بابا ئال بارزاندسجه
سجهەئجه بابا ʿئال (ئەئگەنتلجه ʿئال بابا[1]) ماهمود ئال-بارزاندسجه[ئانم. 1] (* ئوم 1912[2][3] ئۆدەر ئوم 1915[4][5] ئن بارزنژاه، ساندسجهاک ئاس-سولائمانیا، دامالس ئۆسمانسجهەس رەئجه)، گەلەگەنتلجه ئائوجه ئالس بارزانژ، بارزنژ ئۆدەر بارزنژا ترانسکربئەرت، وار ئەئن کوردسجهەر پۆلتکەر ئم ئراک. ئەر وار ئەئنەر دەر درەئ سöهنە دەس سجهەئجهس ماهمود بارزاندسجه (مەهموود بەرزنجی).[4][6] زوسجهەن 1946 ئوند 1963 وار بابا ئال درەئمال کورززەئتگ منستەر دەر ئراکسجهەن زەنترالرەگئەرونگ – ئم کöنگرەئجه، ئن قاسمس رەپوبلک ئوند ئن ئال-باکرس ئەرستەم بائاته-کابنەتت.[2][7]
ستودئەنژاهرە
سەئن ڤاتەر ماهمود، ئەئن ئەئنفلوسسرەئجهەر گرۆßگروندبەستزەر ئن دەر نۆردراکسجهەن پرۆڤنز سولائمانیا ئوند سەلبستەرناننتەر „کöنگ ڤۆن کوردستان“، هاتتە سەئت 1919 مەهرەرە ئەرفۆلگلۆسە ئائوفستäندە گەگەن دئە برتسجهە کۆلۆنئالماجهت ئانگەفüهرت ئوند وار 1927 زونäجهست ناجه پەرسئەن (ئران) گەفلüجهتەت. فüر دئە ئەرلائوبنس زور رüجککەهر ئن دەن ئراک ستممتە سجهەئجه ماهمود زو، سەئنەن سۆهن بابا ئال ئالس گەئسەل[1] ئن دئە ئۆبهوت دەر برتەن زو گەبەن. دئە برتەن سجهجکتەن بابا ئال دارائوفهن 1928 ئان داس رەنۆممئەرتە ڤجتۆرئا جۆللەگە ئم äگیپتسجهەن ئالەخاندرئا[8][9]، وۆ ئەر ئونتەر ئاندەرەم زوساممەن مت دەن حاسجهمتەن-پرنزەن نایف ئبن ئابداللاه ڤۆن ژۆردانئەن[1] ئوند ئابد ئول-ئلاه ئبن ئال ڤۆن حەدسجهاس ستودئەرتە.[3] برتسجهەن پلäنەن، بابا ئال ئن گرۆßبرتاننئەن ئام رۆیال ئائر فۆرجە جۆللەگە جرانوەلل ستودئەرەن ئوند ئهن ئەئنە لائوفباهن ئن دەر نەئوگەسجهاففەنەن ئراکسجهەن لوفتواففە ئەئنسجهلاگەن زو لاسسەن، ودەرسەتزتەن سجه سۆوۆهل سجهەئجه ماهمود ئالس ئائوجه داس ئراکسجهە ئننەنمنستەرئوم; ئوند وäهرەند بابا ئال ئن Äگیپتەن زوساممەن مت دەن حاسجهمتەن-پرنزەن ستودئەرتە[ئانم. 2]، فüهرتە سەئن ڤاتەر ئم ئراک 1930/31 گەگەن دەن پرۆبرتسجهەن حاسجهمتەن-کöنگ فائسال ئ. ئەئنەن ئەرنەئوتەن ئائوفستاند، دەر سجهلئەßلجه مت حلفە دەر رۆیال ئائر فۆرجە نئەدەرگەسجهلاگەن ووردە.[10]
