. ئو. ر. کائوسلەر: گەسجهجهتە دەر کرەئوززüگە ئوند دەس کöنگرەئجهەس ژەروسالەم ئائوس دەم لاتەئنسجهەن دەس ئەرزبسجهۆفس ولهەلم ڤۆن تیروس. ستوتتگارت 1840) ئۆنلنە.

شابلۆن:پەرسۆنەنلەئستە

شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە سولتانە دەر ئاییوبدەن

شابلۆن:نۆرمداتەن

شابلۆن:پەرسۆنەنداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „سالادن“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

وەرگیراو لە «https://kurdipedia.shiwan.online/index.php?title=Saladin&oldid=792»