دەمۆکراس پارتس
شابلۆن:ئنفۆبۆخ پۆلتسجهە پارتەئ
دئە دەمۆکراس پارتس (شابلۆن:دەس دەپ) وار ئەئنە پۆلتسجهە پارتەئ ئن دەر تüرکەئ، دئە ڤۆن مائ 1993 بس ژون 1994 بەستاند ئوند ئهرەن سجهوەرپونکت ئائوف دئە لöسونگ دەر کوردەنفراگە لەگتە. ئهر ڤۆرگäنگەر وار دئە حالکıن ئەمەک پارتس (حەپ). ئهر ناجهفۆلگەر وار دئە حالکıن دەمۆکراس پارتس (حادەپ).
ئەنتستەهونگ ئوند گەسجهجهتە
وäهرەند گەگەن دئە حەپ ئەئن ڤەربۆتسڤەرفاهرەن لئەف، ووردە دئە دەمۆکراتئەپارتەئ (دەمۆکراس پارتس = دەپ) ئام 7. مائ 1993 گەگرüندەت ئوند یاشار کایا، دەر بەستزەر دەر تاگەسزەئتونگ Öزگüر گüندەم، ووردە زوم ڤۆرستزەندەن گەوäهلت. ئەر ئوند سئەبەن وەئتەرە ڤۆرستاندسمتگلئەدەر ووردەن کورز دارائوف ڤەرهافتەت. دئە کوردسجهەن ئابگەئۆردنەتەن تراتەن ژەدۆجه ئن دئەسە پارتەئ ئەئن. ئەئنەر ڤۆن ئهنەن، مەهمەت سنجار ووردە ئام 4. سەپتەمبەر 1993 ئن باتمان ئەرمۆردەت. ئائوف دەم ئەرستەن کۆنگرەسس دەر پارتەئ ئام 12. دەزەمبەر 1993 ووردە حاتپ دجلە زوم ڤۆرستزەندەن گەوäهلت.[1] ئم نۆڤەمبەر 1993 ووردە ئەئن ئانتراگ ئائوف ڤەربۆت دەر پارتەئ گەستەللت. ئم مäرز 1994 ووردە دئە ئممونتäت ڤۆن ئابگەئۆردنەتەن دەر دەپ ئائوفگەهۆبەن. سئە کامەن ئن حافت ئوند ووردەن ڤۆر ئەئنەم ستائاتسسجهەرهەئتسگەرجهت ئانگەکلاگت. ئام 16. ژون 1994 ووردە دئە پارتەئ ڤەربۆتەن. ئم دەزەمبەر 1994 ووردەن دئە ئابگەئۆردنەتەن زو هۆهەن فرەئهەئتسسترافەن ڤەرورتەئلت.[2] سۆوۆهل داس ڤەربۆت دەر پارتەئ ئالس ئائوجه داس ڤەرفاهرەن گەگەن دئە ئابگەئۆردنەتەن ووردەن ڤۆم ئەئورۆپäئسجهەن گەرجهتسهۆف فüر مەنسجهەنرەجهتە (ئەگمر) ئالس ڤەرستۆß گەگەن دئە ئەئورۆپäئسجهە مەنسجهەنرەجهتسکۆنڤەنتئۆن (ئەمرک) گەسەهەن.