ناجه دەم ئابسجهلوسس دەس ڤجتۆرئا جۆللەگە 1932 ستودئەرتە بابا ئال زونäجهست مەدزن ئن باگداد[3] (وۆهن سەئن ئەنتەئگنەتەر ڤاتەر ئنزوسجهەن ڤەرباننت وۆردەن وار)، ووردە دانن ئابەر 1933 ئان دئە جۆلومبئا ئونڤەرستی ناجه نەو یۆرک گەسجهجکت[2]، ئوم دۆرت پۆلتسجهە Öکۆنۆمئە زو ستودئەرەن. ناجه سەئنەر رüجککەهر üبەرناهم ئەر 1938 ئەئنە پۆستئۆن ئم ئەئسەنباهنوەسەن، دئە ئەر ژەدۆجه بالد دارائوف وئەدەر ئائوفگاب، وۆرائوفهن ئەر سجه زونäجهست ئائوف دئە زورüجکەرهالتەنەن بارزاندسجه-فاملئەنگüتەر ئن دەر پرۆڤنز سولائمانیا زورüجکزۆگ.[6]
پۆلتسجهە کاررئەرە
ئم ژول 1943 کرتسئەرتە بابا ئال سجهارف دئە زونەهمەند ئانتکوردسجهە پۆلتک دەر رەگئەرونگ، ڤۆر ئاللەم دەس (سجهئتسجهەن) ئننەنمنستەرس ساله دسجهابر (Ğئابر) ئوند ووردە ڤەرهافتەت. ناجه دسجهابرس ئابلöسونگ کام بابا ئال زوار ئم نۆڤەمبەر 1943 وئەدەر فرەئ، سەتزتە ئابەر سەئنە کرتک ڤۆر ئاللەم ئان دەن ڤەرهäلتنسسەن ئن سەئنەر حەئماتپرۆڤنز سولائمانیا فۆرت، وۆ ئەر سجه بەئسپئەلسوەئسە ئوم دئە ئەنتوجکلونگ دەس تاباک-ئانبائوس ئوند دئە سجهۆنونگ دەر کوردسجهەن وäلدەر بەمüهتە[6] (نجهت زولەتزت ژەنەر وäلدەر، دئە زوم فاملئەنبەستز گەهöرتەن).
ئاب فرüهژاهر 1946 ئونتەرستüتزتە بابا ئال ڤۆربەرەئتونگەن زور گرüندونگ دەر کوردسجهەن دەمۆکراتسجهەن پارتەئ (کدپ)[ئانم. 3]، سەئن برودەر لاتف ووردە گرüندونگسمتگلئەد ئوند ڤزەپرäسدەنت دەر پارتەئ.[4][11] ئن باگداد بلئەبەن بابا ئالس بەمüهونگەن ئوم ئەئنە ئەرلائوبنس زور رüجککەهر فüر دەن ئم ئەخل بەفندلجهەن کدپ-جهەف موستافا بارزان زوار ڤەرگەبلجه[12]، ئم ژون 1946 ئابەر ووردە ئەر ڤۆن پرەمئەرمنستەر ئارسجهاد ئال-ئۆمار ئالس ورتسجهافتسمنستەر ئن دئە ئراکسجهە رەگئەرونگ ئائوفگەنۆممەن[2] ئوند بەهئەلت دئەسەن پۆستەن زونäجهست ئائوجه ئونتەر ئال-ئۆمارس ناجهفۆلگەر نور ئاس-سائد (ئاب نۆڤەمبەر 1946).[7] ناجه نور ئاس-سائدس رüجکترتت ئم مäرز 1947 ووردە بابا ئال ئابگەئۆردنەتەر دەس ئراکسجهەن پارلامەنتس ئوند سجهلۆسس سجه دۆرت دەر ئۆپپۆستئۆن گەگەن دئە ئانتکوردسجهە پۆلتک ڤۆن ئاس-سائدس ناجهفۆلگەر ساله دسجهابر ئان.[6] دسجهابر ووردە سجهلئەßلجه 1948 دورجه ئەئنەن ڤۆلکسائوفستاند گەستüرزت.
