دیارباکıر (پرۆڤنز)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ دیارباکıر (شابلۆن:ئۆتاس، شابلۆن:سیرس بزو. شابلۆن:سیر، شابلۆن:کوس-لاتن) ئست ئەئنە پرۆڤنز ئم سüدۆستەن دەر تüرکەئ، مت دەر حائوپتستادت دیارباکıر. دئە پرۆڤنز بەهەربەرگتە ئەندە 2020 1.783.431 ئەئنوۆهنەر ئائوف 15.101 کم² فلäجهە. ناجهبارپرۆڤنزەن سند مالاتیا، ئەلازığ، بنگöل، موش، باتمان، ماردن، شانلıئورفا ئوند ئادıیامان. دیارباکıر لئەگت گەئۆگرافسجه گەسەهەن ئن نۆردمەسۆپۆتامئەن ئوند هات ئەئنە سەهر لانگە گەسجهجهتە.

گەئۆگراپهئە

دیارباکıر ئست ئەئنە ڤۆن بەرگەن ئومگەبەنە پرۆڤنز. زو متتە هن بەفندەت سجه ئەئنە سەنکە، وەلجهە ڤۆن وەست ناجه ئۆست ڤەرلäئوفت ئوند گرößتەنتەئلس ڤۆم تگرس گەفۆرمت وۆردەن ئست. ئم نۆردەن بەفندەت سجه دەر تائوروس، دەر دئە رەگئۆنەن ئۆستاناتۆلئەن ئوند سüدۆستاناتۆلئەن ڤۆنەئناندەر ترەننت. ئم سüدوەستەن، ئان دەر گرەنزە زور پرۆڤنز شانلئورفا، لئەگت دەر 1957 م هۆهە کاراجاداğ، ئەئن ئەرلۆسجهەنەر ڤولکان. سەئنە ئەرستاررتەن لاڤاماسسەن رەئجهەن بس زور تگرس-سەنکە.

دەر وجهتگستە فلوسس دەر پرۆڤنز ئست دەر تگرس، دەر، ئائوس ئەلازığ کۆممەند، دورجه دئە پرۆڤنز فلئەßت. ئەر فلئەßت ئان دەر ستادت دیارباکıر ڤۆربەئ ئوند نممت نۆجه ئاندەرە فلüسسە ئائوف، بەڤۆر ئەر ناجه سüدەن فلئەßت. ئم نۆردوەستەن سترەئفت ئەئن نەبەنفلوسس دەس ئەئوپهرات دئە پرۆڤنز. ئم راهمەن دەس سüدۆستاناتۆلئەن-پرۆژەکتەس ووردەن مەهرەرە ستائودäممە ئەررجهتەت.

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

دیارباکıر ئست سەئت 1993 ئەئنە گرۆßستادت (بüیüکشەهر بەلەدیەس). بەرەئتس 2008 ووردە دەر زەنترالە لاندکرەئس (مەرکەز) ئائوفگەتەئلت ئن دئە ڤئەر نەئوئەن İلچە باğلار، کایاپıنار، سور ئوند یەنشەهر. ناجه ئەئنەر ڤەروالتونگسرەفۆرم 2014 (ناجه دەر کۆممونالواهل ئام 30. مäرز 2014) ووردەن ئاللە لاندکرەئسە درەکت دەم ئۆبەربüرگەرمەئستەر ڤۆن دیارباکıر ئونتەرستەللت. دئە ئەهەمالگەن بüرگەرمەئستەر دەر گەمەئندەن (بەلەدیە) ووردەن ئائوف دەن رانگ ئەئنەس موهتارس هەرونتەرگەستوفت. سۆمت ووردەن دئە 17 لاندکرەئسە گلەئجهزەئتگ زو ستادتبەزرکەن. دئە پرۆڤنز دیارباکıر سەتزت سجه ئائوس فۆلگەندەن İلچەس زوساممەن:

کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن	لاندکرەئس İلچە	فلäجهەشابلۆن:فن (کم²)	بەڤöلکەرونگ ئام 31.12.2020شابلۆن:فن			ئانزاهل دەر ماهاللە	بەڤöلکە- رونگس- دجهتە (ئەئنو./کم²)	سەخ راتئۆشابلۆن:فن فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر	گرüن- دونگس داتومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن
			گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2040	باğلار	429	399.499	200.694	198.805	48	931،2	991	2008
1195	بسمل	1.679	118.605	59.254	59.351	122	70،6	1002	1936
1249	چەرمک (زاز. چێرمووگ)	948	51.058	25.666	25.392	81	53،9	989
1253	چıنار	1.934	76.798	38.615	38.183	100	39،7	989	1937
1263	چüنگüش (زاز. سانکوس)	512	11.293	5.696	5.597	40	22،1	983	1953
1278	دجلە (زاز. پیران)	738	37.534	18.989	18.545	47	50،9	977	1936
1791	ئەğئل (زاز. گێل)	449	22.381	11.288	11.093	30	49،8	983	1987
1315	ئەرگان (کورد. ئەرخانی)	1.510	134.497	68.217	66.280	102	89،1	972	1926
1381	حان (زاز. حێن)	436	33.048	16.902	16.146	26	75،8	955	1958
1389	حازرۆ	426	16.779	8.540	8.239	31	39،4	965	1954
2041	کایاپıنار	480	400.905	202.923	197.982	34	835،2	976	2008
1962	کۆجاکöی (کورد. کاراز)	248	15.974	8.134	7.840	22	64،4	964	1990
1490	کولپ (کورد. پاسوور)	1.493	35.449	17.787	17.662	58	23،7	993
1504	لجە (کورد. پیران)	982	25.027	13.121	11.906	70	25،5	907
1624	سلڤان	1.252	87.639	44.315	43.324	93	70،0	978
2042	سور	1.227	102.114	51.343	50.771	100	83،2	989	2008
2043	یەنشەهر	358	214.831	108.032	106.799	42	600،1	989	2008
پرۆڤنز 21 دیارباکıر		15.101	1.783.431	899.516	883.915	1046	118،1	983

بەڤöلکەرونگ

دئە بەڤöلکەرونگسمەهرهەئت ستەللەن دئە کوردەن. دئە هئەر لەبەندەن کوردەن سپرەجهەن مەئست کورماندسجه. ئن دەن لاندکرەئسەن چەرمک، چüنگüش، ئەğئل، دجلە، حان ئوند تەئلەن ڤۆن لجە دۆمنئەرت ژەدۆجه داس زازائسجهە. ڤۆن دەن ئەئنست زەهنتائوسەندەن جهرستلجهەن ئارمەنئەرن ئوند ئارامäئەرن لەبەن سەئت دەن ماسساکەرن نور نۆجه ئەتوا 60 پەرسۆنەن ئن دەر پرۆڤنزهائوپتستادت دیارباکıر. دئە جهرستەن لەبەن هائوپتسäجهلجه ئم ستادتتەئل حانچەپەک (ئم ڤۆلکسموند گâڤور ماهاللەس، شابلۆن:دەس، گەناننت). ئابگەسەهەن ڤۆن دئەسەر رەلاتڤ کلەئنەن جهرستلجهەن مندەرهەئت ئن دەر پرۆڤنزهائوپتستادت دیارباکıر ئوند دەن ئالەڤتسجهەن تüرکەن ئم لاندکرەئس بسمل سند ئاللە بەوۆهنەر سوننتسجهە موسلمە. ئەئنست گاب ئەس ئەئنە بەترäجهتلجهە ئانزاهل ڤۆن ژەسدەن، دئە üبەروئەگەند ناجه وەستەئورۆپا ئائوسواندەرتەن.

بسمل ڤەرفüگتە بس ڤۆر ئەئن پائار ژاهرزەهنتەن ئائوجه üبەر ئەئنە گرößئەرە تüرکسجهستäممگە بەڤöلکەرونگ. دئە مەئستەن سند سپäتەستەنس سەئت ئەندە دەر 1980ەر ئۆدەر دەر فرüهەن 1990ەر ژاهرە ئن دئە وەستلجهەن گرۆßستäدتە گەزۆگەن. دئە دöرفەر ئارالıک، باکاجاک، ئەلئاچıک، کاراموسا، کöسەل، رەجەپ، تüرکمەنهاجı ئوند ئولوتüرک ئن دەر ئومگەبونگ ڤۆن بسمل ئوند چەرمک هابەن نۆجه ئممەر ئەئنە تüرکسجهە بەڤöلکەرونگسمەهرهەئت.

ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). زوسäتزلجه سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. دئە رەجهنەرسجه ئەرمتتەلتە ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 1.561.110 ئەئنوۆهنەر، داس سند فاست 200.000 ئەئنوۆهنەر مەهر ئالس زوم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە			واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %)	گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر)	رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2020	1.783.431	899.516	883.915	1،54	983	12
2019	1.756.353	886.190	870.163	1،38	982	12
2018	1.732.396	875.468	856.928	1،91	979	12
2017	1.699.901	857.070	842.831	1،60	983	12
2016	1.673.119	844.011	829.108	1،14	982	12
2015	1.654.196	834.354	819.842	1،17	983	12
2014	1.635.048	824.133	810.915	1،72	984	12
2013	1.607.437	809.791	797.646	0،96	985	12
2012	1.592.167	804.952	787.215	1،35	978	12
2011	1.570.943	795.894	775.049	2،75	974	12
2010	1.528.958	767.503	761.455	0،92	992	12
2009	1.515.011	767.926	747.085	1،49	973	12
2008	1.492.828	757.497	735.331	2،20	971	11
2007	1.460.714	735.561	725.153	−7،19	986	11
2000	1.362.708	692.167	670.541		969	10

ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دەن بەئ دەن 15 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستاند دەر پرۆڤنز دیارباکıر وئەدەر. دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە ئەنتستاممەن ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە) ئەنتنۆممەن، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە باسئەرەن ئائوس دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام زەنسوستاگ		ئانتەئل ئن %	رانگ
	تüرکەئ	پرۆڤنز دیارباکıر
1927	13.648.270	194.183	1،42	32
1935	16.158.018	214.142	1،33	38
1940	17.820.950	257.321	1،44	33
1945	18.790.174	249.949	1،33	37
1950	20.947.188	293.738	1،40	35
1955	24.064.763	343.903	1،43	29
1960	27.754.820	401.884	1،45	20

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام زەنسوستاگ		ئانتەئل ئن %	رانگ
	تüرکەئ	پرۆڤنز دیارباکıر
1965	31.391.421	475.916	1،52	25
1970	35.605.176	581.208	1،63	20
1975	40.347.719	651.233	1،61	21
1980	44.736.957	778.150	1،74	16
1985	50.664.458	934.505	1،84	13
1990	56.473.035	1.094.996	1،94	13
2000	67.803.927	1.362.708	2،01	10
2011	74.525.696	1.561.110	2،09	12

شابلۆن:ئابساتز ئانزاهل دەر پرۆڤنزەن بەزۆگەن ئائوف دئە جەنسوسژاهرە:

شابلۆن:مەهرسپالتگە لستە

دەتائللئەرتە ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ژاهر	گەسامتبەڤöلکەرونگ			ستادتبەڤöلکەرونگ			لاندبەڤöلکەرونگ
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
1927	194.183	97.435	96.748	47.397	27.195	20.202	146.786	70.240	76.546
1935	214.142	107.229	106.913	50.316	27.706	22.610	163.826	79.523	84.303
1940	257.321	133.050	124.271	66.103	37.519	28.584	191.218	95.531	95.687
1945	249.949	127.466	122.483	63.377	34.562	28.815	186.572	92.904	93.668
1950	293.738	150.560	143.178	72.267	39.381	32.886	221.471	111.179	110.292
1955	343.903	177.833	166.070	98.798	53.798	45.000	245.105	124.035	121.070
1960	401.884	208.650	193.234	124.718	68.429	56.289	277.166	140.221	136.945
1965	475.916	249.874	226.042	162.467	89.951	72.516	313.449	159.923	153.529
1970	581.208	302.237	278.971	238.504	129.686	108.818	342.704	172.551	170.153
1975	651.233	343.797	307.436	281.960	155.823	126.137	369.273	187.974	181.299
1980	778.150	403.603	374.547	374.264	197.468	176.796	403.886	206.135	197.751
1985	934.505	480.703	453.802	472.055	249.531	222.524	462.450	231.172	231.278
1990	1.094.996	559.446	535.550	600.640	314.180	286.460	494.356	245.266	249.090
2000	1.362.708	692.167	670.541	817.692	420.712	396.980	545.016	271.455	273.561

