سۆران

شابلۆن:ئنفۆبۆخ سپراجهە سۆران (کوردسجه شابلۆن:جکب)، ئائوجه زەنترال- ئۆدەر سüدکوردسجه گەناننت، ئست ئەئنە کوردسجهە سپراجهە مت ئەتوا 4،5 مللئۆنەن سپرەجهەرن.

ڤەربرەئتونگ ئوند دئالەکتە

سۆران ورد ڤۆر ئاللەم ڤۆن کوردەن ئائوس دەم ئراک (جا. 4 مللئۆنەن) ئوند ئائوس ئران گەسپرۆجهەن. ئەس گلت مت ئەتوا 4 مللئۆنەن سپرەجهەرن ئالس دئە ڤەربرەئتەتستە فۆرم دەس کوردسجهەن ئم ئراک. زور سجهرەئبونگ دەس سۆران ورد مەئست دئە ئارابسجهە سجهرفت ئوند داس پەرسسجهە ئالپهابەت مت سۆندەرزەئجهەن ڤەروەندەت، زونەهمەند ئابەر ئائوجه داس کوردسجه-لاتەئنسجهە ئالپهابەت. سۆران ڤەرفüگت üبەر ئەئنە ئومفانگرەئجهە لتەرارسجهە ترادتئۆن (رەلگöسە تەختە، دجهتونگ، هستۆرسجهە وەرکە).

وجهتگە دئالەکتە دەس سۆران سند:

ئاربل، رواندز، کرکوک، کهاناقن، کوسهناو، موکر،
سولائمان، بنگرد، گارروس، ئاردالان، سانانداژ، وارماوا، گارمیان
ژاف (دئالەکت دەر دسجهاف-کوردەن)
ژودەئۆ-کوردسجه

دئە ئائوسبرەئتونگ دەس سۆران ئوند سەئنەر دئالەکتە ئست ئەنگ مت دەر حەررسجهافت دەر بابان-دیناستئە ڤۆن سولائمانییا ڤەربوندەن. دئە ورتسجهافتلجهە کرافت دەر ستادت ڤەربرەئتەتە داس سۆران ئن دەر رەگئۆن ئوند ڤەردرäنگتە سۆمت داس äلتەرە حەورامان ئوند گۆران. حەئوتە ورد داس سۆران ئائوجه ئالس قوئەللە فüر وۆرتسجهöپفونگەن ئم کورماندسجه بەنوتزت.

کلاسسفکاتئۆن

ئندۆگەرمانسجهە سپراجهەن
- ئندۆئرانسجهە سپراجهەن
  - ئرانسجهە سپراجهەن
    - وەسترانسجهە سپراجهەن
      - نۆردوەسترانسجهە سپراجهەن
        کوردسجهە سپراجهەن
        سۆران

بەمەرکونگەن زور گرامماتک

نۆمەن ئوند پرۆنۆمەن

نۆمنالفلەخئۆن

داس سۆران ئونتەرسجهەئدەت وئە داس پەرسسجهە وەدەر کاسوس نۆجه گەنوس بەئ سوبستانتڤەن ئوند پرۆنۆمنا. دئەسە فۆرمەن هابەن سجه ژەدۆجه ئن کورماندسجه ئوند زازا ئەرهالتەن. دافüر گبت ئەس ئەئن ئائوسگەبائوتەس ئارتکەلسیستەم. دەر ئارتکەل ورد سوففگئەرت (ئانگەهäنگت). ئەندەت داس وۆرت ئائوف ئەئنەن ڤۆکال، ورد ئەئن حئاتوس-تلگەر ئەئنگەسجهۆبەن (مەئستەنس -ی-، بەئ گەروندەتەن ڤۆکالەن ئائوجه -و-). ئن دەر کوردسجه-ئارابسجهەن سجهرفت ورد دەر حئاتوستلگەر ئاللەردنگس نجهت ئممەر گەسجهرئەبەن، ڤگل. خانوو-و-ئەکە „داس حائوس“: شابلۆن:جکب نەبەن شابلۆن:جکب.

