کüرت تەئاڤüن ڤە تەراکک جەمیەت
دئە کüرت تەئاڤüن ڤە تەراکک جەمیەت (تüرکسجه فüر کوردسجهەس کۆمتەئە فüر گەگەنسەئتگە حلفە ئوند فۆرتسجهرتت، کوردسجه: جەمیەتا تەئاوون ئوو تەراقیا کورد) وار دئە ئەرستە ئهرەم سەلبستڤەرستäندنس ناجه ئەخپلزت کوردسجهە پۆلتسجهە ئۆرگانساتئۆن[1] ئم ئۆسمانسجهەن رەئجه.
سئە ووردە ئام 19. سەپتەمبەر 1908 ئن ئستانبول ڤۆن هۆجهگەستەللتەن پەرسöنلجهکەئتەن دەر کوردسجهەن گەسەللسجهافت، دارونتەر سەییت ئابدüلکادر، ئەمن ئال بەدرخان، مەهمەت شüکرü سەکبان ئوند ئسمائل پاسجهازادە مüسر ئاهمەت پاسجها گەگرüندەت. دئە پۆلتسجهە ئائوسرجهتونگ وار کۆنسەرڤاتڤ ئوند پرۆ-ئۆسمانسجه، دئە ئۆرگانساتئۆن ڤەرفۆلگتە کەئنە کوردسجه-ناتئۆنالستسجهەن زئەلە، سۆندەرن وۆللتە „ئەئنهەئت ئوند حارمۆنئە ئونتەر دەن ڤەرفەئندەتەن ستäممەن ئن کوردستان [هەرستەللەن]“ ئوند دەر کوردسجهەن بەڤöلکەرونگ ڤەرفاسسونگس- ئوند حەررسجهافتسسیستەم دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس نäهەربرنگەن[2]. دەس وەئتەرەن ودمەتە سئە سجه دەر فöردەرونگ دەر بلدونگ ئونتەر دەن کوردەن، زوم بەئسپئەل دورجه دئە گرüندونگ ئەئنەر کوردسجهەن سجهولە، ئوند گاب سئە ئەئنە زەئتسجهرفت نامەنس کüرت تەئاڤüن ڤە تەراکک گازەتەس هەرائوس. دئە ئەرستە ئائوسگابە ئەرسجهئەن ئام 5. دەزەمبەر 1908. دەر ڤەرانتوۆرتلجهە حەرائوسگەبەر وار پیرەمێرد. ئن دەر زەئتونگ سجهرئەبەن لەئوتە وئە سائد نورسی، ئابدوللاه جەڤدەت ئوند ئائوجه سüلەیمان نازف.
داس بلد دەر گروپپئەرونگ ئن دەر هستۆرسجهەن فاجهلتەراتور، وۆ سئە هäئوفگ ئونتەر دەم فالسجهەن نامەن کüردستان تائال ڤە تەراکک جەمیەت (کۆمتەئە فüر دەن ئائوفستئەگ ئوند فۆرتسجهرتت کوردستانس) ئەرسجهەئنت، وەئجهت تەئلوەئسە دەئوتلجه ڤۆن دەن ئن دەن دۆکومەنتەن دەس کۆمتەئەس بەلەگبارەن زئەلسەتزونگەن ئاب. دئەسە دارستەللونگ گەهت ئائوف سورەیا بەدرخان، دەن سۆهن دەس متبەگرüندەرس ئەمن ئال بەدرخان، زورüجک، دەر ئم گەگەنساتز زو سەئنەم ڤاتەر کوردسجه-ناتئۆنالستسجهە زئەلە ڤەرفۆلگتە ئوند ئەنتسپرەجهەند ئائوجه دەر ئەرستەن کوردسجهەن ئۆرگانساتئۆن سۆلجهە بەسترەبونگەن ئونتەرستەللتە.[3] دئە کüرت تەئاڤüن ڤە تەراکک جەمیەت ڤەرترات ئەئن ئائوسگەسپرۆجهەن ئەلتäر-ئارستۆکراتسجهەس پۆلتکڤەرستäندنس. سئە ساه دئە بەڤöلکەرونگ ئالس ئەئنە ئارت سجهافهەردە، دئە دەر فüهرونگ دورجه ئادلگە بەدüرفتە.
دەر گرößتە ئەرفۆلگ دەس کۆمتەئەس وار دئە ئەئنرجهتونگ زوەئئەر کۆممسسئۆنەن دورجه دئە رەگئەرونگ، دئە زور کۆنترۆللە دەر öرتلجهەن ڤەروالتونگ ناجه ئۆستاناتۆلئەن ئەنتساندت ووردەن. ئم گەگەنساتز دازو گەلانگ ئەس نجهت، ئن نەننەنسوەرتەم ئائوسماß ئەئنە ئانهäنگەرسجهافت ئونتەر دەر کوردسجهەن لاندبەڤöلکەرونگ زو گەوننەن، دەر ئەئنفلوسس دەر کتتج بلئەب ئائوف ئاربەئتسمگرانتەن ئن ئستانبول بەگرەنزت.
ئەئنزەلناجهوەئسە
لتەراتور
- گüنتەر بەهرەندت: ناتئۆنالسموس ئن کوردستان – ڤۆرگەسجهجهتە، ئەنتستەهونگسبەدنگونگەن ئوند ئەرستە مانفەستاتئۆنەن بس 1925. دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت، حامبورگ 1993.
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کüرت تەئاڤüن ڤە تەراکک جەمیەت“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.