KurdiPedia

رەپوبلک ماهاباد

شابلۆن:ئنفۆبۆخ ستائات دئە رەپوبلک ڤۆن ماهاباد (ئۆففزئەلل رەپوبلک کوردستان، شابلۆن:کوس کۆمارا کوردستان، شابلۆن:فاس)، ئائوجه ڤۆلکسرەپوبلک ماهاباد گەناننت، وار ئەئنەر ڤۆن درەئ کوردەنستائاتەن ئم 20. ژاهرهوندەرت. ئەر بەستاند فüر 11 مۆناتە ئم نۆردوەستەن پەرسئەنس. مت دەر رەپوبلک ئارارات گاب ئەس 15 ژاهرە ڤۆرهەر سجهۆن ئەئنەن ڤەرسوجه ئم ئۆستەن دەر تüرکەئ، دەر نئە ئنتەرناتئۆنال ئانەرکاننت ووردە.

دئە رەپوبلک کوردستان ووردە ئم äئوßئەرستەن نۆردوەستەن دەس زو ژەنەم زەئتپونکت تەئلس ڤۆن گرۆßبرتاننئەن، تەئلس ڤۆن دەر سۆوژەتونئۆن بەسەتزتەن ئرانس گەگرüندەت ئوند بەستاند ڤۆم 22. ژانوئار بس زوم 16. دەزەمبەر 1946. دئە بەسۆندەرس ئن ئەئورۆپا ڤەربرەئتەتەن بەئنامەن دەس ستائاتەس بەزئەهەن سجه ئائوف سەئنە حائوپتستادت ماهاباد ئم هەئوتگەن ئران.

گەسجهجهتە

وäهرەند دەس زوەئتەن وەلتکرئەگەس ووردە دەر وەستەن دەس نەئوترالەن ئرانس 1941 ڤۆن دەر سۆوژەتونئۆن ئوند گرۆßبرتاننئەن بەسەتزت (ئانگلۆ-سۆوژەتسجهە ئنڤاسئۆن ئرانس). دامت سۆللتەن ڤەرسۆرگونگسوەگە ئان دئە سۆوژەتونئۆن هەران گەسجهاففەن وەردەن. ئائوجه سۆللتە دئە بەساتزونگ ڤەرهندەرن، داسس رەزا سجهاه پاهلاڤ سجه ئائوف دئە سەئتە دەر ئاجهسەنمäجهتە ستەللەن کۆننتە.

دئە سۆوژەتونئۆن وۆللتە ئن دئەسەر رەگئۆن ئەئنفلوسس ئائوسüبەن ئوند سوجهتە ئونتەر ئاسەربائدسجهانەرن ئوند کوردەن لەئوتە، دئە سئە فüر سجه بەنوتزەن کۆننتە. سۆ ووردەن بەئسپئەلسوەئسە دئە کوردەن دازو ئائوفگەفۆردەرت، ئەئنە نەئوئە پارتەئ زو گرüندەن ئوند سجهلئەßلجه ئەئنە ئائوتۆنۆمە رەپوبلک ئائوسزوروفەن. گلەئجهەس تاتەن دئە ئاسەربائدسجهانەر. دئەسەس ئەرەئگنس ئست ئائوجه ئالس ئرانکرسە ئن دئە گەسجهجهتە ئەئنگەگانگەن ئوند مارکئەرت دەن بەگنن دەس کالتەن کرئەگەس.

