ئەکرەم جەملپاسجها

ئەکرەم جەملپاشا ئۆدەر ئەکرەم جەمل پاشا (بورج) ئۆدەر جەملپاشازادە ئەکرەم (شابلۆن:ئار، ئەکرەم جەمیل پاشا; * 22. فەبروئار 1891 ئن دیارباکıر; † 31. دەزەمبەر 1974 ئن داماسکوس) وار ئەئن کوردسجهەر پۆلتکەر ئوند ئۆففزئەر.

ئەر کام 1891 ئالس سۆهن دەس جەمل پاشازادە کاسıم بەی، دەر زو دەن وجهتگەرەن فاملئەن ئن دیاربەکر گەهöرتە، ئوند دەر تسجهەرکەسسسجهەن حایریە حانıم زو وەلت. سەئنەن گروندسجهولونتەررجهت ئەرهئەلت ئەر زوهائوسە ئوند بەگانن 1901 دئە ملتäرسجهولە ئن دیاربەکر (تر: ئاسکەری رüشتیەس)، دئە ئەر 1908 ئابسجهلۆسس.

کüرت تالەبە حێڤی جەمیەت

ئوم ئائوف ئەئن گیمناسئوم زو گەهەن، ووردە ئەر ناجه ئستانبول گەسجهجکت ئوند سجهلۆسس 1912 دئە İستانبول سولتانس ئاب. ئم سەلبەن ژاهر ووردە ئەر متگلئەد دەس ئەرستەن لەگالەن کوردسجهەن سجهüلەرڤەرەئنس دەر کüرت تالەبە حێڤی جەمیەت. ئن سەئنەن مەمۆئرەن سجهرئەب ئەر، داسس دئە حێڤی ئننەرهالب کورزەر زەئت 200 متگلئەدەر هاتتە. دەر ڤەرەئن پوبلزئەرتە دئە زەئتسجهرفت حەتاو کورد (دت.: سۆننە دەر کوردەن). وäهرەند سەئنەس ئائوسلاندسائوفەنتهالتەس گرüندەتەن ئەر ئوند ئاندەرە زوەئگستەللەن دەر حێڤی ئن لائوساننە، گەنف ئوند مüنجهەن.

کüردستان تەئال جەمیەت

سەئنە فاملئە سجهجکتە ئهن زوم ستودئوم دەر ماتهەماتک ناجه لائوساننە، ڤۆن وۆ ئەر ناجه ئەئنەم ژاهر ناجه گەنف ئن بەلگئەن گنگ. ئابەر مت دەم ئائوسبروجه دەس ئەرستەن وەلتکرئەگەس موسستە ئەر وئە ئاللە ئۆسمانسجهەن ستودەنتەن ناجه ئستانبول زورüجککەهرەن. ئالس کانۆنئەر کäمپفتە ئەر بەئ چاناککالە ئوند ووردە ئان دئە کائوکاسوسفرۆنت گەسجهجکت، وۆ ئەر ڤەرلەتزت ووردە.

ناجه سەئنەر بەهاندلونگ دئەنتە ئەر ئن دیارباکر ئالس ئادژوتانت موستافا کەمالس ئوند ئالس ستەللڤەرترەتەندەر کۆمماندانت دەس زوەئتەن ئۆسمانسجهەن حەئەرەس. سپäتەر ووردە ئەر ئان دئە پالäستنافرۆنت گەسجهجکت. ئالس بەئ دەر پالäستناسجهلاجهت سەئنە ئەئنهەئت ئائوفگەرئەبەن ووردە، کەهرتە ئەر üبەر ئالەپپۆ ئوند ماردن ناجه دیارباکر زورüجک. 1918 گرüندەتە ئەر ئن دیارباکر دئە کüرت تەâل جەمیەت ئوند وار دەرەن ڤۆرستزەندەر. 1919 سئەدەلتە ئەر ناجه ئستانبول üبەر ئوند ووردە زو ئەئنەم متگلئەد دەر کüردستان تەئال جەمیەت.

دەر ئال-گالپ-ڤۆرفالل

1919 کام ئەر زوساممەن مت ماژۆر ئەدوارد وللئام جهارلەس نۆئەل، جەلادەت ئال بەدرخان ئوند کاموران بەدرخان ناجه مالاتیا. دۆرت ترافەن سئە سجه مت دەم وال ئال گالپ، دەر دەن ئائوفتراگ هاتتە، موستافا کەمال ئم نامەن دەر رەگئەرونگ ئن ئستانبول گەفانگەن زو نەهمەن ئوند سۆ دەن کۆنگرەسس ڤۆن سڤاس زو ڤەرهندەرن. ئالس سئە ئابەر ئەرفوهرەن، داسس موستافا کەمال سئە فەستنەهمەن وۆللتە، ڤەرلئەßئەن سئە دئە ستادت ئوند فلۆهەن. 1920 گرüندەتە ئەر دئە کüرت تەشکلات-ı İچتمائیە جەمیەت، دەرەن زئەل دئە ئونابهäنگگکەئت کوردستانس وار.

