لالسجه

شابلۆن:پۆستئۆنسکارتە لالسجه (ئائوجه لالشا نوورانی، کورماندسجه: لالش; شابلۆن:ئارس) ئست ئەئن تال ئم نۆردەن دەس ئراکس (ئەزدجهان) ئان دەر گرەنزە دەر هەئوتگەن ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن کوردستان، جا. 60 کم نöردلجه دەر ستادت مۆسول، ئن دەم سجه داس زەنترالە حەئلگتوم دەر ژەسدەن بەفندەت. داس بەوالدەتە تال لئەگت üبەر 1000 م هۆجه ئوند ئست ڤۆن دەن درەئ بەرگەن حزرات، مسات ئوند ئارافات ئومگەبەن. ئەئن زوگانگ ئم ئۆستەن ڤەربندەت داس تال مت دەر کلەئنستادت ئائن سفن، دئە 14 کم ئەنتفەرنت ئست. دەن ژەسدەن گلت لالسجه ئالس دەر هەئلگستە ئۆرت ئوند زەنتروم دەر سجهöپفونگ. سەئت 2003 گەهöرت دەر ئۆرت زو دەن ئومسترتتەنەن گەبئەتەن دەس نۆردراکس.

بەسجهرەئبونگ دەس حەئلگتومس

وجهتگستەس حەئلگتوم ئن لالسجه ئست دئە گرابستäتتە ڤۆن سجهەئجه ʿئادī ئبن موسāفر، دەم بەدەئوتەندستەن حەئلگەن دەر ژەسدەن. Üبەر ئهر ئەرهەبت سجه ئەئنە گرۆßئە کوپپەل (قوببا)، دئە ڤۆن وەئتهەر زو سەهەن ئست. رەجهتس نەبەن دەر کوپپەل لئەگت داس هەئلگە گراب ڤۆن سجهەئجه حاسسان ئوند لنکس نەبەن دەر کوپپەل دئە ئەتواس کلەئنەرە کوپپەل ڤۆن سجهەئجه موز (کورد. شەخموز). ڤۆر دەم حەئلگتوم سجهەئجه ئادس بەفندەت سجه دەر سۆگەناننتە „مارکت دەر ئەرکەننتنس“ (سووقا مەʿرفەتێ)، ئەئن گرۆßئەر پلاتز، ئان دەم سجه دئە پلگەر وäهرەند دەر فەستە ئائوفهالتەن ئوند فەئئەرن.

دانەبەن ئەخستئەرەن ئن لالسجه زوەئ هەئلگە قوئەللەن، دئە „وەئßئە قوئەللە“ (کانیا سپی) ئوند دئە „زەمزەم-قوئەللە“ (کانییا زەمزەم)، دئە مت دەر زامزام-قوئەللە ئن مەککا ئن ڤەربندونگ ستەهەن سۆلل. بەئدە قوئەللەن ئەنتسپرنگەن ئان زوەئ ڤۆنەئناندەر ئونابهäنگگەن ئۆرتەن ئوند مüندەن هنتەر دەر گرابستäتتە سجهەئجه ئادس، گەنائوئەر گەساگت ئان دەم گای کوژە، زوساممەن. دئە مüندونگ دەر بەئدەن قوئەللەن، دئە مەرزەت بەهرە (کورد. مەئەر) گەناننت ورد، سند دورجه کلەئنە بروننەن سجهتبار. نەبەن دئەسەن بروننەن گبت ئەس ئەئن گراب. ناجه دەم گلائوبەن دەر ژەسدەن ورد گەساگت، داسس ئەس داس گراب ڤۆن ئادام سەئن سۆلل. ئن دەر وەئßئەن قوئەللە وەردەن ژەسدسجهە کندەر گەتائوفت. دئەژەنگەن، دئە نجهت سەلبست دئە مöگلجهکەئت هابەن، ناجه لالسجه زو کۆممەن، کöننەن مت حلفە ڤۆن فلاکۆنس، دئە واسسەر دەر وەئßئەن قوئەللە ئەنتهالتەن، گەتائوفت وەردەن.

