کارس (پرۆڤنز)
شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ کارس (کوردسجه قەرس; ئارمەنسجه Կարս) ئست ئەئنە تüرکسجهە پرۆڤنز ئم نۆردۆستەن دەس لاندەس ئان دەر گرەنزە زو ئارمەنئەن ئوند سۆمت ئەئنە گرەنزرەگئۆن زوسجهەن ئۆستاناتۆلئەن ئوند ترانسکائوکاسئەن. ئهرە حائوپتستادت ئست داس گلەئجهنامگە کارس. دئە ناجهبارپرۆڤنزەن سند ئارداهان ئم نۆردەن، ئەرزوروم ئم وەستەن، ئاğرı ئوند ئğدıر ئم سüدەن. ئم ئۆستەن گرەنزت دەر کرەئس لäندەرüبەرگرەئفەند ئان ئارمەنئەن.
گەئۆگراپهئە
دئە پرۆڤنز هات مەهرەرە üبەر شابلۆن:حöهە هۆهە بەرگە. ئائوسگەدەهنتە حۆجهەبەنەن (51 %) ئوند گەبرگە (38 %) نەهمەن دەن گرößتەن تەئل دەر فلäجهە ئەئن. نور 11 % سند فلاجهلاند. دئە بەدەئوتەندستەن فلüسسە سند ئاراس، کارس چایı ئوند دەر گرەنزفلوسس ئاجهورژان. وجهتگە سەئەن سند چıلدıر گöلü ئوند ئایگıر گöلü. ئەئن کناپپەس درتتەل دەر بەڤöلکەرونگ لەبت ئن دەر پرۆڤنزهائوپتستادت، دئە زوگلەئجه دئە گرößتە ستادت ئست.
کارس گەهöرت ئەبەنسۆ وئە 13 ئاندەرە پرۆڤنزەن زور رەگئۆن ئۆستاناتۆلئەن (تüرک. دۆğئو ئانادۆلو بöلگەس). حئەربەئ بەلەگت دئە پرۆڤنز 6،85 % دەر فلäجهە ئوند 4،70 % دەر بەڤöلکەرونگ، واس ئهر رانگ 6 (فلäجهە) ئوند 8 (ئەئنوۆهنەرزاهل) ئەئنبرنگت. ئن دەر دجهتە رانگئەرت دئە پرۆڤنز ئم هنتەرەن تەئل دەس رانکنگ (پلاتز 11 ڤۆن 14)، داس ئەنتسپرجهت ئن ئەتوا دەم هالبەن وەرت دەر رەگئۆن.
داس کلما ئست کۆنتنەنتال مت ستارکەن سائسۆنالەن تەمپەراتورسجهوانکونگەن. ئم ونتەر سند −40 °ج ئوند ئم سۆممەر +35 °ج مöگلجه. دئە ژاهرەسنئەدەرسجهلäگە بەتراگەن ئەتوا 500 مم. دئە ناتüرلجهە ڤەگەتاتئۆن ئن کارس ئست ستەپپە.
ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ
زور پرۆڤنز کارس گەهöرەن فۆلگەندە ئاجهت لاندکرەئسە (İلچە): شابلۆن:مەهرسپالتگە لستە
| کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن |
لاندکرەئس | فلäجهەشابلۆن:فن (کم²) |
بەڤöلکەرونگ (2020)شابلۆن:فن | ئانزاهل دەر ئەئنهەئتەن | دجهتە (ئەو./کم²) |
ستäدت. ئانتەئل (ئن %) |
سەخ راتئۆشابلۆن:فن |
گرüن- دونگس- دا- تومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| لاندکرەئس (İلچە) |
ڤەروال- تونگسستز (مەرکەز) |
گەمەئن- دەن (بەلەدیە) |
ستادت- ڤئەرتەل (ماه.) |
دöرفەر (کöی) | |||||||
| 1756 | ئاکیاکا | 417 | 10.454 | 2.025 | 1 | 3 | 27 | 25،07 | 19،37 | 844 | 1987 |
| 1149 | ئارپاچای | 1.165 | 16.276 | 2.384 | 1 | 4 | 48 | 13،97 | 14،65 | 925 | |
| 1279 | دگۆر | 1.092 | 21.490 | 2.473 | 2 | 2 | 37 | 19،68 | 26،76 | 914 | 1953 |
| 1424 | کاğıزمان | 1.871 | 45.449 | 20.771 | 1 | 9 | 62 | 24،29 | 45،70 | 960 | |
| 1447 | مەرکەز | 2.048 | 118.201 | 90.523 | 1 | 23 | 72 | 57،72 | 76،58 | 959 | |
| 1601 | سارıکامıش | 2.038 | 40.158 | 15.557 | 1 | 9 | 55 | 19،70 | 38،74 | 859 | |
| 1614 | سەلم | 982 | 22.971 | 5.587 | 1 | 3 | 53 | 23،39 | 24،32 | 944 | 1957 |
| 1645 | سوسوز | 578 | 9.924 | 2.069 | 1 | 4 | 27 | 17،17 | 20،85 | 953 | 1959 |
| پرۆڤنز کارس | 10.193 | 284.923 | 9 | 57 | 381 | 27،95 | 50،77 | 932 | |||
قوئەللەن
ورتسجهافت
دەر گرößتە تەئل دەر بەڤöلکەرونگ ئاربەئتەت ئن لاند- ئوند فۆرستورتسجهافت. دەر ئەئنست بلüهەندە حاندەل مت دەر ئودسسر ئست سپäتەستەنس مت دەم کالتەن کرئەگ زوساممەنگەبرۆجهەن.