ئائوسرجهتونگ
وئە سجهۆن دئە حەپ ڤەرفۆجهت دئە ئهر ناجهفۆلگەندە پارتەئ دەپ داس سەلبستبەستممونگسرەجهت دەر ڤöلکەر ئوند ئەئن رەجهت ئائوف ئونتەررجهت ئن دەر موتتەرسپراجهە. بەئدە پارتەئئەن ستاندەن ئم ڤەرداجهت، دەر ڤەرلäنگەرتە ئارم دەر ئاربەئتەرپارتەئ کوردستانس پکک زو سەئن، دئە ئم گەبئەت، داس ئونتەر ئائوسناهمەزوستاند (ئائوجه ئۆحال گەناننت) ستاند، ئەئنەن بەواففنەتەن کامپف مت دەن تüرکسجهەن سجهەرهەئتسکرäفتەن فüهرتە. دەر ڤەرداجهت ووردە ڤۆر ئاللەم دامت بەگرüندەت، داسس دئە فونکتئۆنäرە دەر پارتەئ سجه وەئگەرتەن، دئە پکک ئالس „تەررۆرۆرگانساتئۆن“ زو بەزەئجهنەن. ئۆبوۆهل ئان دەر گرüندونگ دەر حەپ ئائوجه ئاندەرە سترöمونگەن ئونتەر دەن کوردەن ئوند تەئلە دەر لنکەن ئن دەر تüرکەئ بەتەئلگت وارەن،[3] بلئەب سئە، وئە ئائوجه دەپ ئەئنە ئائوف ئەتهنزتäت بەروهەندە پارتەئ فüر دئە کوردەن ئم سüدۆستەن دەر تüرکەئ.[4] فüر داس ڤەربۆت دەر دەپ وارەن وەدەر داس پرۆگرامم نۆجه دئە ساتزونگ دەر دەپ ئائوسسجهلاگگەبەند، سۆندەرن رەدەن ڤۆن فونکتئۆنäرەن، دئە سئە تەئلوەئسە ئم ئائوسلاند گەهالتەن هاتتەن.[5]
داس ڤەرفاهرەن گەگەن ئابگەئۆردنەتە دەر دەپ
ئائوف بەترەئبەن دەر دامالگەن منستەرپرäسدەنتن تانسو چللەر ئەنتزۆگ داس پارلامەنت دەر تüرکەئ ئام 2. مäرز 1994 سەجهس ئابگەئۆردنەتەن دەر دەپ ئوند ئەئنەم پارتەئلۆسەن (کوردسجهەن) ئابگەئۆردنەتەن دئە ئممونتäت. ئەس وارەن دەر ڤۆرستزەندە دەر دەپ ئوند ئابگەئۆردنەتەر فüر دیارباکıر حاتپ دجلە، دەر ئابگەئۆردنەتە فüر شıرناک، ئۆرهان دۆğئان، دەر ئابگەئۆردنەتە فüر موش، سıررı ساکıک، دئە ئابگەئۆردنەتە فüر دیارباکıر، لەیلا زانا، دەر ئابگەئۆردنەتە فüر ماردن، ئاهمەت تüرک ئوند دەر پارتەئلۆسە ئابگەئۆردنەتە فüر شıرناک، ماهموت ئالıناک. کورز دارائوف ووردە ئائوجه دەم دەپ ئابگەئۆردنەتەن سەلم ساداک دئە ئممونتäت ئەنتزۆگەن.[6] ناجهدەم ئەئن ئانتراگ ئان داس ڤەرفاسسونگسگەرجهت، دەن بەسجهلوسس دەس پارلامەنتس فüر ئونگüلتگ زو ئەرکلäرەن، نور فüر سەلم ساداک ئەرفۆلگرەئجه وار، کامەن سەجهس ئابگەئۆردنەتە ئام 17. مäرز 1993 ئن ئو-حافت. ڤۆر دەم ستائاتسسجهەرهەئتسگەرجهت (سسگ) ئن ئانکارا ووردە گەگەن سئە ئەئن ڤەرفاهرەن وەگەن حۆجهڤەررات ئەرöففنەت.
مت دەم ڤەربۆت دەر پارتەئ ڤەرلۆرەن 13 ئابگەئۆردنەتە دەر دەپ ئهر ماندات. ڤۆن ئهنەن گنگەن رەمز کارتال، ئال یğئت، زüبەیر ئایدار، ماهموت کıلıنچ، نزامەتتن تۆğئوچ ئوند نائف گüنەش ئنس ئائوسلاند.[7] سەلم ساداک ئوند سەدات یورتداش بلئەبەن ئن دەر تüرکەئ. سئە ستەللتەن سجه دەر ستائاتسانوالتسجهافت ئن ئانکارا ئام 1. ژول 1994 ئوند کامەن ئام 12. ژول 1994 ئن ئونتەرسوجهونگسهافت. گەگەن سئە ووردە ئم سەپتەمبەر 1994 ئەئن ڤەرفاهرەن ئەرöففنەت، داسس ئام 9. نۆڤەمبەر 1994 مت دەم ئام 3. ئائوگوست 1994 ئەرöففنەتەن ڤەرفاهرەن گەگەن دئە ئاندەرەن ئابگەئۆردنەتەن ڤەربوندەن ووردە.