ئام ئونتەرەن ئەندە دەس لالسجه-تالەس بەفندەت سجه دئە سلات-برüجکە (پرا سلاتێ). سئە ترەننت دەن هەئلگەن ڤۆم پرۆفانەن بەرەئجه. دەر هەئلگە بەرەئجه دارف ئائوسسجهلئەßلجه بارفوß بەترەتەن وەردەن. ئۆبەرهالب دەس لالسجه-تالس بەفندەت سجه دەر بەرگ ئارافات مت دەم هەئلگەن ستەئن فەلەک („گلüجک“). دئە مەئستەن پلگەر، دئە ناجه لالسجه کۆممەن، هالتەن ئەس فüر ئەئنە پفلجهت، ئائوف دئەسەن بەرگ زو ستەئگەن. دئە تاتساجهە، داسس سجه هئەر وئە ئن مەککا ئەئنە زامزام-قوئەللە ئوند ئەئن ʿئارافāت-بەرگ بەفندەن، ورد ڤۆن دەن ژەسدەن دامت ئەرکلäرت، داسس سجهەئجه ʿئادī دئە بەئدەن زو سەئنەن لەبزەئتەن ناجه لالسجه ڤەرسەتزت هابە.

رۆللە ئم ژەسدسجهەن فەستکالەندەر

دئە ژەسدەن بەسوجهەن لالسجه ڤۆر ئاللەم ئم راهمەن دەس ئاللژäهرلجهەن ژەسدسجهەن فەستەس ژەزهنا ژەماʿīیە (کورد. "فەست دەس زوساممەنکۆممەنس") ڤۆم 6. بس 13. ئۆکتۆبەر، ئابەر ئائوجه زو ئاندەرەن زەئتەن، وئە زوم بەئسپئەل ئام نەئوژاهرسفەست ئم ئاپرل (کورد. جارشەما سۆر/ئدا سەرە سالە) ئوند ئام فەست زو ئەهرەن گۆتتەس ئم دەزەمبەر (کورد. ئیدا-ئێزی). داس نەئوژاهرسفەست فندەت ئممەر ئام درتتەن متتوۆجه ئم ئاپرل ستاتت. دەر متتوۆجه گلت بەئ دەن ژەسدەن ئالس فەئئەرتاگ، دا دەر هەئلگە ئەنگەل مەلەک تائوس دئە ئەردە ئان ئەئنەم متتوۆجه زوم لەبەن ئەروەجکت هابەن سۆلل. داس فەست زو ئەهرەن گۆتتەس هنگەگەن، فندەت ئان دەم درتتەن فرەئتاگ ئم دەزەمبەر ستاتت، واس وئەدەروم بەدەئوتەت، داسس سجه داس داتوم ژäهرلجه ڤەرسجهئەبت.

ئائوس لالسجه برنگەن دئە ژەسدەن گەوەئهتە ئەردە مت، دئە مت دەم هەئلگەن واسسەر دەر کانییا سپی-قوئەللە زو فەستەن کüگەلجهەن گەفۆرمت ورد. سئە گەلتەن ئالس „هەئلگە ستەئنە“ (سنگ. بەرات) ئوند سپئەلەن بەئ ڤئەلەن رەلگöسەن زەرەمۆنئەن ئەئنە وجهتگە رۆللە. ئومگەکەهرت برنگەن ئائوجه دئە پلگەر ئونتەر ئاندەرەم ستۆففە وئە بائوموۆللە، سۆننەنبلومەنöل ئوند ڤئەه ئالس ئالمۆسەن مت. دئە ستۆففە وەردەن گەنوتزت، ئوم دئە هەئلگەن گرäبەر زو بەدەجکەن. حئەربەئ ڤەرکنۆتەن دئە پلگەر دئە ستۆففە ئوند وüنسجهەن سجه دابەئ ئەتواس. دئە بائوموۆللە ورد بەئسپئەلسوەئسە ڤۆن دای کابان (کورد. دای = موتتەر; کابان = حائوس/حüتتە) زو کلەئنەن دۆجهتەن (کورد. فتیل) گەوجکەلت. دئەسە دۆجهتە وەردەن فüر دئە بەلەئوجهتونگ دەس لالسجهتالەس بەنوتزت.

دئە بەدئەنستەتەن ڤۆن لالسجه

فüر دئە ئنستاندهالتونگ دەس حەئلگتومس ڤۆن لالسجه سند ڤۆر ئاللەم دئە ژەسدەن دەر بەئدەن زوللنگسدöرفەر ڤۆن باسجهقا ئوند باهزان ڤەرانتوۆرتلجه. سئە گەلتەن ئالس دئە بەدئەنستەتەن (خزمەتکار) ڤۆن لالسجه. ئان ژەدەم ئابەند بەلەئوجهتەت ئەئن ئونڤەرهەئراتەتەر ژوگەندلجهەر ئائوس دەم حائوس دەس سۆگەناننتەن فاکرس (ئائوجه فەقیر) 231 مارکئەرتە ستەللەن مت دەن دۆجهتەن ئوند دەم Öل، داس ڤۆن دەن پلگەرن متگەبراجهت ووردە. دئەسە لجهتەر، دئە بس زوم مۆرگەنگرائوئەن برەننەن، گەلتەن ئالس سیمبۆلە فüر دئە حەئلگەن، ڤۆرفاهرەن، ئەنگەل ئەتج. دئەسەر فەئوئەرکولت کۆممت ئائوس دەم ئالتەن ژەسدسجهەن گلائوبەن، بەئ دەم دئە ژەسدەن ئان داس فەئوئەر ئالس üبەرمäجهتگە کرافت ئائوف دەر ئەردە گەگلائوبت هابەن.