بەڤöلکەرونگ
دئە بەڤöلکەرونگ بەستەهت مەهرهەئتلجه ئائوس تüرکەن، ئاسەربائدسجهانەرن بزو. کاراپاپاکەن/تەرەکەمە ئوند کوردەن. کارس ئست ئەئنە سپراجهلجه ئوند ئەتهنسجه ڤئەلفäلتگە پرۆڤنز. ئەهەمالس لەبتەن ئن کارس ڤئەلە ئارمەنئەر ئوند گرئەجهەن. مت ئهنەن وارەن ئائوجه ئاللە جهرستلجهەن کۆنفەسسئۆنەن ڤەرترەتەن.
ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ
ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ئام ژاهرەسەندە ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). زوسäتزلجه سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 306.238 ئەئنوۆهنەر، داس سند کناپپ 20.000 ئەئنوۆهنەر مەهر ئالس زوم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە
| ژاهر | بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە | واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %) |
گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر) |
رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| گەسامت | مäننلجه | وەئبلجه | ||||
| 2020 | 284.923 | 147.150 | 137.773 | −1،20شابلۆن:0 | 936 | 61 |
| 2019 | 285.410 | 146.668 | 138.742 | −0،17شابلۆن:0 | 946 | |
| 2018 | 288.878 | 149.510 | 139.368 | 0،43شابلۆن:0 | 932 | |
| 2017 | 287.654 | 149.481 | 138.173 | −0،74شابلۆن:0 | 924 | |
| 2016 | 289.786 | 150.515 | 139.271 | −0،98شابلۆن:0 | 925 | 61 |
| 2015 | 292.660 | 152.040 | 140.620 | −1،28شابلۆن:0 | 925 | 59 |
| 2014 | 296.466 | 153.676 | 142.790 | −1،47شابلۆن:0 | 929 | |
| 2013 | 300.874 | 155.625 | 145.249 | −1،29شابلۆن:0 | 933 | |
| 2012 | 304.821 | 158.403 | 146.418 | −0،31شابلۆن:0 | 924 | |
| 2011 | 305.755 | 159.179 | 146.576 | 1،32شابلۆن:0 | 921 | 59 |
| 2010 | 301.766 | 154.817 | 146.949 | −1،56شابلۆن:0 | 949 | 58 |
| 2009 | 306.536 | 159.411 | 147.125 | −1،79شابلۆن:0 | 923 | |
| 2008 | 312.128 | 163.678 | 148.450 | −0،02شابلۆن:0 | 907 | |
| 2007 | 312.205 | 161.787 | 150.418 | − | 930 | 58 |
| 2000 | 325.016 | 169.027 | 155.989 | 923 | 57 | |
ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە
ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دەن بەئ دەن 14 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستاند دەر پرۆڤنز کارس وئەدەر.
دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە سند ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە) ئەنتنۆممەن، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە ئەنتستاممەن دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک – ئابروفبار üبەر دئەسە وەبسەئتە:[1]
| ژاهر | بەڤöلکەرونگ | رانگ | |
|---|---|---|---|
| پرۆڤنز | تüرکەئ | ||
| 1927 | 204.846 | 13.648.270 | 28 |
| 1935 | 305.536 | 16.158.018 | 20 |
| 1940 | 356.534 | 17.820.950 | 17 |
| 1945 | 381.176 | 18.790.174 | 18 |
| 1950 | 410.236 | 20.947.188 | 18 |
| 1955 | 487.844 | 24.064.763 | 13 |
| 1960 | 543.600 | 27.754.820 | 13 |
| ژاهر | بەڤöلکەرونگ | رانگ | |
|---|---|---|---|
| پرۆڤنز | تüرکەئ | ||
| 1965 | 606.313 | 31.391.421 | 13 |
| 1970 | 660.018 | 35.605.176 | 13 |
| 1975 | 707.398 | 40.347.719 | 17 |
| 1980 | 700.238 | 44.736.957 | 22 |
| 1985 | 722.431 | 50.664.458 | 25 |
| 1990 | 662.155 | 56.473.035 | 30 |
| 2000 | 325.016 | 67.803.927 | 57 |
شابلۆن:ئابساتز ئانزاهل دەر پرۆڤنزەن بەزۆگەن ئائوف دئە جەنسوسژاهرە:
گەسجهجهتە
دئە پرۆڤنز لئەگت ئام سجهنتتپونکت ڤۆن کلەئناسئەن ئوند دەم کائوکاسوس. داهەر وەجهسەلتە سئە ئۆفت دەن بەستزەر. کارس گەهöرتە ژاهرهوندەرتەلانگ زو ئارمەنسجهەن کöنگرەئجهەن. مەهرەرە هستۆرسجهە ئارمەنسجهە حائوپتستäدتە، لئەگەن ئائوف دەم گەبئەت دەر پرۆڤنز کارس، وئە دئە هەئوتگەن روئنەنستäتتەن ئان ئوند باگاران سۆوئە دئە ستادت کارس سەلبست. زەئتوەئسە وار داس گەبئەت ئائوجه ئن ئابهäنگگکەئت زوم بیزانتنسجهەن رەئجه، وەلجهەس کارس 1064 ئەندگüلتگ ئان دئە سەلدسجهوکەن ڤەرلۆر. دامت بەگانن ئائوجه دئە ئسلامسئەرونگ ئوند دئە تüرکسئەرونگ دەر ئەئنوۆهنەر.
1124 فئەل سئە ئن دئە حäندە دەر گەئۆرگئەر ئوند 1239 ووردە سئە ڤۆن دەن مۆنگۆلەن üبەرراننت. زوسجهەن 1534 ئوند 1878 گەهöرتە کارس زوم ئۆسمانسجهەن رەئجه، وۆبەئ دئە رەگئۆن ئن کرئەگەن 1829 ئوند 1856 زەئتوەئسە ئونتەر روسسسجهەر کۆنترۆللە ستاند. ناجه دەم کرئەگ 1877–1878 گەهöرتە کارس ئونونتەربرۆجهەن زو روسسلاند. ئوم دئەسە زەئت سئەدەلتەن ئن کارس نەبەن تüرکەن، ئارمەنئەرن ئوند کوردەن ئائوجه ڤئەلە ئەتهنسجهە گروپپەن ئائوس روسسلاند، دارونتەر روسسسجهە دوجهۆبۆرزەن (ئەئنە ئۆرتهۆدۆخە سەکتە، ئائوف تüرکسجه ئائوجه مالاکان گەناننت)، وۆلگادەئوتسجهە (سجهوابەن)، بالتسجهە ڤöلکەر (ئەستەن ئوند لتائوئەر).
زو بەگنن دەس ئەرستەن وەلتکرئەگەس ئەرفرۆرەن ئوند ڤەرهونگەرتەن ئائوفگروند ڤۆن فەهلەرن دەر بەفەهلسهابەر üبەر 90.000 ئۆسمانسجهە سۆلداتەن ئائوف دەن بەرگەن ئن سارıکامıش. دورجه دەن مت دەئوتسجهلاند ئابگەسجهلۆسسەنەن فرئەدەنسڤەرتراگ ڤۆن برەست-لتۆوسک üبەرگاب روسسلاند ئم مäرز 1918 کارس ئان داس ئۆسمانسجهە رەئجه. بەرەئتس ئم ئۆکتۆبەر 1918 موسستە کارس ئائوفگروند دەس واففەنستللستاندس ڤۆن مۆئودرۆس زورüجکگەگەبەن وەردەن. زەئتوەئسە ئن ئارمەنسجهەر حاند، ووردە کارس وäهرەند دەس تüرکسجه-ئارمەنسجهەن کرئەگس ئم ئۆکتۆبەر 1920 ڤۆن کâزıم کارابەکر پاسجها فüر دئە تüرکەئ ئەرۆبەرت.
