پەندسجهون
پەندسجهون (ئارابسجه; شابلۆن:فاس; کورماندسجه: پەنجوەن)، گەلەگەنتلجه ئائوجه پەنژون، پەنژاون، پەنژوەن ئۆدەر پانژون بزو. بانژون ئۆدەر باینژواین گەسپرۆجهەن ئۆدەر ترانسکربئەرت، ئست دەر حائوپتۆرت ئەئنەس گلەئجهنامگەن دسترکتس ئن دەر زور کوردسجهەن ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن گەهöرەندەن پرۆڤنز سولائمانییا ئم نۆردەن دەس ئراک ناهە دەر گرەنزە زو ئران.
گەئۆگراپهئە
پەندسجهون لئەگت 291 کلۆمەتەر نۆردöستلجه دەر ئراکسجهەن حائوپتستادت باگداد، 65 کلۆمەتەر نöردلجه ڤۆن حالابدسجها ئوند 46 کلۆمەتەر öستلجه دەر پرۆڤنزهائوپتستادت سولائمانییا ئم äئوßئەرستەن ئۆستەن دەر پرۆڤنز، ئابەر نور وەنگە کلۆمەتەر ڤۆن دەر ئرانسجهەن گرەنزستادت کهاڤ ئم ئرانسجهەن دسترکت مارڤان ئەنتفەرنت. پەندسجهون لئەگت ئام فوßئە دەر نöردلجهەن ئائوسلäئوفەر دەس زāگرۆس-گەبرگەس ئن ئەئنەر حöهە ڤۆن 1429 مەتەرن üبەر دەم مەئەرەسسپئەگەل.[1]
بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ
ڤۆم ئەندە دەس 18. ژاهرهوندەرتس بس زوم بەگنن دەس 20. ژاهرهوندەرتس وار پەندسجهون داس سۆممەرلاگەر دەر دامالس نۆجه نۆمادسئەرەندەن دسجهاف-کوردەن.[2]
دئە üبەروئەگەند ڤۆن کوردەن (ئوند بس متتە دەس 20. ژاهرهوندەرتس ئائوجه ڤۆن ئەئنگەن ژودەن) بەوۆهنتە ستادت وار سەئت دەم ئونتەرگانگ دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس وئەدەرهۆلت ئومکäمپفت زوسجهەن برتەن ئوند کوردەن بزو. ئراکەرن ئوند کوردەن سۆوئە زوسجهەن ئراکەرن ئوند ئرانەرن بزو. کوردەن-ملزەن ئونتەرەئناندەر. وäهرەند دەر ژاهرزەهنتەلانگەن کäمپفە ئوند نۆجهمالس وäهرەند دەر ئوس-ئنڤاسئۆن 2003 فلۆهەن وئەدەرهۆلت کوردەن ئوند ئراکەر ئائوس دەم ئوملاند ئن دئە ستادت، سۆ داسس دئە بەڤöلکەرونگسزاهل زوسجهەنزەئتلجه ئائوف بس زو 80.000 بزو. 100.000 مەنسجهەن ئانگەستئەگەن سەئن سۆلل.[3][4] ئم ژاهر 2016 سۆلل پەندسجهون ئەتوا 31.000 ئەئنوۆهنەر گەهابت هابەن.[5]
گەسجهجهتە
ئالس تەئل دەس ئەهەمالگەن ساندسجهاکس سولائمانییا ئم ئەهەمالگەن ڤلâیەت مۆسسول وار پەندسجهون سپäتەستەنس سەئت 1926 ئۆففزئەلل تەئل دەس ئونتەر برتسجهەم ماندات ستەهەندەن کöنگرەئجهس ئراک، بلئەب ژەدۆجه زونäجهست بس 1927 دەر لەتزتە ستüتزپونکت دەس گەگەن دئە برتەن رەبەللئەرەندەن کوردەن-سجهەئجهس ماهمود بارزاندسجه[6]. وäهرەند ئەئنەس ئەرنەئوتەن ئائوفستاندس ووردە دئە ستادت ئم نۆڤەمبەر 1930 ڤۆن دەر برتسجهەن رۆیال ئائر