ئام 8. دەزەمبەر 1994 ڤەرورتەئلتە داس سسگ ئانکارا دئە ئابگەئۆردنەتەن لەیلا زانا، سەلم ساداک، ئاهمەت تüرک، حاتپ دجلە ئوند ئۆرهان دۆğئان ناجه ئارتکەل 168 سترافگەسەتزبوجه دەر تüرکەئ زو ژە 15 ژاهرەن حافت. سەدات یورتداش ئەرهئەلت ئەئنە حافتسترافە ڤۆن 7 ژاهرەن، 6 مۆناتەن ئوند سıررı ساکıک ئوند ماهموت ئالıناک ئەرهئەلتەن حافتسترافەن ڤۆن ژە 3 ژاهرەن ئوند 6 مۆناتەن.[8] دەر کاسساتئۆنسهۆف بەستäتگتە ئام 26. ئۆکتۆبەر 1995 دئە سترافەن گەگەن لەیلا زانا، سەلم ساداک، حاتپ دجلە ئوند ئۆرهان دۆğئان. دئە سترافەن فüر سەدات یورتداش، ماهموت ئالıناک، سıررı ساکıک ئوند ئاهمەت تüرک ووردەن ئائوفگەهۆبەن. ئن دەر رەڤسئۆن ووردەن سئە فرەئگەسپرۆجهەن.[9] ئام 17. ژول 2001 ئەنتسجهئەد دەر ئەگمر، داسس دئەسەس ڤەرفاهرەن نجهت فائر وار. ئن دەر ئەنتسجهەئدونگ دەس ئەگمر ووردە نجهت نور دئە پرäسەنز دەس ملتäررجهتەرس کرتسئەرت، سۆندەرن ئائوجه دئە ئونگەنüگەندە زەئت دەر ڤەرتەئدگونگ، سجه زو ئەئنەم ڤەرäندەرتەن سترافڤۆروورف زو äئوßئەرن، بەمäنگەلت. ئەس ووردە ئائوجه گەرüگت، داسس دئە ڤەرتەئدگونگ کەئنە گەلەگەنهەئت هاتتە، سجهلüسسەلزەئوگەن ئن دەر حائوپتڤەرهاندلونگ زو بەفراگەن.[10]
ئائوف ئنتەرناتئۆنالەن دروجک ووردە داس ڤەرفاهرەن ئام سسگ ئانکارا وئەدەر ئائوفگەنۆممەن. ئەس فاندەن 15 ڤەرهاندلونگەن ستاتت، دئە ئن ئەئنەم ئەرنەئوتەن سجهولدسپروجه ئەندەتەن. ئام 14. ژول 2004 هۆب دەر کاسساتئۆنسهۆف دئەسەس ئورتەئل ئائوف، ناجهدەم ئەر زوڤۆر دئە ئەنتلاسسونگ دەر ئانگەکلاگتەن ئانگەئۆردنەت هاتتە. ئەس موسستە ئەرنەئوت ڤەرهاندەلت وەردەن. ئنزوسجهەن وار داس سسگ ئانکارا ئن 11. کاممەر فüر سجهوەرە سترافتاتەن ئانکارا ئومبەناننت وۆردەن. بس زوم 7. مäرز 2007 ووردە ئەرنەئوت ڤەرهاندەلت ئوند دئەسەس مال ڤەرهäنگتە داس گەرجهت سترافەن ڤۆن 7 ژاهرەن ئوند 6 مۆناتەن حافت فüر دئە گلەئجهە سترافتات، وەئل دەر ئارتکەل 168 ئم سترافگەسەتزبوجه دەر تüرکەئ (تجک) ئاف ئەئن هöهەرەس سترافماß ئەرفۆردەرتە، ئالس دەر ئهم ئەنتسپرەجهەندە ئارتکەل 314 تجک نف، دەر سەئت دەم 1. ژون 2005 ئن کرافت ئست.[10]
داس ڤەربۆت دەر دەپ
ئام 2. نۆڤەمبەر 1993 ستەللتە دەر ستائاتسانوالت ئام کاسساتئۆنسهۆف ئەئنەن ئانتراگ ئائوف ڤەربۆت دەر دەپ. دئە پارتەئ هابە گەگەن دئە ڤەرفاسسونگ ئوند داس پارتەئئەنگەسەتز ڤەرستۆßئەن. زوەئ رەدەن دەس ئەهەمالگەن ڤۆرستزەندەن دەر دەپ ووردەن ئالس بەلەگ گەسەهەن، داسس دئە پارتەئ دئە ئنتەگرتäت دەس ستائاتەس ئوند ئەئنهەئت دەر ناتئۆن ئونتەرگرابەن هäتتەن.[5] ئام 16. ژون 1994 ئەنتسجهئەد داس ڤەرفاسسونگسگەرجهت، دئە دەپ زو ڤەربئەتەن. درەئزەهن ئابگەئۆردنەتەن، دارونتەر حاتپ دجلە ووردە داس ماندات ئەنتزۆگەن.[5]