ئام 15. دەزەمبەر 1945 ووردە دئە ڤۆلکسرەپوبلک کوردستان ئن ماهاباد دورجه پرäسدەنت قاز مۆهاممەد ئائوف دەم جهاهار-جهەراگه-پلاتز (ڤئەر-لامپەن-پلاتز) ئائوسگەروفەن.[1] دئە گرüندونگ دەر ڤۆلکسرەپوبلک کوردستان ئەرفۆلگتە درەئ تاگە ناجه دەر گرüندونگ دەر ئائوتۆنۆمەن رەپوبلک ئاسەربائدسجهان. داس ستائاتسگەبئەت وار ئەئن لäنگلجهەر سترەئفەن ئائوف ئرانسجهەم تەررتۆرئوم، دەر سجه ئەنتلانگ دەر گرەنزەن زوم ئراک ئوند زور تüرکەئ ئم نۆردەن بس زور سۆوژەتونئۆن ئەرسترەجکتە. حیمنە دەس نەئوئەن ستائاتەس ووردە ئەی رەقیب.

ئەتوا زەئتگلەئجه کامەن مەهر ئالس 3.000 ستاممەسکرئەگەر دەر بارزانس ئائوس دەم ئراک ناجه ماهاباد. سئە فلüجهتەتەن ناجه ئەئنەم نئەدەرگەسجهلاگەنەن ئائوفستاند ڤۆر دەر ئراکسجهەن ئارمەئە. سئە سجهلۆسسەن سجه دەر رەپوبلک ئان ئوند بلدەتەن دەرەن ئارمەئە. ئهر ئانفüهرەر مۆللا موستافا بارزان ووردە زوم گەنەرال ئەرناننت.

دئە حائوپتائوفگابەن دەر رەپوبلک وارەن دەر ئائوفبائو ئوند ئەنتوجکلونگ ئەئنەس بلدونگسوەسەنس ئوند دئە پفلەگە دەر کوردسجهەن سپراجهە ئوند کولتور. دئە دەمۆکراتسجهە پارتەئ کوردستان-ئران، دەرەن ڤۆرستزەندەر قاز مۆهاممەد وار، ستەللتە دئە رەگئەرونگ دەس ستائاتەس. ئەس ووردە ئەئن پارلامەنت مت 13 ئابگەئۆردنەتەن گەبلدەت. بەرەئتس ئم ئاپرل ئوند مائ کام ئەس مەهرفاجه زو گەفەجهتەن زوسجهەن دەن کوردەن ئوند دەر ئرانسجهەن ئارمەئە. سئە ووردەن ژەدۆجه ڤۆرەرست دورجه ئەئنەن واففەنستللستاند بەئەندەت. سۆ کام ئەس زو ڤەرهاندلونگەن زوسجهەن دەر ئرانسجهەن رەگئەرونگ ئوند دەن کوردەن ئونتەر بەتەئلگونگ گرۆßبرتاننئەنس. دئە ڤەرهاندلونگەن فüهرتەن زو کەئنەم ئەرگەبنس، سۆ داسس ئرانسجهە تروپپەن سجهلئەßلجه ئەرنەئوت دئە ستەللونگەن دەر بارزانس ئانگرففەن. ناجه دەم رüجکزوگ دەر سۆوژەتسجهەن ئارمەئە ووردە دئە رەپوبلک کوردستان ئام 16. دەزەمبەر 1946 ڤۆن ئران ئەرۆبەرت. دئە رەگئۆن ئست هەئوتە تەئل دەر ئرانسجهەن پرۆڤنز وەست-ئاسەربائدسجهان.

داس ئەرگەبنس دەس کرئەگەس وار دئە زەرسجهلاگونگ دەر کوردسجهەن رەپوبلک ئوند دئە ئائوسسجهالتونگ ئهرەر فüهرونگسسجهجهت. وەگەن „ئائوفروهر“ ئوند „حۆجهڤەررات“ ووردە پرäسدەنت قاز مۆهاممەد زوم تۆدە ڤەرورتەئلت. ئم مۆرگەنگرائوئەن دەس 30. مäرز 1947 ووردەن دئە رەپرäسەنتانتەن هنگەرجهتەت. دئە کوردسجهە کولتور ووردە ئن دەر فۆلگەزەئت ئونتەردرüجکت. دئە بارزانس فلۆهەن üبەر دەن ئراک ئن دئە ئودسسر.