ئارتکەل	ئونبەستممت	بەستممت
سگ.	-ئێک / -یەک	-(ی)ئەکە / -کە
پل.	-(ی)ئان	-(ی)ئەکان / -کان

دەر سوففگئەرتە ئارتکەل ستەهت ناجه وۆرتبلدونگسسوففخەن ئوند ڤۆر ئەنکلتکا وئە دەن ئەنکلتسجهەن پەرسۆنالپرۆنۆمنا، ز. ب. کەر-ئەکە-م „مەئن ئەسەل“ ئۆدەر خانوو-و-ئەکە-ت „دەئن حائوس“. ئەر ورد نجهت گەسەتزت بەئ ئەئندەئوتگەم بەزوگ، ئالسۆ بەئ وöرتەرن وئە موتتەر، ڤاتەر، نامە ئوسو.، ز. ب. ناو-ئت چی-یە؟ „وئە هەئßت دو؟“ (وöرتل.: ‚نامە-دەئن وئە-ئست‘).

دئە پرۆنۆمنا

ئن دەر فۆلگەندەن تابەللە سند زوم ڤەرگلەئجه دئە کورماندسجه-فۆرمەن ئائوفگەفüهرت. کورماندسجه ئونتەرسجهەئدەت زوسجهەن جاسوس رەجتوس (ج.ر.) ئوند جاسوس ئۆبلقوئوس (ج.ئۆ.):

دەئوتسجه	سۆران	کورماندسجه
ئجه	من	ج.ر.: ئەز / ج.ئۆ. من
دو	تۆ	ج.ر.: تو / ج.ئۆ.: تە
ئەر/سئە/ئەس	ئەو	ج.ر.: ئەو / ج.ئۆ.: وی (م)، وێ (ف)
ور	ئێمە	ج.ر.: ئەم / ج.ئۆ.: مە
ئهر	ئێوە	ج.ر.: هوون / ج.ئۆ.: وە
سئە پل.	ئەوان	ج.ر.: ئەوان / ج.ئۆ.: وان

ئەنکلتسجهە پەرسۆنالپرۆنۆمنا

سۆران ڤەرفüگت ئەبەنسۆ وئە داس پەرسسجهە üبەر ئەنکلتسجهە پەرسۆنالپرۆنۆمنا (ئائوجه: پرۆنۆمنال-سوففخە):

دەئوتسجه	سۆران	پەرسسجه
مەئن	-ئم	-ئام
دەئن	-ئت	-ئات
سەئن	-ئی	-ئاš
ئونسەر	-مان	-ئەمâن
ئەئوئەر	-تان	-ئەتâن
ئهر	-یان	-ئەšâن

دەر ڤۆکال -ئ- دەر ئەرستەن ئوند زوەئتەن پەرسۆن فäللت ناجه ڤۆکال ئوند کانن بەئ دەن پلورالفۆرمەن ناجه کۆنسۆنانت گەسەتزت وەردەن. دئە ئەنکلتسجهەن پەرسۆنالپرۆنۆمنا کöننەن فüر ئاللە ساتزگلئەدەر ستەهەن مت ئائوسناهمە دەس سوبژەکتس (بەئاجهتە دئە بەسۆندەرهەئت بەئ ترانستڤەن ڤەربەن ئن دەر ڤەرگانگەنهەئت، س. ئو.)، ئالسۆ فüر پۆسسەسسڤپرۆنۆمنا، فüر داس ئندرەکتە ئۆبژەکت، فüر کۆمپلەمەنتە ئەئنەر پرäپۆستئۆن ئوند ئم پرäسەنس ئائوجه فüر داس درەکتە ئۆبژەکت.

