پرۆزەسس دەر 49

دەر پرۆزەسس دەر 49 (شابلۆن:ترس) فاند 1959 ئن دەر تüرکەئ ستاتت ئوند ووردە گەگەن ئانفäنگلجه 51 مäننەر گەفüهرت، دئە وەگەن کوردسجهەر پرۆپاگاندا ئوند سەپاراتسموس ئانگەکلاگت وۆردەن وارەن. ڤئەلە دئەسەر مäننەر ناهمەن سپäتەر وجهتگە پۆستئۆنەن ئننەرهالب کوردسجهەر پارتەئئەن ئوند ئۆرگانساتئۆنەن ئەئن. دەر پرۆزەسس فüهرتە ئندرەکت دازو، داسس دئە کوردسجهە پرۆبلەماتک ئن دەر تüرکەئ ناجه 1938 (دەم دەرسم-ئائوفستاند) ئەرنەئوت ئائوففلاممتە.

ڤۆرگەسجهجهتە

ئام 14. ژون 1959 کام ئەس ئن دەر ستادت کرکوک ئم نۆردراک زو کäمپفەن، بەئ دەنەن ئەئنگە تورکمەنەن ئەرمۆردەت ووردەن. ئان دەن کäمپفەن وارەن دئە ئراکسجهە ئارمەئە، دئە ئراکسجهە کۆممونستسجهە پارتەئ ئوند کوردسجهە کäمپفەر ڤۆن موستافا بارزان بەتەئلگت. ئالس ڤەرگەلتونگ فۆردەرتەن ئەئنگە تüرکسجهە پۆلتکەر دئە دەپۆرتاتئۆن ئۆدەر بەسترافونگ دەر کوردەن ئن دەر تüرکەئ. سۆ سۆلل دەر دامالگە تüرکسجهە ستائاتسپرäسدەنت جەلâل بایار گەساگت هابەن، داسس مان زور ئابسجهرەجکونگ ئەئنتائوسەند کوردەن ئام تاکسم-پلاتز ئن ئستانبول هäنگەن سۆللە. دەر ئابگەئۆردنەتە ئاسıم ئەرەن ئائوس نğدە فۆردەرتە دئە تöتونگ گەنائوسۆ ڤئەلەر کوردەن، وئە تورکمەنەن ئن کرکوک ئومکامەن. ئائوس پرۆتەست داگەگەن ڤەرفاسستەن 102 کوردسجهە ستودەنتەن ئەئنەن برئەف، دەن سئە ئان ڤەرسجهئەدەنە ستائاتلجهە ستەللەن ئوند بۆتسجهافتەن ئائوسلäندسجهەر ستائاتەن ڤەرسجهجکتەن. ئالس موسا ئانتەر، دەر سجهۆن öفتەرس ڤۆر گەرجهت وار، ئم ئائوگوست 1959 ئن دەر زەئتسجهرفت ئلەر یورت ئائوس دیارباکıر مت قمل ئەئن گەدجهت ئن کوردسجهەر سپراجهە ڤەرöففەنتلجهتە ئوند سجه گرۆßئەر پرۆتەست ئن دەر ئستانبولەر پرەسسە داگەگەن ئەرهۆب، لئەß دئە رەگئەرونگ ڤۆم تüرکسجهەن گەهەئمدئەنست ئەئنەن کاتالۆگ مت ماßناهمەن ئەرستەللەن. داناجه سۆللتەن 1000–2500 کوردەن دەپۆرتئەرت وەردەن. مان ئەنتسجهئەد سجه، ئائوف دئە گەسجهەهنسسە ئم ئراک ئوند دئە کوردسجهە پرۆپاگاندا ئم لاندە ملدەر زو رەئاگئەرەن ئوند وۆللتە ستاتتدەسسەن مەهرەرە کوردسجهە ئاکتڤستەن ڤۆر گەرجهت ستەللەن.

پرۆزەسس

ئم دەزەمبەر 1959 ئۆردنەتە دئە ئانوالتسجهافت ئن ئانکارا حافتبەفەهل گەگەن 50 پەرسۆنەن ئان. دئە ڤەرهافتونگەن بەگاننەن ئام 17. دەزەمبەر 1959. بەئ مەهرەرەن دورجهسوجهونگەن سۆللەن فۆتۆس دەس کوردەنفüهرەرس موستافا بارزان ئوند پرۆپاگانداماتەرئال دەر کوردسجهەن ئونابهäنگگکەئتسپارتەئ (تر: کüرت İستکلال پارتس) گەفوندەن وۆردەن سەئن. 40 گەفانگەنە ووردەن ئم ملتäرگەفäنگنس ئن ئستانبول ئنهافتئەرت. زەهن وەئتەرە ئانگەکلاگتە ووردەن ئائوس پلاتزمانگەل گەگەن سجهەرهەئتسلەئستونگ فرەئگەلاسسەن. دئە ڤەرهöرە بەگاننەن زوەئ مۆناتە سپäتەر ئوند ئەندەتەن متتە 1960.

