یوسوف زیا بەی
یوسوف زیا بەی (* 1882 ئن بتلس; † 14. ئاپرل 1925 ئەبەندا) وار متگلئەد دەس ئەرستەن تüرکسجهەن پارلامەنتەس ئوند کوردسجهەر پۆلتکەر.[1]
ئەر کام ئالس سۆهن دەس کۆچزادە حاجı Öمەر سوئات ئاğئاس ئن بتلس ئائوف دئە وەلت. ئالس ئەر دئە سولتان، ئەئنە ئارت ئۆبەرسجهولە، ئن بتلس ئابسجهلۆسس، فنگ ئەر مت ورتسجهافت ئان. ئەئنە زەئت لانگ ئاربەئتەتە ئەر ئالس سجهرەئبەر ئن دەر ئونتەررجهتسڤەروالتونگ ئوند بەگانن دانن سەئنە پۆلتسجهە لائوفباهن ئن دەر کüردستان تەئال جەمیەت.[2]
ئەر گەوانن ئام 16. ئائوگوست 1920 دئە واهل زور ئەرستەن گرۆßئەن ناتئۆنالسامملونگ ئالس ئابگەئۆردنەتەر ئائوس بتلس. ئام 25. ئۆکتۆبەر 1920 ووردە ئەر زوم متگلئەد دەس ئونابهäنگگکەئتسگەرجهتس (İستکلال ماهکەمەس) ئن کاستامۆنو.
ناجه گرüندونگ دەر گەسەللسجهافت زور ڤەرتەئدگونگ دەر رەجهتە (مüدافائا-ئ حوکوک جەمیەت) ناهم ئەر ئن دەر زوەئتەن گروپپە، دئە ئەئنە فراکتئۆن گەگەن ئاتاتüرک وار، پلاتز. دئەسە گروپپە سپراجه سجه گەگەن ئەئنە ئائوفهەبونگ دەس سولتاناتس ئم پارلامەنت ئائوس. یوسوف زیا بەی سپراجه ئم حنتەرگروند دەر گەسپرäجهە زوم ڤەرتراگ ڤۆن لائوساننە دافüر ئائوس، داسس داس ڤلâیەت مۆسسول تەئل دەر تüرکەئ بلەئبەن سۆلل (مۆسول-فراگە).[2]
ناجه دەم ئەندە سەئنەر ئابگەئۆردنەتەنزەئت کەهرتە ئەر ناجه بتلس زورüجک. دۆجه ئەر ووردە ڤەردäجهتگت، داسس ئەر دەن ئائوفستاند دەر نەستۆرئانەر ڤۆن 1924 ئانگەستاجهەلت هابە ئوند فüهرەندەس متگلئەد دەر کوردسجهەن ئۆرگانساتئۆن ئازادی سەئ.
وäهرەند دەس ئائوفستاندەس ڤۆن بەیتüششەباپ دەسەرتئەرتەن سۆلداتەن، ئونتەر ئهنەن ئائوجه سەئن برودەر لەئوتنانت ئال رıزا بەی. دئەس فüهرتە ئام 10. ئۆکتۆبەر زور فەستناهمە ڤۆن یوسوف زیا بەی. ئەر ووردە ڤۆر دەم کرئەگسگەرجهت ئن بتلس ئونتەر دەم ڤۆرستاند ڤۆن ئۆبەرست فەرت بەی ڤەرورتەئلت.