بس هەئوتە ورد دئە رەپوبلک کوردستان ئن ئاللەن تەئلەن کوردستانس ئالس ڤۆربلد کوردسجهەر سەلبستڤەروالتونگ گەسەهەن ئوند ئائوجه ئدەئالسئەرت. ژەدۆجه سجهەئتەرتە دئە رەپوبلک لائوت ئارجهبالد رۆئۆسەڤەلت (سۆهن دەس ئوس-پرäسدەنتەن تهەئۆدۆرە رۆئۆسەڤەلت) داران، داسس دئە کوردەن ڤۆم سجهوتز دەر ئودسسر ئابهäنگگ وارەن. ئهنەن فەهلتە داس نöتگە ماتەرئال، ئوم سجه زو بەهائوپتەن، ئائوجه وەنن ئەس پلäنە گاب، دئە کوردەن مت دەم نöتگەن ملتäرسجهەن گüتەرن زو ڤەرسۆرگەن. ئابەر گەرادە دئەسە ئەنگەن ڤەربندونگەن زور ئودسسر سۆرگتەن ئننەرهالب دەر ستäممە فüر ئەئنە گرۆßئە ئۆپپۆستئۆن زور رەپوبلک. سۆ سجهلوگەن سجه ئەئنگە ستäممە دەر کوردەن ئائوف دئە سەئتە دەر ئرانسجهەن ئارمەئە ئوند بەکäمپفتەن دئە رەپوبلک.

رەگئەرونگ

 

فاهنە

دئە فاهنە دەر رەپوبلک بەستاند – ڤۆن ئونتەن ناجه ئۆبەن – ئائوس دەن فاربەن گرüن، وەئß ئوند رۆت. ئن دەر متتە وار ئالس ئەمبلەم ئەئنە سجهرەئبفەدەر، دئە فüر کولتور ئوند وسسەنسجهافت ستاند، زوسجهەن زوەئ وەئزەنگاربەن، دئە فüر پرۆدوکتئۆن ئوند ئاربەئت ستاندەن، ئوند ئم حنتەرگروند دئە سۆننە ئالس سننبلد دەر فرەئهەئت.[2] دئە فاهنە دەر رەپوبلک äهنەلت دەر ئۆففزئەللەن فلاگگە دەر ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن کوردستان (شابلۆن:کوس).

ئەئنە لەگەندە، دئە ئەس ئوم دئە فاهنە دەر رەپوبلک گبت، ئست، داسس قاز مۆهاممەد ڤۆر سەئنەم تۆد دئە فاهنە ئان مۆللا موستافا بارزان üبەرگاب. ئەر بات بارزان، وەئتەر فüر دئە فاهنە زو کäمپفەن، ئوند دئەسەر ناهم سئە ئائوف سەئنەن „لانگەن مارسجه“ مت ئن دئە ئودسسر. دئە فاهنە بەفندەت سجه بس هەئوتە ئم بەستز دەر فاملئە بارزان.

