ئğدıر (پرۆڤنز)

ئğدıر (کوردسجه رەشقەلاس) ئست ئەئنە پرۆڤنز ئم ئۆستەن دەر تüرکەئ ئوند گرەنزت ئان ئارمەنئەن، دئە ئاسەربائدسجهانسجهە ئەخکلاڤە ناخچıڤان ئوند ئران. ئğدıرس ناجهبارپرۆڤنزەن سند کارس ئم نۆردوەستەن ئوند ئاğرı ئم سüدەن. ئهرە حائوپتستادت ئست ئğدıر. دەر فرüهەرە نامە لائوتەتە زوراشات.

ئğدıر ئست دئە ئەئنزگە پرۆڤنز دەر تüرکەئ، دئە ئان درەئ ستائاتەن گرەنزت. وەگەن دەر ڤەگەتاتئۆن ورد ئğدıر ئائوجه یەشل ئğدıر („گرüنەس ئğدıر“) گەناننت. دەر بەرگ ئارارات لئەگت گرößتەنتەئلس ئننەرهالب دەر گرەنزەن ئğدıرس.

ئğدıر ووردە ئام 27. مائ 1992 دورجه داس گەسەتز نر. 3806 ئالس 76. پرۆڤنز دەر تüرکەئ گەگرüندەت. زوڤۆر گەهöرتە ئğدıر زور تüرکسجهەن پرۆڤنز کارس، داڤۆر زوم ڤلâیەت بایازت.

گەئۆگراپهئە

ئğدıر لئەگت ئام سجهەئدەوەگ وجهتگەر ڤەربندونگسستراßئەن. ڤۆن هئەر ئائوس کۆننتە مان داس حاندەلسزەنتروم ئەرزوروم ئوند ئائوجه کارس ئەررەئجهەن. ئەئنە وەئتەرە ستراßئە فüهرت üبەر دۆğئوبایازıت ناجه ئران. دئە 3588 کم² گرۆßئە پرۆڤنز ورد دورجه دەن گەگەنساتز زوسجهەن دەم سجه ئائوس دەم ئارمەنسجهەن حۆجهلاند ئەرهەبەندەن گەبرگسماسسڤ دەس گرۆßئەن ئوند کلەئنەن ئارارات ئم سüدەن ئوند دەم تال دەس ئاراس ئان دەر گرەنزە زو ئارمەنئەن گەپرäگت. دئە گپفەل دەس گرۆßئەن ئوند کلەئنەن ئاراراتس (تüرکسجه بüیüک ئاğرı داğı ئوند کüچüک ئاğرı داğı) لئەگەن ئاللەردنگس ئن دەر ناجه ئهنەن بەناننتەن پرۆڤنز ئاğرı.

دئە تەمپەراتورەن کöننەن ڤۆن ماخمال 40 °ج بس منمال −30 °ج رەئجهەن. بەمەرکەنسوەرت ئست دئە، ڤەرگلجهەن مت ئاندەرەن ئۆرتەن دەس ئارمەنسجهەن حۆجهلاندس، نئەدرگە نئەدەرسجهلاگسمەنگە (ئەتوا 250 مم ئم ژاهرەسمتتەل)، دئە ئائوف دئە نäهە دەس ئارارات زورüجکزوفüهرەن ئست.

دئە پرۆڤنز ئست ئەئنە ڤۆن سئەبەن پرۆڤنزەن، دئە ستاتستسجه دەر رەگئۆن نۆردۆستاناتۆلئەن (ترا، کوزەیدۆگو ئانادۆلو بöلگەس) زوگەئۆردنەت وەردەن. ئğدıر ئست دئە کلەئنستە پرۆڤنز دەر رەگئۆن ئوند بەلەگت دامت 5،20 %. ئم ئەئنوۆهنەر-رانکنگ ورد دەر فüنفتە پلاتز بەلەگت (9،18 %). سجهلئەßلجه هات دئە پرۆڤنز ئğدıر ئم رانکنگ دەر بەڤöلکەرونگسدجهتە ئەئنەن سپتزەنپلاتز، زوم ڤەرگلەئجه دەر رەگئۆنسدورجهسجهنتت لئەگت هئەر بەئ 31،1 ئەئنو. ژە کم².