ئن دەر ڤەرگانگەنهەئت ترانستڤەر ڤەربەن فونگئەرەن سئە ئالس ئاگەنسمارکەر ئوند کöننەن نجهت فüر داس درەکتە ئۆبژەکت ستەهەن. سئە کۆنگروئئەرەن ئالسۆ مت دەم سوبژەکت.

ئەئنە وەئتەرە بەسۆندەرهەئت ئست ئهرە پۆستئۆن. سئە ستەهەن گەنەرەلل ئائوف دەر زوەئتەن پۆستئۆن ئهرەر پهراسە. فونگئەرەن سئە ئالس پۆسسەسسڤپرۆنۆمنا، وەردەن سئە درەکت ئان داس بەزوگسوۆرت گەهäنگت. ستەللەن سئە ئەئن کۆمپلەمەنت رەگئەرت ڤۆن ئەئنەر پرäپۆستئۆن دار، سۆ کöننەن سئە درەکت ئان دئە پرäپۆستئۆن گەهäنگت وەردەن (ز. ب.: لەگەł-ئم-دا „مت مر“) ئۆدەر سئە ئەرسجهەئنەن ئام وۆرت ڤۆر دەر پرäپۆستئۆن (ز. ب.: ئاگرەکە دووکەł-ئی لێ-هەłدەسێ. „رائوجه ستەئگت ئائوس دەم فەئوئەر“; وöرتل.: داس فەئوئەر، رائوجه-ئهم ئائوس-هۆجهستەئگت، وۆبەئ داس ئەنکلتسجهە پەرسۆنالپرۆنۆمەن -ئم ڤۆن دەر پرäپۆستئۆن لێ رەگئەرت ورد).

ئست دەر ئەئنزگ مöگلجهە ترäگەر ئم ساتز داس ڤەرب سەلبست، سۆ هäنگەن دئە ئەنکلتسجهەن پەرسۆنالپرۆنۆمنا ئەنتوەدەر ئان ڤەربالەن پرäفخەن (ز. ب.: نا-ت-بینم „ئجه سەهە دجه نجهت.“) ئۆدەر ئان دەر ڤەربالەندونگ.

تەوانگ-کۆنستروکتئۆن

ئن ڤئەلەن دئالەکتەن دەس سۆران ئوند ئائوجه ئن دەر ستانداردسئەرتەن ڤەرسئۆن گبت ئەس دئە تەوانگ-کۆنستروکتئۆن، بەئ دەر ئەئن نۆمەن دورجه ئاندەرەس نäهەر بەستممت ورد، داس دورجه دئە تەوانگ (حنزوفüگونگ، پەرسسجه ئەزافە) مت دەم زو بەستممەندەن نۆمەن ڤەربوندەن ئست.

بەئسپئەل:

دەئوتسجه	سۆران	کورماندسجه
حائوس	ماł	مال
مەئن حائوس	ماłئی من	مالئا من

دئە تەوانگ-ڤەربندونگ گبت ئەس ئم سنگولار ئوند ئم پلورال نور ئن ئەئنەر فۆرم. دارüبەر هنائوس گبت ئەس ئائوجه ئەئن جاسوس رەجتوس ئوند ئەئن جاسوس ئۆبلقوئوس دەر تەوانگ-ڤەربندونگ.

تەوانگفۆرمەن ئم جاسوس رەجتوس:

سۆران سنگولار	کورماندسجه سنگولار	سۆران پلورال	کورماندسجه پلورال
ئی	ئێ/ئا	ئەکانی	ئێن

بەئسپئەلە:

تەوانگفۆرمەن ئم جاسوس رەجتوس (بتتە üبەراربەئتەن):

دەئوتسجه	سۆران	کورماندسجه
دەئن دۆرف	گوندئی تۆ	گوندئێ تە
سەئن نامە	ناوئی ئەو	ناڤئێ وی

داس ڤەربوم

پرäسەنسبلدونگ

داس پرäسەنس ورد ئن سۆران دورجه داس ئانهäنگەن ئەئنەس پرäفخەس دە- ئوند دەر پەرسۆنالەندونگ گەبلدەت.

