حاککâر (پرۆڤنز)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ حاککâر (کوردسجه حەکاری، شابلۆن:سیرس) ئست ئەئنە دەر 81 تüرکسجهەن پرۆڤنزەن. سئە لئەگت ئم گەبرگگەن سüدöستلجهستەن تەئل دەر تüرکەئ ئوند گرەنزت ئم ئۆستەن ئان ئران ئوند ئم سüدەن ئان دەن ئراک. ئن ئهرەم نۆردەن لئەگت دئە پرۆڤنز ڤان ئوند ئم وەستەن دئە پرۆڤنز شıرناک. حائوپتستادت ئست داس گلەئجهنامگە حاککâر.

گەئۆگراپهئە

دئە پرۆڤنز حاککâر ئست ئەئن سەهر گەبرگگەس گەبئەت ئوند لئەگت üبەر 1700 م هۆجه. ئەس گبت مندەستەنس 30 بەرگە، دئە هöهەر ئالس 3000 م سند. دەر هöجهستە ئست دەر 4116 م هۆهە جلۆ داğı (رەشکۆ)، گەفۆلگت ڤۆن دەن گپفەلن مۆرداğ (3810 م)، ساندل (3818 م) ئوند گەڤەروک (3680 م). حاککâر بەستەهت زو زەهن پرۆزەنت ئائوس پلاتەئائوس. بەکاننتەرە ئونتەر ئهنەن سند کاندل، سهاندل، بەرچەلان، کانمەهان ئوند ڤارە بەرکزان.

دئە پرۆڤنز گەهöرت مت 13 وەئتەرەن پرۆڤنزەن زور رەگئۆن ئۆستاناتۆلئەن (تüرکسجه دۆğئو ئانادۆلو بöلگەس). سئە بەلەگت ئەتوا 4،8 % دەر فلäجهە ئوند 4،63 % دەر بەڤöلکەرونگ. دامت بەلەگت حاککâر هنتەرە پلäتزە بەئم رانکنگ: پلاتز 11 بزو. 12 بەئ دەر فلäجهە (ڤەرسجهئەدەنە، ڤەرالتەتە قوئەللەن) ئوند پلاتز 10 ئن دەر بەڤöلکەرونگسلستە. دئە بەڤöلکەرونگسدجهتە لئەگت مت ئەتوا 39 ئەئنوۆهنەرن ژە کم² کناپپ ئونتەرهالب دەس پرۆڤنزدورجهسجهنتتس.

نامەنسگەبونگ

حاککâر وار دەر نامە ئەئنەس کوردسجهەن ستاممەس، دەر ئن دەر نäهە دەس ڤانسەئەس لەبتە. ئارابسجهە حستۆرکەر ئوند گەئۆگراپهەن ناننتەن دئە رەگئۆن حاککāرییا. دەر سیرسجه-ئارامäئسجهە نامە فüر حاککâر ئست ئاککارە ئوند بەدەئوتەت لاندورت. ئن دەم سۆگەناننتەن گەنزا-دۆکومەنت ئائوس دەم فرüهەن 12. ژاهرهوندەرت ورد دەر نامە ئن دەر هەئوتگەن فۆرم بەرەئتس ئەروäهنت. ڤەروالتونگسزەنتروم ئوند ستز دەر حاککâر-فüرستەن وار چöلەمەرک. دئە ئارمەنئەر نەننەن دئەسە ستادت ئلمار، دئە ئاسسیرەر گüلارماک ئوند دئە ماملوکەن، دئە ئائوجه هئەر هەررسجهتەن، جۆلامەرگ. دئە کوردەن نەننەن ئەس جۆلەمەرگ ئوند ئائوف تüرکسجه هەئßت ئەس چöلەمەرک. حەئوتە هەئßئەن ستادت ئوند پرۆڤنز حاککâر.

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

دئە پرۆڤنز گلئەدەرت سجه ئن 5 لاندکرەئسە (İلچە):

• حاککâر (کوردسجه جۆلەمێرگ)
• چوکورجا (کوردسجه چەلێ)
• شەمدنل (کوردسجه شەمزینان)
• یüکسەکۆڤا (کوردسجه گەوەر)
• دەرەجک (کوردسجه روباروک)

کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن	لاندکرەئس	فلäجهەشابلۆن:فن (کم²)	بەڤöلکەرونگ (2020)شابلۆن:فن		ئانزاهل دەر ئەئنهەئتەن			دجهتە (ئەو./کم²)	ستäدت. ئانتەئل (ئن %)	سەخ راتئۆشابلۆن:فن	گرüن- دونگس- داتومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن
			لاندکرەئس (İلچە)	ڤەروال- تونگسستز (مەرکەز)	گەمەئن- دەن (بەلەدیە)	ستادت- ڤئەرتەل (ماهاللە)	دöرفەر (کöی)
1261	چوکورجا	725	16.137	8.864	1	3	8	22،3	54،93	524	1953
2107	دەرەجک	437	22.988	12.425	1	9	4	52،6	45،95	892	2018
1377	حاککâر مەرکەز	2.179	78.516	59.465	2	22	36	36،0	75،74	896
1656	شەمدنل	1.207	43.311	15.504	1	5	18	35،9	35،80	883	1936
1737	یüکسەکۆڤا	2.547	119.562	71.705	3	17	59	46،9	59،97	934
پرۆڤنز 30 حاککÂرİ		7.095	280.514		8	56	125	39،5	59،21	883

گەمەئندەن، ماهاللە، دöرفەر

ناجهفۆلگەندە ئەئنوۆهنەرزاهلەن باسئەرەن ئائوف دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ ڤۆم 31. دەزەمبەر 2020.

گەمەئندەن

نەبەن دەن کرەئسستäدتەن ئەخستئەرەن نۆجه درەئ وەئتەرە گەمەئندەن (بەلەدیە):

• بüیüکچفتلک (کرەئس یüکسەکۆڤا، 3.452 ئەئنوۆهنەر)
• دورانکایا (زەنترالەر لاندکرەئس، 2.891)
• ئەسەندەرە (کرەئس یüکسەکۆڤا، 3.340)

ماهاللە

دئە پرۆڤنزهائوپتستادت حاککâر (15 ماهاللە مت دورجهسجهنتتلجه 3.964 ئەئنوۆهنەرن) ئوند دئە گرößتە ستادت یüکسەکۆڤا (10 ماهاللە مت دورجهسجهنتتلجه 7.171 ئەئنوۆهنەرن) هابەن دئە مەئستەن ماهاللە. ئم دورجهسجهنتت ئست ژەدە ماهاللە دەر پرۆڤنز ڤۆن 3.139 ئەئنوۆهنەرن بەوۆهنت، دئە مەئستەن مەنسجهەن لەبەن ئن دئەسەن درەئ ماهاللە:

• یەن ماه (15.473 ئەئنوۆهنەر)،
• گüنگöر ماه (11.852)،
• جومهوریەت ماه. (10.816).

سئە گەهöرەن ئاللە زور ستادت یüکسەکۆڤا. دئە کلەئنستە ماهاللا هات 166 ئەئنوۆهنەر.

دöرفەر

ئەس گبت ئن دەر پرۆڤنز 125 دöرفەر (کöی) مت ئەئنەر دورجهسجهنتتسبەڤöلکەرونگ ڤۆن 838 بەوۆهنەرن ژە دۆرف. دئە مەئستەن بەوۆهنەر ژە دۆرف گبت ئەس ئم کرەئس دەرەجک (3.106)، دئە وەنگستەن ئم زەنترالەن کرەئس حاککâر (449). کەئن دۆرف هات üبەر 5.000 ئەئنوۆهنەر، ئالتıنسو ئم کرەئس شەمدنل ئست مت 4.828 ئەئنوۆهنەرن داس گرößتە دۆرف. وئە سجهۆن 2018 ئوند 2019 ئست بولانجاک ئائوس دەم زەنترالەن کرەئس داس کلەئنستە دۆرف دەر پرۆڤنز (8 ئەئنوۆهنەر).

بەڤöلکەرونگ

دئە بەڤöلکەرونگسمەهرهەئت ستەللەن دئە کوردەن. دئە ڤئەر دöرفەر بەییوردو، بۆğئازکöی، ئوğئوراچان ئوند یایلاپıنار وەردەن ئائوسسجهلئەßلجه ڤۆن تüرکەن بەوۆهنت ئوند لئەگەن ئاللە ئم لاندکرەئس شەمدنل. ڤۆن دەن ئەئنست زەهنتائوسەندەن سیرسجهەن جهرستەن (ئائوجه ئارامäئەر/ئاسسیرەر گەناننت) لەبەن هەئوتە نور نۆجه ئەئنگە پەرسۆنەن ئن دەر پرۆڤنز حاککâر وئە ئم دۆرف کۆناک.

ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ئام ژاهرەسەندە ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). زوسäتزلجه سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 271.405 ئەئنوۆهنەر، داس سند کناپپ 35.000 ئەئنوۆهنەر مەهر ئالس زوم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە			واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %)	گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر)	رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2020	280.514	148.967	131.547	−0،17	883	63
2019	280.991	151.143	129.848	−1،91	859	63
2018	286.470	157.107	129.363	3،88	823	63
2017	275.761	148.490	127.271	2،97	857	63
2016	267.813	142.486	125.327	−3،93	880	64
2015	278.775	151.013	127.762	0،90	846	62
2014	276.287	148.538	127.749	1،19	860	62
2013	273.041	146.155	126.886	−2،48	868	63
2012	279.982	154.526	125.456	2،87	812	62
2011	272.165	147.567	124.598	8،30	844	63
2010	251.302	128.988	122.314	−2،13	948	65
2009	256.761	135.884	120.877	−0،71	890	63
2008	258.590	138.494	120.096	4،92	867	63
2007	246.469	128.904	117.565	–	912	65
2000	236.581	130.682	105.899		810

ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دەن بەئ دەن 14 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستاند دەر پرۆڤنز حاککâر وئەدەر.
دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە سند ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە) ئەنتنۆممەن، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە ئەنتستاممەن دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک – ئابروفبار üبەر دئەسە وەبسەئتە:

ژاهر	بەڤöلکەرونگ		رانگ
	پرۆڤنز	تüرکەئ
1927	24.980	13.648.270	63
1935	–	16.158.018	–
1940	36.446	17.820.950	63
1945	35.124	18.790.174	63
1950	44.207	20.947.188	63
1955	54.824	24.064.763	67
1960	67.766	27.754.820	67

ژاهر	بەڤöلکەرونگ		رانگ
	پرۆڤنز	تüرکەئ
1965	83.937	31.391.421	67
1970	102.312	35.605.176	67
1975	126.036	40.347.719	67
1980	155.463	44.736.957	66
1985	182.645	50.664.458	65
1990	172.479	56.473.035	70
2000	236.581	67.803.927	69

شابلۆن:ئابساتز ئانزاهل دەر پرۆڤنزەن بەزۆگەن ئائوف دئە جەنسوسژاهرە:

گەسجهجهتە

ئالتەرتوم

حاککâر ئست سەئت ئالتەرس هەر ڤۆن مەنسجهەن بەسئەدەلت. ئەس گبت پرäهستۆرسجهە فەلسزەئجهنونگەن، دەرەن داتئەرونگ ئوند زوئۆردنونگ نجهت کلار ئست.

ڤۆن دەن ئاسسیرەرن ستاممەن دئە ئەرستەن بەرجهتە üبەر دئەسە رەگئۆن. سئە بەرجهتەتەن ڤۆن ئونابهäنگگەن فüرستەنتüمەرن حوبوšکئا ئوند مازاموئا (900–700 ڤ. جهر.). زوەئ دئەسەر فüرستەن ئۆدەر کöنگە هئەßئەن حوبوشک کاک(ئا) ئوند داتا(نا). دەر ئورسپرونگ دئەسەر نامەن ئست هوررتسجه. مانجهمال تائوجهتەن دئەسە نامەن ئم زوساممەنهانگ مت دەن نائر ئائوف. ئائوس دەن قوئەللەن ورد دەئوتلجه، داسس دئە فüرستەنتüمەر ئائوس ستاممەسکۆنفöدەراتئۆنەن بەستاندەن. دئەسە لەبەنسارت هات سجه بەئ دەن ئەئنوۆهنەرن حاککâرس بس زور گەگەنوارت ئەرهالتەن. ناجه دەن ئەئنفäللەن دەر ئاسسیرەر ناجه ئاناتۆلئەن سجهلۆسسەن سجه دئە ستäممە دەر نائر زوساممەن. ئالس گەگەنسپئەلەر دەر ئاسسیرەر تراتەن دئە ئورارتäئەر ئائوف دەن پلان. داس ئەرستە ئورارتäئسجهە رەئجه بەستاند ڤۆم 9. ژاهرهوندەرت بس زوم 6. ژاهرهوندەرت ڤ. جهر.