1921 کەهرتە ئەر وئەدەر ناجه ئاناتۆلئەن زورüجک ئوند بلئەب مەهر ئالس فüنف مۆناتە ئن دەر رەگئۆن دیارباکر ئوند ماردن. ئالس ئەر ئابرەئسەن وۆللتە، ووردە ئەر ڤۆن ئابدüلکەرم ئائوس دەم ستامم دەر حەڤێرکان دەر رەگئەرونگ گەمەلدەت. ئەکرەم ووردە ڤەرهافتەت ئوند ناجه ئانکارا گەسجهجکت، وۆ ئەر ڤۆم ئونابهäنگگکەئتسگەرجهت فرەئگەسپرۆجهەن ووردە. ئم راهمەن دەس سجهەئجه-سائد-ئائوفستاندەس ڤۆن 1925 ووردە ئەر وئەدەر فەستگەنۆممەن ئوند دئەسمال ڤۆر دەم ئونابهäنگگکەئتسگەرجهت ڤەرورتەئلت. ناجه درەئ ژاهرەن گەفäنگنس ئن کاستامۆنو فۆلگتەن 3 مۆناتە حائوساررەست ئەبەنفاللس ئن کاستامۆنو. ناجه دەر ئەنتلاسسونگ 1928 ووردە ئەر ناجه ئستانبول ئنس ئەخل گەسجهجکت. ناجه سەجهس مۆناتەن ئەخل کەهرتە ئەر ناجه دیارباکر زورüجک. وەنگ سپäتەر سوجهتەن ئەر ئوند ئاندەرە فاملئەنمتگلئەدەرن ئام 19. مäرز 1929 ئاسیل ئن سیرئەن.

خۆیبون

ئن سیرئەن ترات ئەر دەر خۆیبوون بەئ. زو دەر زەئت پلانتە دئە خۆیبون ئەئنە ئۆففەنسڤە ئن نۆردکوردستان ئوند ئەکرەم سۆللتە دئە فüهرونگ ئەئنەر دەر گروپپەن üبەرنەهمەن، دۆجه دئە فرانزöسسجهە ڤەروالتونگ ساممەلتە دئە خۆیبونفüهرەر ئائوس دەن کوردسجهەن گەبئەتەن ئوند سجهجکتەن سئە ناجه داماسکوس. سۆ کۆننتە ئەر نجهت ئان دەر ئۆففەنسڤە تەئلنەهمەن.

1932 ووردە ئەر متگلئەد دەر ئن سیرئەن گەگرüندەتەن جڤاتا ئاریکاریێ ژبۆ بەلەنگازێن کورد ل جزیرێ (حلفسڤەرەئن فüر دئە ئارمەن کوردەن دەر دسجهەزرا). 1933 ووردە ئەر ئائوس دەر تüرکسجهەن ستائاتسانگەهöرگکەئت ئەنتلاسسەن. 1937 ووردە ئەر مت دەن ئاندەرەن فاملئەنانگەهöرگەن دورجه دئە فرانزöسسجهە مانداتسرەگئەرونگ ئنس گەفäنگنس تادمور دەپۆرتئەرت. 1937 وارەن ئەر ئوند کادر جەملپاسجها دئە ڤەرانتوۆرتلجهەن دەر جڤاتا ئازادی ئوو یەکیتیا کوردان (ڤەرەئن فüر ئونابهäنگگکەئت ئوند ئەئنهەئت دەر کوردەن). زوسجهەن 1939 ئوند 1946 وار ئەر پۆلتسجهەر رەپرäسەنتانت دەر خۆیبون.

سەئت 1967 وۆهنتە ئەر ئن داماسکوس ئوند سجهرئەب دۆرت 1972 ئەئن بوجه üبەر کوردسجهە گەسجهجهتە داس دیرۆکا کوردستان ب کورتەبری-ئ. زو دەر زەئت گەوäهرتە ئەر ڤئەلەن کوردسجهەن پۆلتسجهەن فلüجهتلنگەن ئائوس دەر تüرکەئ وئە نەجمەتتن بüیüککایا ئوند Öمەر چەتن حلفە ئوند ئونتەرسجهلوپف.

ئام 31. دەزەمبەر 1974 ستارب ئەر ئن داماسکوس ئوند ووردە ئائوف دەم فرئەدهۆف دەس ستادتڤئەرتەلس حەیی'ئول ئەکراد (روکنەددن) بەگرابەن.

ئەر کۆننتە کوردسجه، تüرکسجه، فرانزöسسجه، پەرسسجه ئوند ئارابسجه. مت سەئنەر تسجهەرکەسسسجهستäممگەن ئەهەفرائو جاڤدان حانıم هاتتە ئەر فüنف کندەر نامەنس خەیرییە، ژالە، خەندەن، پەرڤن ئوند نەوزاد.

وەرکە

• حینکەرێ زمانێ کوردی، رەهبەرێ زمان ئێ حەر دو کوردی: کورمانجی، بابانی، ژ نەشریاتێ حێڤی-جڤاتا تەلەبەیێ کوردان، ژمار: 1، چاپخانەیێ نەجمێ ئیستیقبال، İستانبول، 1921/1337.
• ج.پ.ج.: دیرۆک ئا کوردستان ب کورتەلر - ئ. بەئروت 1972.
• ئەکرەم جەمل پاشا: موهتاسار حایاتıم. 1989.
• ئەکرەم جەمل پاشا: کüردستان کıسا تاره (کورزە گەسجهجهتە کوردستانس)، دۆز ڤەرلاگ، İستانبول، 1998.

لتەراتور

• مالمیسانژ: دیاربەرکرل جەملپاشازادەلەر ڤە کüرت مللیەتچلğئ. ئاڤەستا ڤەرلاگ، İستانبول 2004، ئسبن 975-8637-79-7، س. 237–273.
• مەهمەت کەمال ئشıک (تۆری): ئەکرەم جەمل پاشا. ئن: Üنلü کüرت بلگن ڤە برنج کوشاک ئایدıنلار. سۆرون یایıنلارı، İستانبول، ئۆکتۆبەر 2000، ئسبن 975-431-111-0، س. 160–161.

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• ئازəربایجانجا
• سۆرانی
• ئەنگلسه
• کورمانجی
• تüرکچە

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئەکرەم جەملپاسجها“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.