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

دئە پرۆڤنز ئست ئن ڤئەر لاندکرەئسە (ئائوجه بەزرکە، İلچە) گەگلئەدەرت:

کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن	لاندکرەئس	فلäجهەشابلۆن:فن (کم²)	بەڤöلکەرونگ (2020)شابلۆن:فن		ئانزاهل دەر ئەئنهەئتەن			دجهتە (ئەو./کم²)	ستäدت. ئانتەئل (ئن %)	سەخ راتئۆشابلۆن:فن	گرüن- دونگس- دا- تومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن
			لاندکرەئس (İلچە)	ڤەروال- تونگسستز (مەرکەز)	گەمەئن- دەن (بەلەدیە)	ستادت- ڤئەرتەل (ماه.)	دöرفەر (کöی)
1142	ئارالıک	852	21.097	6.313	1	5	21	24،8	29،92	981	1960
1398	ئğدıر مەرکەز	1.273	142.559	96.887	4	24	41	112،0	78،36	1025	1992
2011	کاراکۆیونلو	269	13.908	2.740	1	2	18	51،7	19،70	995	1992
1692	توزلوجا	1.270	23.750	9.472	1	5	81	18،7	39،88	1058
پرۆڤنز ئğدıر		3.664	201.314		7	36	161	54،9	64،69	1022

بەڤöلکەرونگ

دئە بەڤöلکەرونگ بەستەهت ڤۆر ئاللەم ئائوس ئاسەربائدسجهانەرن، تüرکەن ئوند کوردەن. دەر کرەئس ئğدıر زäهلتە بەئ دەر ئەرستەن ڤۆلکسزäهلونگ 1927 24.967 ئەئنوۆهنەر ئن 88 ئۆرتسجهافتەن، داڤۆن ئن دەر ستادت 3.716 ئەئنوۆهنەر. زو دئەسەر زەئت گەهöرتە ئەر نۆجه زوم ڤلâیەت بایازت.

زوم زەنسوس 2011 بەتروگ داس دورجهسجهنتتسالتەر ئن دەر پرۆڤنز 22،96 ژاهرە (لاندەسدورجهسجهنتت: 29،60)، وۆبەئ دئە وەئبلجهە بەڤöلکەرونگ دورجهسجهنتتلجه 0،48 ژاهرە äلتەر ئالس دئە مäننلجهە وار (23،23 – 22،75).

ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ئام ژاهرەسەندە ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). ئائوßئەردەم سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ، ئالسۆ ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 187.842 ئەئنوۆهنەر، داس سند üبەر 19.000 ئەئنوۆهنەر مەهر ئالس بەئم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە			واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %)	گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر)	رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2020	201.314	103.059	98.255	0،94	953	73
2019	199.442	102.417	97.025	1،01	947	73
2018	197.456	102.171	95.285	1،38	933	75
2017	194.775	100.268	94.507	1،03	943	73
2016	192.785	99.057	93.728	0،18	946	73
2015	192.435	99.099	93.336	0،20	942	73
2014	192.056	98.908	93.148	0،86	942	73
2013	190.424	98.008	92.416	0،01	943	74
2012	190.409	98.537	91.872	0،82	932	73
2011	188.857	97.770	91.087	2،41	932	73
2010	184.418	94.443	89.975	0،51	953	74
2009	183.486	94.611	88.875	−0،29	939	75
2008	184.025	95.195	88.830	1،19	933	74
2007	181.866	92.732	89.134	—	961	73
20001	168.634	87.083	81.551		936	76

¹ زەنسوس 2000

بەڤöلکەرونگسزاهلەن دەر لاندکرەئسە

دئە وەرتە ڤۆن 2000 باسئەرەن ئائوف دەر ڤۆلکسزäهلونگ، دئە رەستلجهەن (2007–2018) سند بەڤöلکەرونگسانگابەن ئام ژاهرەسەندە، ئەرمتتەلت دورجه دئە فۆرتسجهرەئبونگ ئم 2007 ئەئنگەفüهرتەن ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس)

لاندکرەئس	2000	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020
ئارالıک	21.747	22.155	22.165	21.674	21.810	22.425	22.521	21.881	21.843	21.495	21.269	21.461	21.311	21.313	21.097
مەرکەز	102.648	119.432	121.848	122.780	123.570	127.609	128.976	130.134	132.110	133.704	134.480	136.155	137.613	140.267	142.559
کاراکۆیونلو	18.285	14.597	14.273	13.990	14.042	14.054	14.264	14.016	13.929	13.686	13.634	13.953	13.972	13.925	13.908
توزلوجا	25.954	25.682	25.739	25.042	24.996	24.769	24.648	24.393	24.174	23.550	23.402	23.206	24.560	23.937	23.750
تۆپلام	168.634	181.866	184.025	183.486	184.418	188.857	190.409	190.424	192.056	192.435	192.785	194.775	197.456	199.442	201.314

ورتسجهافت

ترۆتز زونەهمەندەر ئوربانسئەرونگ ئست دئە پرۆڤنز وەئتەر ستارک لاندورتسجهافتلجه گەپرäگت، وۆبەئ بەسۆندەرس دئە سجهافزوجهت ڤۆن بەدەئوتونگ ئست. ڤۆرهاندەنە ئندوسترئەن سند زوم بەئسپئەل موستاش (حاندەلسترانسپۆرت)، دئە ئاراش ئوند ڤەرسجهئەدەنە وەرکستäتتەن زور فلز- ئوند تەختلماسجهنەنهەرستەللونگ ئوند مەهلمüهلەن.