ئام 23. ئائوگوست 1994 لەگتە حاتپ دجلە ئم نامەن دەر پارتەئ بەسجهوەردە بەئ دەر ئەئورۆپäئسجهەن کۆممسسئۆن فüر مەنسجهەنرەجهتە (ئەکمر) ئەئن. سئە ئەرکلäرتە دئە بەسجهوەردە ئام 2. سەپتەمبەر 1996 فüر زولäسسگ ئوند ڤەروئەس سئە ئام 1. نۆڤەمبەر 1999 ئان داس ئەگمر. ئن سەئنەر ئەنتسجهەئدونگ ڤۆم 10. دەزەمبەر 2002 ئەرکاننتە دەر ئەگمر ئائوف ئەئنە ڤەرلەتزونگ دەس ئارتکەل 11 ئەمرک (ئۆرگانساتئۆنسفرەئهەئت). ئن دەم ئورتەئل کرتسئەرتە دەر ئەگمر زونäجهست، داسس داس ڤەرفاسسونگسگەرجهت ئن دەر تüرکەئ نجهت üبەرپرüفت هابە، ئۆب دئە ساتزونگ دەر پارتەئ لەگال سەئ. ئەس هابە سجه ئائوسسجهلئەßلجه ئائوف ئاکتئۆنەن دەر پارتەئ کۆنزەنترئەرت. دەر ئەگمر لەهنتە ئەس داهەر ئاب، سجه مت دەر بەهائوپتونگ، داسس ئەئنگە متگلئەدەر دەر پارتەئ ڤەرورتەئلت ووردەن، زو بەفاسسەن. واس دئە دەکلاراتئۆن دەس زەنترالکۆمتەئەس ئوند دئە رەدەن ئانگەهە، سۆ ئەنتهئەلتەن سئە ناجه مەئنونگ دەس ئەگمر ئەئنە هارتە کرتک گەگەن دئە پۆلتک دەر تüرکەئ بەزüگلجه دەر بüرگەر کوردسجهەر حەرکونفت. ئەس سەئ ئابەر نجهت زو سەهەن، داسس گەگەن فوندامەنتالە پرنزپئەن ڤەرستۆßئەن ووردە. فüر دئە بەئورتەئلونگ سەئ وجهتگ، ئۆب دئە فüهرەندەن پەرسۆنەن ئن دەر پارتەئ سجه فüر دەن ئەئنساتز ڤۆن گەوالت ئالس پۆلتسجهەم متتەل ئائوسگەسپرۆجهەن هäتتەن. داس سەئ ئابەر نجهت دەر فالل. نور ئەئنە ئم ئراک گەهالتەنە رەدە کöننتە ئالس ئائوفروف زور گەوالت ڤەرستاندەن وەردەن. ئاللەردنگس سەئ دئەس دئە ئانسجهت ئەئنەر ئەئنزەلنەن پەرسۆن، دئە ئەئنست دەر پارتەئ ڤۆرگەستاندەن هابە. دئە رەدە سەئ ئابەر ئم ئائوسلاند ئوند نجهت ئن دەر تüرکسجهەن سپراجهە گەهالتەن وۆردەن، سۆ داسس سئە کائوم ورکونگ ئن دەر تüرکەئ گەهابت هابەن دüرفتە. ئائوس دئەسەن گرüندەن کöننە ئەئنە سۆلجهە رەدە نجهت زو ئەئنەر سۆ ئەئنسجهنەئدەندەن ماßناهمە وئە دەر ئائوفلöسونگ دەر پارتەئ فüهرەن.[11]
مۆردە ئان پۆلتکەرن ئوند ئاتتەنتاتە ئائوف بüرۆس دەر دەپ
ئائوس دەن رەئهەن دەر دەپ گەهöرتەن ئەبەنسۆ وئە بەئ دەر ڤۆرگäنگەرپارتەئ حەپ ئۆدەر ئائوجه ناجهفۆلگەندەن پارتەئئەن وئە دەحاپ ئۆدەر حادەپ متگلئەدەر ئوند فونکتئۆنäرە زو دەن زڤلەن ئۆپفەرن دەر گەوالت، دئە ئن دەر تüرکەئ ئن دەن 1990ەر ژاهرەن بەسۆندەرس هەفتگ وار. داس بەکاننتەستە ئۆپفەر وار دەر ئابگەئۆردنەتە فüر دئە پرۆڤنز ماردن، مەهمەت سنجار. ئەر ووردە زوساممەن مت مەتن Öزدەمر، ئەئنەم فونکتئۆنäر دەر پارتەئ، ئام 4. سەپتەمبەر 1993 ئن باتمان ئەرمۆردەت. ئام 19. ئائوگوست 1993 وار ئن باتمان دەر دەپ پۆلتکەر مەهمەت یەشل ئەرمۆردەت وۆردەن. وەئتەرە تۆدەسۆپفەر ئائوس دەم ژاهرە 1993 سند: موسا ئاک (20. ئائوگوست 1993 ئن دیارباکıر)، حابپ کıلıچ (2. سەپتەمبەر 1993 ئن باتمان)، ئابباس دەمرۆğلو (18. سەپتەمبەر 1993 ئن دیارباکıر)، شەڤکەت ئەپöزدەمر (26. نۆڤەمبەر 1993 ئن تاتڤان) ئوند ئەیüپ گöکۆğلو (4. نۆڤەمبەر 1993 ئن ئورفا).[12] دەر ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ فüر داس ژاهر 1994 لستەتە 26 گەتöتەتە پۆلتکەر ئائوف. دارونتەر وارەن ئائوجه ئانگەهöرگە ڤۆن بüرگەرلجهەن پارتەئئەن وئە دەر رپ، جحپ، دیپ ئوند دەر ئاناپ. 17 پۆلتکەر ئابەر وارەن فüر دئە پرۆ-کوردسجهەن پارتەئئەن حەپ، دەپ ئوند حادەپ ئاکتڤ گەوەسەن.[13]