وەگەن دەر سجهلەجهتەن حافتبەدنگونگەن ستارب دەر ژوراستودەنت مەهمەت ئەمن باتو ئان ماگەنبلوتونگەن. ئۆبوۆهل نۆجه زوەئ ئانگەکلاگتە هنزوکامەن، ووردە دەر فالل ئونتەر دەم نامەن پرۆزەسس دەر 49 لاندەسوەئت بەکاننت. وäهرەند دئە ئانگەکلاگتەن نۆجه ئائوف ئهر ڤەرفاهرەن وارتەتەن، پوتسجهتە داس ملتäر ئونتەر جەمال گüرسەل ئام 27. مائ 1960 ئان دئە رەگئەرونگ. منستەرپرäسدەنت ئادنان مەندەرەس ئوند ڤئەلە ئاندەرە ووردەن ئن دەن یاسسıئادا-پرۆزەسسەن ڤەرورتەئلت. ئام 26. ئۆکتۆبەر 1960 ووردە ئەئنە گەنەرالامنەستئە ئەرلاسسەن، دۆجه دئە ئانگەکلاگتەن دەس پرۆزەسسەس دەر 49 ئائوسگەنۆممەن. ناجه 14 مۆناتەن حافت بەگانن دەر پرۆزەسس ئام 3. ژانوئار 1961.

دئە ئانگەکلاگتەن ووردەن ئن درەئ گروپپەن ئائوفگەتەئلت، وۆبەئ فüر دئە ئەرستەن بەئدەن گروپپەن نجهت گەنüگەند بەوەئسە ڤۆرلاگەن، ئوم سئە زو ڤەرورتەئلەن. دئە درتتە گروپپە، دئە ئائوس شەڤکەت توران، ناج کوتلای، ئال کاراهان، کۆچۆ ئەلبستان، یاڤوز چاملıبەل، مەهمەت ئال دنلەر، یوسوف کاچار، زیا شەرەفهانۆğلو، مەدەت سەرهات، حاسان ئاککوش، Öرف ئاککۆیونلو، سەلم کıلıچۆğلو، شاهابەتتن سەپتئۆğلو، سائت ئەلچ، سائت کıرمıزıتۆپراک، یاشار کایا، فائک ساڤاش، حایدار ئاکسو، زیا ئاجار، فادıل بوداک، حالل دەمرەل، نەجات سیاهکان، ئا. ئەفەم دۆلاک، موسا ئانتەر، جانپ یıلدıرıم ئوند مەهمەت بلگن بەستاند، ووردە وەگەن سەپاراتسموس ناجه ئارتکەل 125 تستگب ئا.ف. (حۆجهڤەررات ئوند سەپاراتسموس) ئانگەکلاگت. ئائوفگروند فەهلەندەر بەوەئسە ووردەن ئاللە ئام 30. ئاپرل 1964 ئەنتلاسسەن. دۆجه دەر ملتäرکاسساتئۆنسهۆف هۆب دئەسەس ئورتەئل ئائوف. 1965 ووردەن دئە ئانگەکلاگتەن نون ناجه دەن ئارتکەلن 141 ئوند 142 تستگب ئا.ف. (پرۆپاگئەرونگ ئوند ئۆرگانساتئۆن ڤەربۆتەنەر ڤەرەئنگونگەن) ئانگەکلاگت ئوند زو 16 مۆناتەن حافت ئۆدەر 5 مۆناتەن ئوند 10 تاگەن ئەخل ڤەرورتەئلت. دۆجه ئائوجه دئەسەس ئورتەئل ووردە ئائوفگەهۆبەن. ئەئن نەئوئەر پرۆزەسس ووردە ئائوفگروند دەر ڤەرژäهرونگ نجهت مەهر بەگۆننەن ئوند سۆ کامەن 1965 سجهلئەßلجه ئاللە ئانگەکلاگتەن فرەئ.

ئەئنگە دەر ئانگەکلاگتەن تراتەن پارتەئئەن ئۆدەر ڤەرەئنەن بەئ، دئە کوردسجهە پۆلتک بەترئەبەن. سۆلجهە ئۆرگانساتئۆنەن وارەن دئە تüرکیە İشچ پارتس ئوند دئە دەڤرمج دۆğئو کüلتüر ئۆجاکلارı (ددکۆ). ئاندەرە پەرسۆنەن گرüندەتەن ئەئگەنە پارتەئئەن، سۆ گرüندەتە کەمال بورکای سپäتەر دئە سۆزئالستسجهە پارتەئ کوردستانس ئوند شەرافەتتن ئەلچ دئە دەمۆکراتسجهە ماسسەنپارتەئ. ئەئنگە دەر ئانگەکلاگتەن پەرسۆنەن زۆگەن سپäتەر ئالس ئابگەئۆردنەتە ئنس تüرکسجهە پارلامەنت ئەئن. دارونتەر وارەن نورەتتن یıلماز، ئال کاراهان ئوند فەڤز کارتال.