سئەهە ئائوجه

لتەراتور

  • Масуд Барзани: Мустафа Барзани и курдское освободительное движение (1931–1961 гг.). Наука، ست. پەتەرسبورگ، 2005، ئسبن 5-02-027042-3.
  • بۆرهانەدن ئا. یاسسن: ڤسئۆن ئۆر رەئالتی؟ تهە کوردس ئن تهە پۆلجی ئۆف تهە گرەئات پۆوەرس، 1941–1947 (= لوند ستودئەس ئن ئنتەرناتئۆنال حستۆری. باند 32). لوند ئونڤەرستی پرەسس، لوند 1995، ئسبن 91-7966-315-خ.
  • وللئام ئەئاگلەتۆن، ژر.: تهە کوردسه رەپوبلج ئۆف 1946 (= مددلە ئەئاستەرن مۆنۆگراپهس. بد. 5، شابلۆن:زدب). ئۆخفۆرد ئونڤەرستی پرەسس، لۆندۆن ئو. ئا. 1963.
  • مۆراد گۆلمۆراد: ئەئن ژاهر ئائوتۆنۆمە رەگئەرونگ ئن کوردستان، دئە ماهاباد-رەپوبلک 1946–1947. ئن: گۆلمۆراد مۆراد: ئەئن ژاهر ئائوتۆنۆمە رەگئەرونگ ئن کوردستان. دئە ماهاباد-رەپوبلک 1946–1947. گەسجهجهتە دەر کوردسجهەن ئائوفستاندسبەوەگونگەن ڤۆن دەر ئارابسجه-ئسلامسجهەن ئنڤاسئۆن بس زور ماهاباد-رەپوبلک (= کوردستان. بد. 1). حۆجهسجهولە برەمەن، برەمەن 1992، ئسبن 3-929089-00-9 (زوگلەئجه: حەئدەلبەرگ، ئونڤەرستäت، دسسەرتاتئۆن، 1991).
  • شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  • شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  • سوسان مەئسەلاس: کوردستان. ئن تهە سهادۆو ئۆف حستۆری. راندۆم حۆئوسە، نەو یۆرک، 1997، ئسبن 0-679-42389-3.
  • م. کهۆئوبرۆئوی-پاک: ئونە رéپوبلقوئە éپهéمèرە ئائو کوردستان. ل’حارماتتان، پارس ئو. ئا. 2002، ئسبن 2-7475-2803-0.
  • Михаил Семенович Лазарев: Курдистан и курдский вопрос. (1923–1945). Издательская фирма «Восточная литература» РАН، مۆسکائو، 2005، ئسبن 5-02-018311-3.
  • Михаил Семенович Лазарева، Ш. Х. Мгои (حرسگ.): История Курдистана. наук، مۆسکائو، 1999.
  • داڤد مجدۆوالل: ئا مۆدەرن حستۆری ئۆف تهە کوردس. ئ. ب. تائورس، نەو یۆرک ئو. ئا. 1997، ئسبن 1-86064-185-7.
  • تهە رەپوبلج ئۆف کوردستان. ففتی یەئارس لاتەر (= ئنتەرناتئۆنال ژۆئورنال ئۆف کوردسه ستودئەس. بد. 11، 1997، نر. 1 & 2، شابلۆن:ئسسن). سۆجئەتی فۆر تهە ئادڤانجەمەنت ئۆف کوردسه ستودئەس، نەو یۆرک نی 1997.
  • ئارجهئە رۆئۆسەڤەلت، ژر.: تهە کوردسه رەپوبلج ئۆف ماهاباد. ئن: مددلە ئەئاست ژۆئورنال. بد. 1، ژول 1947، شابلۆن:ئسسن، س. 247–269.
  • وللئام لنن وەستەرمانن: کوردسه ئندەپەندەنجە ئاند روسسئان ئەخپانسئۆن. ئن: فۆرەئگن ئاففائرس. بد. 24، 1945–1946، س. 675–686.
  • Муртаза Зарбахт: От Иракского Курдистана до другого берега реки Аракс. Ист. переход Муллы Мустафы Барзани (весна 1326/1947 г.). Янус، مۆسکائو ئو. ئا. 2003، ئسبن 5-9276-0031-خ.
  • Ольга Ивановна Жигалина: Национальное движение курдов в Иране (1918–1947 гг.). наук، مۆسکائو، 1988.

ئەئنزەلناجهوەئسە

  1. ↑ کرستەن بلاکە: تهە ئو.س.-سۆڤئەت جۆنفرۆنتاتئۆن ئن ئران، 1945–1962. ئونڤەرستی پرەسس ئۆف ئامەرجا، 2009، س. 33.
  2. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە

شابلۆن:نۆرمداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „رەپوبلک ماهاباد“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

وەرگیراو لە «https://kurdipedia.shiwan.online/index.php?title=Republik_Mahabad&oldid=760»