لالسجه ئن دەر لتەراتور

ئن کارل مایس رۆمان دورجهس ولدە کوردستان ئست داس تال ڤۆن „سجهەئک ئاد“ (پارس پرۆ تۆتۆ فüر لالسجه) سجهائوپلاتز ئەئنەس گەفەجهتس زوسجهەن دەن ژەسدەن (بەئ مای „دسجهەسد“) ئوند ئۆسمانسجهەن تروپپەن.

لتەراتور

• برگüل ئاچکیلدز: تهە سانجتوئاری ئۆف سهایکه ʿئادī ئات لالسه. جەنترە ئۆف پلگرماگە ئۆف تهە یەزدس. ئن: بوللەتن ئۆف تهە سجهۆئۆل ئۆف ئۆرئەنتال ئاند ئافرجان ستودئەس. بد. 72 (2009)، حەفت 2، شابلۆن:ئسسن، س. 301–333.
• ئرەنە دولز: دئە یەزدەن ئم ئراک. زوسجهەن „مۆدەللدۆرف“ ئوند فلوجهت (= ستودئەن زور زەئتگەسجهجهتە دەس ناهەن ئۆستەنس ئوند نۆردافرکا. بد. 8). لت-ڤەرلاگ، مüنستەر 2001، ئسبن 3-8258-5704-2، س. 34–36 (زوگل. ماگستەراربەئت، ئونڤەرستäت حامبورگ 2008).
• جەجل ژ. ئەدمۆندس: ئا پلگرماگە تۆ لالسه (= رۆیال ئاسئاتج سۆجئەتی ئۆف گرەئات برتائن ئاند ئرەلاند. پرزە پوبلجاتئۆن فوند سەرئەس. بد. 21). لوزاج پرەسس، لۆندۆن 1967، شابلۆن:ئۆجلج.
• شەمۆ فەقر حەج: دەر قەول ڤۆن سهەئکه ئاد ئوند دەن هەئلگەن مäننەرن. ئن: ژبۆ پاراستن ئو پەسڤەررنا ئەزدیاتیە. 8/9 (2001)، 76–78 (ڤەرلاگ دەنگە ئەزدیان ئۆلدەنبورگ، ئۆلدەنبورگ).
• بەدەل فەقر حەج: باوەر ئو متۆلۆگیا ئەزدیان، جەندەها تەکست ئو ڤەکۆلن. ڤەرلاگ جاپخانا حاوار، دوهۆک-ئۆلدەنبورگ 2002، س. 12–57، 268–280.
• پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک: یەزدسم. ئتس باجکگرۆئوند، ئۆبسەرڤانجەس ئاند تەختوئال ترادتئۆن (= تەختس ئاند ستودئەس ئن رەلگئۆن. بد. 62). مەللەن، لەوستۆن، نەو یۆرک، نی 1995، ئسبن 0-7734-9004-3، س. 77–83.
• کهالل ژندی راسهۆو: لāلš ئائوس میتهۆلۆگسجهەر، سپراجهلجهەر، ساکرالەر ئوند هستۆرسجهەر پەرسپەکتڤە. ئن: جهرستنە ئاللسۆن، ئانکە ژۆئستەن-پروسجهکە، ئانتژە وەندتلاند (حرسگ.): فرۆم داēنā تۆ دین. رەلگئۆن، کولتور ئوند سپراجهە ئن دەر ئرانسجهەن وەلت (= فەستسجهرفت فüر پهلپ کرەیەنبرۆئەک زوم 60. گەبورتستاگ). حارراسسۆوتز، وئەسبادەن 2009، ئسبن 978-3-447-05917-6، س. 357–377.
• ئەسزتەر سپäت: تهە یەزدس. ساق بۆئۆکس، لۆندۆن 2005، ئسبن 0-86356-593-خ، س. 52–60.

سئەهە ئائوجه

• لستە ژەسدسجهەر تەمپەل

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئارز
• ئازəربایجانجا
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جس
• جڤ
• دا
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• هە
• Հայերեն
• ئت
• کا
• کورمانجی
• نب
• نل
• پت
• Русский
• سمپلە
• سڤ
• تüرکچە
• ئوک
• ئور

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „لالسجه“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.