سۆران (فüرستەنتوم)
شابلۆن:پۆستئۆنسکارتە+
سۆران وار ئەئن کوردسجهەس ئەمرات، داس هائوپتسäجهلجه داس سئەدلونگسگەبئەت دەر کوردەن ئم هەئوتگەن نۆردراک ئومفاسستە ئوند فüر مەهر ئالس سەجهس ژاهرهوندەرتە ئەخستئەرتە، بس ئەس ناجه ئەئنەر فüنفژäهرگەن ئونابهäنگگکەئت ڤۆم ئۆسمانسجهەن رەئجه 1835 ئەئنگەنۆممەن ووردە.
گەسجهجهتە
دئە سجهەرەفنامە ڤۆن شەرەفهان بەرجهتەت، داسس دەر گرüندەر دەس سپäتەرەن فüرستەنتومس دەر ئارابسجهە ئابباسدە کەلۆس ئائوس باگداد وار.[1] ئاللەردنگس وار ئەس دامالس ئن دەر ئسلامسجهەن وەلت üبلجه، دەن ئورسپرونگ ئەئنەر حەررسجهەر-دیناستئە ئائوف ئەئنە وجهتگە ئارابسجه-موسلمسجهە فاملئە زورüجکزوفüهرەن، ئوم ئان پرەستگە ئوند لەگتماتئۆن زو گەوننەن. ئسا، ئەئنەر سەئنەر ڤئەلەن سöهنە، ووردە سەئن ناجهفۆلگەر. ئەر ئەرۆبەرتە دئە فەستونگ ڤۆن راواندوز. شەرەفهان بەرجهتەت، داسس داس وۆرت سۆران ڤۆن دەن رۆتەن ستەئنەن دەر فەستونگ ئن راواندوز کۆممت، دا سۆر ئائوف دەئوتسجه رۆت بەدەئوتەت ئوند سۆمت سۆران دئە رۆتەن بەدەئوتە.[2]
داس گەبئەت دەر سۆران گرەنزتە ئم سüدەن ئان داس کوردسجهە فüرستەنتوم دەر بابان، ئم ئۆستەن ئان پەرسئەن، ئم وەستەن ئوند نۆردەن ئان داس فüرستەنتوم بادنان ئوند ئان ئەربل. ئەس هاتتە ئۆفتمالس کۆنفلکتە مت دەن ناجهبارفüرستەنتüمەرن. دئە مەئستە زەئت وار راواندوز حائوپتستادت دەس ئەمراتس. ڤۆر سەئنەر ئونابهäنگگکەئتسەرکلäرونگ وار ئەس ئەئن ئائوتۆنۆمەس ئەمرات ئم ڤلâیەت سجهاهرازۆر.
ئام ئانفانگ دەس 19. ژاهرهوندەرتس ئومفاسستە داس فüرستەنتوم دئە ئۆرتە حاڤدیان، سجهاتان، دۆلامان، سەیداکان، پراسان، حاکورک، بابسجهتیان، راواندوز، ئاکۆیان ئوند بالاکان.[3] گرۆب فۆرمولئەرت بەستاند داس فüرستەنتوم ئائوس دەم گەبئەت زوسجهەن گرۆßئەم ئوند کلەئنەم زاب.
زەرفالل
ئانفانگ دەس 19. ژاهرهوندەرتس بەوەرتەتە دەر حەررسجهەر میر مۆهاممەد، ئائوجه کورز میرە کۆر (دەر بلندە فüرست)، داس فüرستەنتوم ئالس مäجهتگ گەنوگ، ئوم ئەئنە ئەخپانسئۆن زو فۆرجئەرەن. مر مۆهاممەد ڤەرفüگتە üبەر مەهرەرە 10.000 سۆلداتەن ئوند واففەنسجهمئەدەن، ئن دەنەن ئەر ئائوجه کانۆنەن پرۆدوزئەرەن لئەß. ئەر وار زودەم فüر سەئنەن کۆمپرۆمسسلۆسەن جهاراکتەر بەکاننت، ئو. ئا. ئائوفگروند دەر تاتساجهە، داسس ئەر دئە مت ئهم کۆنکوررئەرەندەن تهرۆنانوäرتەر ئاللەسامت ئەرمۆردەن لئەß. ئەر ئەخپاندئەرتە زوئەرست ئن رجهتونگ نۆردەن، ئەرۆبەرتە بادنان ئوند مارسجهئەرتە وەئتەر ناجه بۆتان (دەم هەئوتگەن شıرناک). 1830 ئەرکلäرتە ئەر دئە ئونابهäنگگکەئت دەس فüرستەنتومس ڤۆم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئوند لئەß ئالس زەئجهەن دەر ئونابهäنگگکەئت ئو. ئا. مüنزەن پرäگەن. زو بەگنن ئەرکاننتە دەر بەیلەربەی دەر ئۆسمانەن ئن باگداد دئە ئونابهäنگگکەئت ئان. دۆجه ئالس ئهم کلار ووردە، داسس مر مۆهاممەد ئممەر وەئتەر ئەخپاندئەرەن وۆللتە، گنگەن دئە ئۆسمانەن ئن دئە ئۆففەنسڤە ئوند بەسئەگتەن ئهن ملتäرسجه. مر مۆهاممەد ووردە ناجه ئستانبول گەروفەن. ئائوف دەر رüجکرەئسە ووردە ئەر بەئ ترابزۆن ڤۆن ئونبەکاننتەن ئەرمۆردەت. مت ئهم ئەندەتە داس فüرستەنتوم ئوند ووردە دەم بەیلەربەی ڤۆن باگداد زوگەسجهلاگەن.
ڤەروەندونگ دەس نامەنس سۆران
داس زەنترالکوردسجهە، داس ئاللگەمەئن ئالس سۆران بەکاننت ئست، ووردە ناجه دئەسەم ئەمرات بەناننت. دەر هەئوتگە دسترکت سۆران ئن دەر پرۆڤنز ئەربل دەر ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن کوردستان ووردە ئەبەنسۆ داناجه بەناننت. سۆران ئست دارüبەر هنائوس نۆجه دەر نامە ئەئنەس ستاممەس، دەر ئن کرکوک لەبت.
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ تüرکسجهە Üبەرسەتزونگ دەر سجهەرەفنامە ڤۆن مەهمەد ئەمین بۆزارسلان: شەرەفنامە - کüرت تاره; ڤەرلاگ: حاسات یایıنلارı; س. 303
- ↑ تüرکسجهە Üبەرسەتزونگ دەر سجهەرەفنامە ڤۆن مەهمەد ئەمین بۆزارسلان: شەرەفنامە - کüرت تاره; ڤەرلاگ: حاسات یایıنلارı; س. 305
- ↑ در. جەللە جەلل: خخ. یüزیıل ئۆسمانلı İمپەراتۆرلوğئو'ندا کüرتلەر; ڤەرلاگ Öزگە; س. 72
وەبلنکس
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „سۆران (فüرستەنتوم)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.