فۆرجە بۆمباردئەرت[7] ئوند بارزاندسجه ئم مائ 1931 بەئ پەندسجهون ئەندگüلتگ گەسجهلاگەن (کاپتولاتئۆن ئن پەندسجهون). ئراکسجهە تروپپەن ئوند دئە کوردسجهە دەمۆکراتسجهە پارتەئ (کدپ) کäمپفتەن 1961 ئوند 1966 ئوم دئە رەگئۆن[8]، ئابەر ئائوجه ئننەرهالب دەر کدپ براجهەن 1964 کäمپفە ئائوس. بەئ ئەرنەئوتەن کäمپفەن ووردە پەنژون 1978 تەئلوەئسە زەرستöرت.[3] وäهرەند دەس ئراکسجه-ئرانسجهەن کرئەگەس وار پەندسجهون ئم ئۆکتۆبەر ئوند نۆڤەمبەر 1983 داس زئەل دەر ئرانسجهەن ئۆپەراتئۆن مۆرگەنرöتە 4. دەن گرۆßتەئل دەر ستادت کۆننتەن ئراکسجهەن تروپپەن زوار بەهائوپتەن[8]، دەر گرۆßتەئل دەس ئوملئەگەندەن دسترکتس بلئەب ژەدۆجه بس 1986 ڤۆن ئرانسجهەن تروپپەن ئوند مت ئهنەن ڤەربüندەتەن کدپ-رەبەللەن بەسەتزت. ئەئن ئەرنەئوتەر ئرانسجهەر ئانگرفف سجهەئتەرتە 1988. نۆجه ژاهرزەهنتە داناجه بەفاند سجه ئن دەم گەبئەت ئەئنە ئونبەکاننتە ئانزاهل ڤۆن لاندمنەن.[9][4] ناجه ئەرنەئوتەن کäمپفەن 1991 ووردەن دئە ئراکەر سجهلئەßلجه ڤۆن کوردسجهەن پوک-رەبەللەن ڤەردرäنگت، دئە پوک وئەدەروم ڤەرلۆر داس گەبئەت ژەدۆجه 1996 زوسجهەنزەئتلجه ئان کدپ-ملزەن ئوند کۆننتە سجه نور متهلفە ئەرنەئوت هەربەئگەروفەنەر ئرانسجهەر تروپپەن بەهائوپتەن.
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ تپتۆپگلۆبە.جۆم: پەنژون
- ↑ ئابدول مابود کهان: ئەنجیجلۆپائەدئا ئۆف تهە وۆرلد موسلمس - تربەس، جاستەس ئاند جۆممونتئەس، باند 2، سەئتە 609. گلۆبال ڤسئۆن پوب. حۆئوسە، مجهگان 2001
- ↑ 3،0 3،1 ناتئۆنال گەئۆگراپهج: شابلۆن:وەبارجهڤ
- ↑ 4،0 4،1 مددلە ئەئاست واتجه (ئۆرگانزاتئۆن): حددەن دەئاته - لاند منەس ئاند جڤلئان جاسوئالتئەس ئن ئراق کوردستان، سەئتەن 50–55. حومان رگهتس واتجه، واسهنگتۆن 1992
- ↑ تاگەئۆ.جۆم: پەنژون
- ↑ ناڤال ئنتەللگەنجە دڤسئۆن: ئراق & تهە پەرسئان گولف، سەئتە 309. رۆئوتلەدگە، لۆندۆن/نەو یۆرک 2014
- ↑ ئئان پهلپۆتت: تهە رۆیال ئائر فۆرجە، ڤۆلومە 2 (ئان ئەنجیجلۆپەدئا ئۆف تهە ئنتەر-وار یەئارس 1930-1939). پەن ئاند سوۆرد، بارنسلەی 2006
- ↑ 8،0 8،1 پەساجه مالۆڤانی: وارس ئۆف مۆدەرن بابیلۆن - ئا حستۆری ئۆف تهە ئراق ئارمی فرۆم 1921 تۆ 2003. ئونڤەرستی پرەسس ئۆف کەنتوجکی، لەخنگتۆن 2017
- ↑ گەتتیماگەس.جۆم: منە هونتەرس جلەئار لاند منەس ئن پەنژون، ئراق
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „پەندسجهون“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.