ئان ڤەرسجهئەدەنەن ئۆرتەن ووردەن بüرۆس دەر دەپ بەسجهۆسسەن ئوند بۆمباردئەرت. ئام 18. فەبروئار 1994 ئەخپلۆدئەرتە ئەئنە بۆمبە ئم حائوپتقوئارتئەر دەر پارتەئ ئن ئانکارا. ئەئنە پەرسۆن ووردە گەتöتەت ئوند 16 پەرسۆنەن ووردەن ڤەرلەتزت.[14]
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ 1990'دان بوگüنە، حەپ'تەن دتپ'یە کüرتلەرن زۆرلو سیاسەت مüجادەلەس. بئانەت، 12. دەزەمبەر 2009; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ ستراتەژک دüشüنجە ئەنستتüسü [„ئنستتوت فüر ستراتەگسجهە گەدانکەن“]، 3. ژانوئار 2011; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ İبراهم گüچلü: شابلۆن:وەبارجهڤ گەلاوەژ.نەت، 29. ئاپرل 2014 مت دەم تتەل; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ سیاسەت، ئەکۆنۆم ڤە تۆپلوم ئاراشتıرمالارı ڤاکفı (سەتا) [„ستفتونگ فüر پۆلتسجهە، ورتسجهافتلجهە ئوند گەسەللسجهافتلجهە رەجهەرجهە“]، مäرز 2009; ستودئە; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ 5،0 5،1 5،2 ئورتەئل. سەئتەن دەس ئەگمر (فرانزöسسجه); ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ تبمم'نن دۆکونولمازلıک بلانچۆسو: 40 مللەتڤەکل. حüرریەت، 15. نۆڤەمبەر 2007; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1994، ئانکارا سەپتەمبەر 1995، س. 348
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1994، ئانکارا سەپتەمبەر 1995، س. 351
- ↑ İشتە مەجل̇س'تەن جەزائەڤ̇نە دەپ'ل̇لەر̇ن کسا Öیکüسü. هابەر3.جۆم، 9. ژون 2004; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ 10،0 10،1 حەلموت ئۆبەردئەک: شابلۆن:وەبارجهڤ پرۆ ئاسیل فرانکفورت، 2008، س. 53 فف.; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015
- ↑ زوم ڤەربۆت دەر پارتەئ دەمۆکراتسجهە گەسەللسجهافت. توئەرکەئفۆروم.نەت (دتف)، 11. دەزەمبەر 2009; ئابگەروفەن ئام 5. ژول 2015.
- ↑ ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ فüر داس ژاهر 1993، ئانکارا، ژون 1994، س. 305–306 (تüرکسجه).
- ↑ ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ فüر داس ژاهر 1994، ئانکارا، سەپتەمبەر 1995، س. 343 (تüرکسجه).
- ↑ ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ فüر داس ژاهر 1994، ئانکارا، سەپتەمبەر 1995، س. 345 (تüرکسجه).
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „دەمۆکراس پارتس“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.