لستە دەر ئانگەکلاگتەن

دئە ناجهفۆلگەندە لستە دەر ئانگەکلاگتەن ستاممت ئائوس دەن بüجهەرن کüرتچüلüک 1924–1999 ڤۆن بلال ن. شمشر س. 516 ئوند کüرت سۆرونونو ڤۆن ئالتان تان س. 333. ئەس ئست ئەئنە زوساممەنفاسسونگ ڤۆن مەهرەرەن قوئەللەن ئوند ئومفاسست 60 ئانگەکلاگتە پەرسۆنەن. بەدنگت دورجه دئە ڤەرسجهئەدەنەن قوئەللەن گبت ئەس ڤۆن ئەئنگەن نامەن مەهرەرە ڤەرسئۆنەن.

نامە	تäتگکەئت	نامە	تäتگکەئت	نامە	تäتگکەئت
زیا ئاجار	ژوراستودەنت	تورگوت ئاکıن	ژوراستودەنت	دوردو ئاککۆیونلو	کائوفمانن
Öرف ئاککۆیونلو		حاسان ئاککوش	کائوفمانن	حایدار ئاکسو	ئانوالت
موسا ئانتەر	ئائوتۆر	فەڤز ئاڤشار	ئارزت	کودس ئایتاچ
نازم بالکاچ	ئاگرارستودەنت	سامەت بالکاچ	مەدزنستودەنت	جەزم بالکاش
İسمەت بالکاش		ئەمن باتو	ژوراستودەنت	فەرت بلەن	حäندلەر
سائت بنگöل	ورتسجهافتسستودەنت	فادıل بوداک	ژوراستودەنت	کەمال بورکای
ئەسات جەملۆğلو	ئنگەنئەئور	یاڤوز چاملıبەل	ئۆففزئەر	مەهمەت چğدەم	دەکۆراتەئور
حüسەین چۆک	مەدزنستودەنت	حالل دەمرەل	ئۆففزئەر	فەیزوللاه دەمرتاش	ژوراستودەنت
مەهمەت ئال دنلەر	ژوراستودەنت	موستافا نور درەکچگل	ئارزت	ئابدوراهمان ئەفەم دۆلاک	ژۆئورنالست
کۆجا ئەلبستان/کۆچو ئەلبستان	ئارزت	سıتکı ئەلبستان	ژوراستودەنت	سائت ئەلچ	بوجههالتەر
شەرافەتتن ئەلچ		سهاپ ئەردەل		مەهمەت ئەیدەمر/مەهمەت ئایدەمر	مەدزنستودەنت
سەلم فۆğلو		فەتوللاه کاکئۆğلو		Öککەش کاراداğ	لاندورت
ئال کاراهان/ئال کەرمان	ئانوالت	فەڤز کارتال	ئانوالت	یاشار کایا	ورتسجهافتسستودەنت
سەلم کıلıچۆğلو	لەهرەر	سائت کıرمıزıتۆپراک	ئارزت	یوسوف کۆچار	ئۆففزئەر
ئەمن کۆتان/ئەمل کۆتان	ئەلەکترکەر	ناج کوتلای	ئارزت	حüسەین ئۆğئوز Üچۆک
نەجدەت Öزانکارا	ژوراستودەنت	مەهمەت Öزەر		موستافا رامانلı	مەدزنستودەنت
فائک ساڤاش	مەدزنستودەنت	شەهابەتتن سەپتئۆğلو		نەجات سیاکان	مەدزنستودەنت
موهسن شاماتا/موهسن شاڤاتا	ئەلەکترکەر	زیا شەرەفهانۆğلو		مەدەت سەرهات
شەڤکەت توران/شەڤکەت تورانلı		حاسان ئولوس	بائوئونتەرنەهمەر	مەدسەت یاس	ژوراستودەنت
جاهت یıلدıرıم/جانپ یıلدıرıم	ئانوالت	نورەتتن یıلماز	ژوراستودەنت	حالس یۆکوش

قوئەللەن

• بلال ن. شمشر (2009): کüرتچüلüک 1924–1999. ئسبن 978-975-22-0273-3.
• ئالتان تان: کüرت سۆرونونو. تماش یایıنلارı
• تاراف (13. ژول 2008): شابلۆن:وەبارجهڤ

لتەراتور

• یاڤوز چاملıبەل: 49'لار داڤاسı، ئالگı یایıنجıلıک، ئانکارا 2007، ئسبن 9944-68-025-7.

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• کورمانجی
• تüرکچە

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „پرۆزەسس دەر 49“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.