گەسجهجهتە

ئن ئğدıر هەررسجهتەن ئونتەر ئاندەرەم دئە متتان، حەتهتەر، ئاسسیرەر، ئارمەنئەر، کممەرەر، مەدەر، پەرسەر، ئورارتäئەر، سکیتهەن، سەلەئوکدەن، ئارساکدەن، ساسساندەن، ئارابەر، بیزانتنەر، سەلدسجهوکەن، مۆنگۆلەن، ئلجهانە، قارا قۆیونلو، ئاق قۆیونلو، سافاودەن ئوند دئە ئۆسمانەن. دورجه دئە گەئۆگرافسجهە لاگە ئەنتوجکەلتە سجه ئەئن حاندەل مت ناخچıڤان ئوند ئران، دەر دئە رەگئۆن بەلەبتە.

ناجه دەم ڤöلکەرمۆرد ئان دەن ئارمەنئەرن دورجه دئە ژونگتüرکسجهە رەگئەرونگ ووردە دئە پرۆڤنز – ئممەر نۆجه مەهرهەئتلجه ڤۆن ئارمەنئەرن بەوۆهنت، ڤئەلە داڤۆن Üبەرلەبەندە دەس گەنۆزدس – تەئل دەر دەمۆکراتسجهەن رەپوبلک ئارمەنئەن. ئم تüرکسجه-ئارمەنسجهەن کرئەگ üبەرفئەلەن دئە تروپپەن دەس موستافا کەمال ئاتاتüرک ئارمەنئەن ئوند بەسەتزتەن ئونتەر ئاندەرەم ئğدر. گلەئجهزەئتگ مارسجهئەرتە دئە رۆتە ئارمەئە ئم ئۆستەن دەس لاندەس ئەئن ئوند تەئلتە سجهلئەßلجه داس گەسامتە گەبئەت ئم ڤەرتراگ ڤۆن کارس مت دەر تüرکەئ. دئە گەسامتە ئارمەنسجهە بەڤöلکەرونگ دەس ژەتزت تüرکسجهەن تەئلس ووردە گەتöتەت ئۆدەر ڤەرترئەبەن، داس هستۆرسجهە کولتورەربە دەر ئارمەنئەر (ز. ب. داس ئم ژاهر 341 ئەربائوتە ئارمەنسجهە کلۆستەر سانکت حاکۆب ڤۆن ئاکۆر ئوند داس 649 ئەربائوتە کلۆستەر ئاگاراک) ووردەن گەزئەلت زەرستöرت.

پەرسöنلجهکەئتەن

• ئاڤەدس ئاهارۆنئان (1866–1948)، ئارمەنسجهەر پۆلتکەر ئوند سجهرفتستەللەر
• مەهمەت ئاکتاش (* 1966)، کوردسجهەر دۆکومەنتارفلمەر ئوند ژۆئورنالست
• سەرڤەت چەتن (* 1981)، تüرکسجه-ئاسەربائدسجهانەر فوßباللسپئەلەر
• حاروتژون حاکۆبژان (1918–2005)، سۆوژەتسجه-ئارمەنسجهەر ئللوسئۆنست
• ئەدۆئوئارد ئسابەکژان (1914–2007)، ئارمەنسجه-سۆوژەتسجهەر گرافکەر
• دراستامات کاناژان (1884–1956)، ئارمەنسجهەر ملتäر

وەبلنکس

• وەبستە دەر پۆلزەئ ڤۆن ئğدıر

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• بە
• بە-تاراسک
• بگ
• بر
• بس
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جره
• جس
• جڤ
• دا
• دق
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• فرر
• ه
• هف
• هو
• Հայերեն
• ئد
• ئئۆ
• ئت
• ژا
• کا
• کۆ
• کورمانجی
• لا
• لڤ
• مک
• مر
• مرژ
• مس
• مزن
• نان
• نب
• نل
• نن
• ئۆس
• پل
• پنب
• پس
• پت
• رۆ
• Русский
• سجۆ
• سە
• سه
• سل
• سر
• سڤ
• سو
• تا
• تگ
• ته
• تک
• تل
• تüرکچە
• ئوگ
• ئوک
• ئور
• ڤ
• وار
• ووئو
• یوئە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئğدıر (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.