متتەلالتەر ئوند نەئوزەئت

ئم ژاهرە 1515 گەرئەت دئە رەگئۆن ئونتەر ئۆسمانسجهە ئۆبەرهۆهەئت. ئاللەردنگس بەستاند دئە ئۆبەرهەررسجهافت دەس سولتانس نور نۆمنەلل. ئەس ووردە ئەئنە زەئت لانگ ئالس ساندسجهاک دەس ڤلâیەت ڤانس بەتراجهتەت. ئن ورکلجهکەئت ستاند ئەس ئونتەر دەر ئەربلجهەن حەررسجهافت کوردسجهەر پرنزەن، دئە ئالس ساندسجهاک-بەی فونگئەرتەن (فüرستەنتوم حاککâر). ئەرست متتە دەس 19. ژاهرهوندەرتس سەتزتە دئە پفۆرتە ئهرە ئۆبەرهۆهەئت دورجه ئوند ماجهتە ئەس 1876 زو ئەئنەم ئەئگەنستäندگەن ڤلایەت. بەرەئتس 1888 ووردە ئەس وئەدەر دەر پرۆڤنز ڤان ئانگەگلئەدەرت. بس زوم ڤöلکەرمۆرد ئان دەن سیرسجهەن جهرستەن (سایفۆ) ئم ئەرستەن وەلتکرئەگ (1914–1918) لەبتەن هئەر زاهلرەئجهە ئوند ئائوجه وەهرهافتە ئاسسیرسجهە ستäممە، دئە هئەر ئەئنەن گرۆßتەئل دەر زوگەهöرگەن دەر ئاسسیرسجهەن کرجهە دەس ئۆستەنس üبەرهائوپت بلدەتەن.

جهرۆنۆلۆگئە

ڤۆر جهرستوس

• ئوم 850 بس جا. 585: ئورارتäئسجهەس رەئجه
• 585–550: تەئل دەس مەدەررەئجهەس
• 550–331: پەرسەررەئجه
• 331–323: ماکەدۆنئەن
• 88–66: تگرانەس ئئ.
• 66: تەئل دەس رöمسجهەن رەئجهەس

ناجه جهرستوس

• 297–638: تەئل دەس ساسساندەنرەئجهەس
• 978: ئەرۆبەرونگ دورجه ئارابەر
• 1054: ئەرۆبەرونگ دورجه سەلدسجهوکەن
• 1142: ئەرۆبەرونگ دورجه ئماددن زەنگ
• 1343: تەئل دەر قارا قۆیونلو
• 1360: فüرستەنتوم ڤۆن حاککâر
• 1386: مۆنگۆلەن
• 1405: 2. فüرستەنتوم ڤۆن حاککâر
• 1534: تەئل دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس
• 1855: ئائوفستاند ڤۆن ئیززەدین سهێر گەگەن دئە ئۆسمانەن
• 1914: بەسەتزونگ دورجه روسسسجهە سترەئتکرäفتە وäهرەند دەس ئەرستەن وەلتکرئەگەس
• 1918: ورد تەئل دەر تüرکەئ
• 1924: ئائوفستاند دەر ئاسسیرەر

پەرسöنلجهکەئتەن

• ئەهمەدێ خانی (1651–1707)، سجهرفتستەللەر ئوند دجهتەر
• چەلک گüلەرسۆی (1930–2003)، ژۆئورنالست ئوند رەجهتسانوالت
• پەرڤن بولدان (* 1967)، مەنسجهەنرەجهتلەرن ئوند پۆلتکەرن
• سجهەئجه ئوبەیداللاه (1826/1827–1883/1884)، کوردسجهەر سجهەئجه ئوند گەئستلجهەر ئانفüهرەر
• سەییت ئابدüلکادر (1851–1925)، گەئستلجهەر ئوند پۆلتکەر
• یıلماز ئەردۆğئان (* 1967)، رەگسسەئور، سجهائوسپئەلەر ئوند سجهرفتستەللەر

سۆنستگەس

فەرت ئەدگüس رۆمان ئەئن ونتەر ئن حاککار ووردە 1983 ڤۆن ئەردەن کıرال ئونتەر دەم تتەل ئەئنە سائسۆن ئن حاککâر ڤەرفلمت.

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• بە
• بە-تاراسک
• بگ
• بر
• بس
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جره
• جس
• جڤ
• جی
• دق
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• فرر
• هە
• ه
• هف
• هو
• Հայերեն
• ئد
• ئئۆ
• ئت
• ژا
• کا
• کائا
• کۆ
• کورمانجی
• لا
• لڤ
• مک
• مر
• مرژ
• مس
• مزن
• نان
• نب
• نل
• نن
• ئۆس
• پل
• پنب
• پت
• رۆ
• Русский
• ساه
• سجۆ
• سە
• سه
• سل
• سر
• سڤ
• سو
• تگ
• ته
• تک
• تل
• تüرکچە
• ئوگ
• ئوک
• ئور
• ئوز
• ڤ
• ڤۆ
• وار
• ووئو
• یوئە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حاککâر (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.