پەرسöنلجهکەئتەن

• ڤەل ئاجار (* 1981)، فوßباللسپئەلەر
• ئاهمەت ئارف (1927–1991)، دجهتەر
• بەرناس ئاڤشار (* 1980)، دەئوتسجهسپراجهگەر راپپەر
• ئەیشە شان (1938–1996)، کوردسجهە موسکەرن
• زابەللە ج. بۆیاژئان (1873–1957)، برتسجهە مالەرن ئوند سجهرفتستەللەرن
• ئۆیا ئایدۆğئان (1957–2016)، سجهائوسپئەلەرن
• ئۆسمان بایدەمر (* 1971)، پۆلتکەر
• مەهمەد ئەمین بۆزارسلان (1934–2026)، سجهرفتستەللەر
• مهران داباگ (* 1944)، پۆلتۆلۆگە ئوند سۆزئۆلۆگە
• ئابدوسسامەد دیاربەکر (ئەندە 15. ژاهرهوندەرت–1542)، ئۆسمانسجهەر حستۆرکەر
• ئەمراه (* 1971)، سäنگەر ئوند سجهائوسپئەلەر
• نائوم فائق (1868–1930)، ئاسسیرسجهەر ژۆئورنالست، لەهرەر ئوند دجهتەر
• ماهموت تەکدەمر (* 1988)، فوßباللەر
• زیا گöکالپ (1876–1924)، پۆلتۆلۆگە
• نازم کıرıک (* 1976)، سجهائوسپئەلەر
• ماهسون کıرمıزıگüل (* 1969)، سäنگەر
• کەڤۆرک مالکیان (* 1943)، سجهائوسپئەلەر
• مıگıردچ مارگۆسیان (1938–2022)، سجهرفتستەللەر
• سüلەیمان نازف (1870–1927)، گۆئوڤەرنەئور ئوند ژۆئورنالست
• حاتپ دجلە (* 1954)، کوردسجهەر پۆلتکەر
• فâئک Âل ئۆزانسۆی، گۆئوڤەرنەئور ئوند دجهتەر
• جۆشکون ساباه (* 1952)، ئۆئودسپئەلەر
• ساموئەل-ئاگۆپ ئولوچیان (1925–2002)، سجهائوسپئەلەر
• ئۆکتای ڤورال (* 1956)، ئابگەئۆردنەتەر دەر رەجهتسەخترەمەن ناتئۆنالستسجهەن بەوەگونگسپارتەئ (محپ)
• لەیلا زانا (* 1961)، پۆلتکەرن
• روپەن زارتاریان (1874–1915)، سجهرفتستەللەر ئوند ڤöلکەرمۆردۆپفەر

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• بە
• بە-تاراسک
• بگ
• بر
• بس
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جره
• جس
• جڤ
• جی
• دق
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• فرر
• هو
• Հայերեն
• ئد
• ئئۆ
• ئت
• ژا
• کا
• کائا
• کۆ
• کورمانجی
• لا
• لڤ
• مک
• مر
• مرژ
• مس
• مزن
• نان
• نب
• نل
• نن
• ئۆس
• پل
• پنب
• پت
• رۆ
• Русский
• رو
• سجۆ
• سە
• سه
• سمپلە
• سل
• سق
• سر
• سڤ
• سو
• تا
• تگ
• ته
• تک
• تل
• تۆک
• تüرکچە
• ئوگ
• ئوک
• ئور
• ئوز
• ڤ
• ڤۆ
• وار
• ووئو
• یوئە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „دیارباکıر (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.