بەئسپئەل „گەهەن“، دەسسەن ستامم ئن کوردسجه -چ- ئست:

دەئوتسجه	سۆران	کورماندسجه
ئجه گەهە	من دەچم	ئەز دچم
دو گەهست	تۆ دەچی	تو دچی
ئەر/سئە/ئەس گەهت	ئەو دەچێ	ئەو دچە
ور گەهەن	ئێمە دەچین	ئەم دچن
ئهر گەهت	ئێوە دەچن	حوون دچن
سئە گەهەن	ئەوان دەچن	ئەو دچن

پاسسڤکۆنژوگاتئۆن

داس سۆران ڤەرفüگت üبەر ئەئنە گەسۆندەرتە پاسسڤکۆنژوگاتئۆن دەر ڤەربەن، هات ژەدۆجه کەئنە فوتورفۆرم وئە داس کورماندسجه ئوند داس پەرسسجهە.

ڤەربکۆنژوگاتئۆن، ڤەرگلەئجه زوم پەرسسجهەن

دئە ڤەربکۆنژوگاتئۆن وەئست گەوسسە Äهنلجهکەئتەن مت دەم پەرسسجهەن (پەرسسجه فāرسī)، ڤۆر ئاللەم دەر ئومگانگسسپراجهە، ئائوف.

دەئوتسجه	کورماندسجه	سۆران	پەرسسجه (ئومگانگسسپر.)	پەرسسجه (ستانداردسپر.)
ئجه سەهە	د-بین-ئم	دە-بین-ئم	م-بن-ئام	م-بن-ئام
دو سئەهست	د-بین-ئی	دە-بین-ئی	م-بن-ئ	م-بن-ئ
ئەر سئەهت	د-بین-ئە	دە-بین-ئێ(ت)	م-بن-ئە	م-بن-ئاد
ور سەهەن	د-بین-ئن	دە-بین-ئین	م-بن-ئم	م-بن-ئم
ئهر سەهت	د-بین-ئن	دە-بین-ئن	م-بن-ئن	م-بن-ئد
سئە سەهەن	د-بین-ئن	دە-بین-ئن	م-بن-ئان	م-بن-ئاند

لتەراتور

ژۆیجە بلائو: مانوئەل دە کوردە. دئالەجتە سۆران. گراممائرە، تەختەس دە لەجتورە، ڤۆجابولائرە کوردە-فرانچائس ئەت فرانچائس-کوردە. لبرائرئە دە کلئەنسئەجک، پارس 1980، ئسبن 2-252-02185-3.
ژامال ژالال ئابدوللاه، ئەرنەست ن. مججاروس: کوردسه باسج جۆئورسە. دئالەجت ئۆف سولائمانئا، ئراق. ئونڤەرستی ئۆف مجهگان پرەسس، ئانن ئاربۆر 1967، ئسبن 0-916798-60-7.
فەریاد فازل ئۆمار: وöرتەربوجه کوردسجه-دەئوتسجه (سۆرانی). ئنستتوت فüر کوردسجهە ستودئەن بەرلن، بەرلن 2005، ئسبن 3-932574-10-9.
فەریاد فازل ئۆمار: لەهربوجه دەئوتسجه-کوردسجه (سۆران). ئنستتوت فüر کوردسجهە ستودئەن بەرلن، بەرلن 1999 ئۆدەر 2000، ئسبن 978-3-932574-04-7.
مورات باران: کوردسجهە گرامماتک: سۆران ناجهسجهلاگەوەرک. ئامازۆن پوبلسهنگ، حەولێر 2021، ئسبن 979-8-5812-3345-0.

وەبلنکس

شابلۆن:وکتئۆناری

ئەئنزەلناجهوەئسە

شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە سجهوەستەرپرۆژەکتە شابلۆن:نۆرمداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „سۆران“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.