ئم زوەئتەن وەلتکرئەگ وار کارس ئەئن وجهتگەر ملتäرستüتزپونکت. بس 1992 گەهöرتەن دئە هەئوتە سەلبستستäندگەن پرۆڤنزەن ئارداهان ئوند ئğدıر زو کارس.
پۆلتک
ئالس سجه دئە زارستسجهەن تروپپەن وەگەن دەر ئۆکتۆبەر-رەڤۆلوتئۆن ئنس ئننەرە روسسلاندس زورüجکزۆگەن، هاتتە سجه دەر روسسسجهە دسترکت کارس فüر ئونابهäنگگ ئەرکلäرت، وئە ئائوجه دئە ئاندەرەن دسترکتە ز. ب. گەئۆرگئەن، ئارمەنئەن. ئەر ناننتە سجه رەگئەرونگ دەر رەپوبلک سüدوەستکائوکاسئەنس (ئۆسمانسجه: جەنوب گارب کافکاس حüکوومەت-ئ جومهوریەس). دئەسەر ستائات ئومفاسستە دئە دسترکتە ئوم باتوم، ئاجهالزجهە، ئاجهالکالاک (هەئوتە زو گەئۆرگئەن)، گژومر-سراک (هەئوتە زو ئارمەنئەن)، دئە هەئوتگەن تüرکسجهەن پرۆڤنزەن ئارتڤن، ئارداهان، ئگدر ئوند زولەتزت ناکهەتسجهەوان (هەئوتە ئن ئاسەربائدسجهان). دئەسەر ستائات بەستاند نور نەئون مۆناتە ئوند ووردە نور سەئتەنس دەس ژاپانسجهەن کائسەررەئجهس ئانەرکاننت. ئم حەربست 1919 ووردە ئائوف دروجک دەر ئارمەنسجهەن رەپوبلک دئەسەر ستائات ئائوفگەلöست ئوند داس گەسامتە کابنەتت ناجه مالتا دەپۆرتئەرت.
پەرسöنلجهکەئتەن
- ولادمر کرئاکۆوتسجه ترئاندافللۆو (1894–1931)، سۆوژەتسجهەر ملتäرتهەئۆرەتکەر
- مارئام ئاسلاماسژان (1907–2006)، ئارمەنسجه-روسسسجهە مالەرن ئوند گرافکەرن
- قاناتێ کوردۆ (1909–1985)، ژەسدسجهەر ئائوتۆر، سپراجهفۆرسجهەر ئوند ئاکادەمکەر
- ژەرانوه ئاسلاماسژان (1910–1998)، ئارمەنسجه-روسسسجهە مالەرن ئوند گرافکەرن
- ئازەر بüلبüل (1969–2012)، سäنگەر
وەبلنکس
شابلۆن:جۆممۆنسجات شابلۆن:وکتئۆناری
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ گەنەل نüفوس سایıملارı (ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە 1965 بس 2000).
شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە پرۆڤنزەن ئن دەر تüرکەئ
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئازəربایجانجا
- ئازب
- بە
- بە-تاراسک
- بگ
- بن
- بر
- بس
- جا
- جەب
- سۆرانی
- جره
- جس
- جڤ
- جی
- دق
- ئەل
- ئەنگلسه
- ئەئۆ
- ئەسپاñئۆل
- ئەت
- ئەئو
- فارسی
- ف
- فرانچائس
- فرر
- هە
- ه
- هف
- هو
- Հայերեն
- ئد
- ئک
- ئئۆ
- ئت
- ژا
- کا
- کۆ
- کورمانجی
- لا
- لڤ
- مک
- مر
- مرژ
- مس
- مزن
- نان
- نب
- نل
- نن
- ئۆس
- پل
- پنب
- پت
- رۆ
- Русский
- سجۆ
- سە
- سه
- سمپلە
- سل
- سر
- سڤ
- سو
- تا
- تگ
- ته
- تک
- تل
- تüرکچە
- ئوگ
- ئوک
- ئور
- ئوز
- ڤ
- وار
- ووئو
- یوئە
- زه
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کارس (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.