ناجه دەم گەسەتز دەس ڤەرراتەس ئان دەر ناتئۆن (حıیانەت-ئ ڤاتانیە کانونو) ڤەرورتەئلت، ووردە ئەر ئەئنەن تاگ ڤۆر دەر نئەدەرسجهلاگونگ دەس سجهەئجه-سائد-ئائوفستاندس ئام 14. ئاپرل 1925 ئوم 5:30 ئوهر ئن بتلس مت سەئنەم برودەر لەئوتنانت ئال رıزا بەی، سەئنەم سجهوئەگەرسۆهن فائک بەی، جبرانلı حالت بەی ئوند مۆللا ئابدورراهمان دورجه ئەئن ئەرسجهئەßئونگسکۆمماندۆ هنگەرجهتەت.[2][3][4]
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ بەئ ئەئنەر پارلامەنتسستزونگ ئام 6. مäرز 1923 ساگتە ئەر: ئجه بن کوردە. ئابەر ئجه ئەئنەر ڤۆن دەن کوردەن، دئە دەن ئائوفستئەگ دەر تüرکەئ، دئە ئەهرە دەر تüرکەئ ئوند دەن فۆرتسجهرتت دەر تüرکەئ وüنسجهەن. (ئاپپلائوس) دەر گروند ئست مەئنە سپراجهە، دئە مر ئەهرە گبت ئوند ئن دەر ئجه لەسەن ئوند سجهرەئبەن کانن. دئەسە ئابەر ئست نجهت دئە مەئنەس ڤۆلکەس دەر کوردەن، سۆندەرن دئە دەر تüرکەن. دەسوەگەن ولل ئجه دەن ئائوفستئەگ دەر تüرکەن. ولل، داسس دئە تüرکەن ئەهرە گەوننەن. (تüرکسجهەس ئۆرگنال: بەن کüردüم. فاکات تüرکیە'نن تەئالسن، تüرکیە'نن شەرەفن تüرکیە'نن تەراککسن تەمەنن ئەدەن کüرتلەرندەنم. (ئالıکıشلار) ئەسبابı ئسە لسانıم، بانا شەرەف ڤەرەن لسانıم ئۆکور یازار ئۆلماکلığıمدıر. بو ئسە کەند کاڤمم ئۆلان کüرتلەرن دەğئل، تüرکلەرندر. بونون ئچن تüرکلەرن تەئالسن ئستەرم. تüرکلەرن شەرەفلەنمەسن ئستەرم.) (تüرک پارلامەنتۆ تاره، مللی مüجادەلە ڤە تبمم ئ. دöنەم 1919–1923، باند 2، س. 787)
- ↑ 2،0 2،1 2،2 تüرک پارلامەنتۆ تاره، مللی مüجادەلە ڤە تبمم ئ. دöنەم 1919–1923، باند 3، س. 180.
- ↑ مەهمەت نور دەرسم: دەرسم تاره، ئەیلەم یایıنەڤ، İستانبول، س. 153
- ↑ ئابەر ناجه ئوğئور مومجو، کüرت - İسلام ئایاکلانماسı 1919-1925، تەکن یایıنلارı، İستانبول، 1991، س. 102 وار ئەس دەر 15. ئاپرل 1925.
قوئەللەن
- تüرک پارلامەنتۆ تاره مللی مüجادەلە ڤە ت.ب.م.م. ئ.دöنەم 1919–1923، ئئ. جلت (گەسجهجهتە دەس تüرکسجهەن پارلامەنتس، دەر ناتئۆنالە ودەرستاند ئوند دئە ئەرستە پەرئۆدە دەس تبمم 1919–1923. باند 2)، ڤەرلاگ: تبمم باسıمەڤ مüدüرلüğü، ئانکارا
- تüرک پارلامەنتۆ تاره ئاراشتıرما گروبو، تüرک پارلامەنتۆ تاره، مللی مüجادەلە ڤە تبمم ئ. دöنەم 1919–1923، ئئئ. جلت: ئ. دöنەم مللەتڤەکللەرنن Öزگەچمشلەر (گەسجهجهتە دەس تüرکسجهەن پارلامەنتس، دەر ناتئۆنالە ودەرستاند ئوند دئە ئەرستە پەرئۆدە دەس تبمم 1919–1923. باند 3: بئۆگرافئەن دەر ئابگەئۆردنەتەن دەر ئەرستەن لەگسلاتورپەرئۆدە). ڤەرلاگ: تبمم باسıمەڤ مüدüرلüğü، ئانکارا
- تبمم ئالبüمü: 1. جلت - 1920–1950، ئنفۆرماتئۆنەن زور یوسوف زیا بەی ئائوف سەئتە 42 (تüرکسجه)
سئەهە ئائوجه
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „یوسوف زیا بەی“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.