دەر ئەندگüلتگە ستورز دەر پرۆبرتسجهەن حاسجهمتەن-مۆنارجهئە گەلانگ دورجه دئە ژولرەڤۆلوتئۆن ڤۆن 1958. ئن پرەمئەرمنستەر ئابد ئال-کارم قاسمس ئەرستەم رەپوبلکانسجهەن کابنەتت ووردە بابا ئال منستەر فüر کۆممونکاتئۆن[2] ئوند فüر öففەنتلجهە ئاربەئتەن[13]; ڤۆن فەبروئار بس ژول 1959 وار ئەر نور نۆجه منستەر فüر öففەنتلجهە ئاربەئتەن.[7] بابا ئال هاندەلتە ئن قاسمس ئائوفتراگ ئەرفۆلگرەئجه دئە رüجککەهر موستافا بارزانس ئائوس.[14][15] ناجه دەم ماسساکەر ڤۆن کرکوک[ئانم. 4] ئم ژول 1959 گنگ قاسسم ژەدۆجه زونەهمەند ئائوف دستانز سۆوۆهل زو دەن کوردەن، دئە ئممەر وەئترەئجهەندەرە ئائوتۆنۆمئەفۆردەرونگەن ستەللتەن، ئالس ئائوجه زو دەن کۆممونستەن، دئە سەئن رەگمە بسهەر گەگەن دئە پانارابستەن (ناسسەرستەن، بائاتهستەن) ئونتەرستüتزت هاتتەن. ناجه دەم بروجه زوسجهەن قاسم ئوند بارزان کام ئەس 1961 زو ئەئنەم ئەرنەئوتەن کوردەن-ئائوفستاند بزو. ئراکسجه-کوردسجهەن کäمپفەن.
بارزان ئونتەرستüتزتە دارائوفهن دئە پانارابستەن، دئە قاسم ئم فەبروئار 1963 سجهلئەßلجه ستüرزتەن. ئم نەئوئەن کابنەتت دەس بائاتهستسجهەن پرەمئەرمنستەرس ئاهماد حاسان ئال-باکر ووردە بابا ئال نۆجه ئەئنمال لاندورتسجهافتسمنستەر[7]، ڤەرلۆر ژەدۆجه ئائوجه دئەسەس ئامت وئەدەر، ئالس ئم ملتäرپوتسجه ڤۆم 18. نۆڤەمبەر 1963 دئە بائاتهستەن ڤۆن دەن ناسسەرستەن ئوم پرäسدەنت ئابد ئاس-سالام ئارف گەستüرزت ووردەن. دەننۆجه ڤەرمتتەلتە بابا ئال ئم دەزەمبەر 1963 ئائوجه زوسجهەن دەر نەئوئەن پرۆ-ناسسەرستسجهەن رەگئەرونگ ئوند بارزان.[16] ئارف سەتزتە دەن کرئەگ گەگەن بارزانس کوردەن فۆرت، ناجه ئارفس ئونفاللتۆد ئم ئاپرل 1966 بەمüهتە سجه پرەمئەرمنستەر ئابد ئار-راهمان ئال-باززاز ژەدۆجه ئوم ئەئنە بەئلەگونگ دەس کۆنفلکتس. ئن دئەسەم زوساممەنهانگ سۆلل بابا ئال کورززەئتگ ئالس مöگلجهەر ڤزەپرäسدەنت دەس ئراک ئم گەسپرäجه گەوەسەن سەئن.[17]
بابا ئال گالت ئالس پرۆبرتسجه[18] بزو. „ئامەرکانسئەرت“[19] ئوند ئالس بەسجهüتزەر دەر ژüدسجهەن مندەرهەئت ئم نۆردراک[5]. ئەر ووردە داهەر ڤۆر ئاللەم ڤۆن ئانگلۆئامەرکانسجهەن ئائوتۆرەن ئوند بەئامتەن ئالس „جهارمانت“[9]، „مۆدەرات“[20] ئوند „کۆمپەتەنت“[19] بەسجهرئەبەن سۆوئە ئالس ئەئنە „ئاتتراکتڤە[1]، ئابەر نجهت سەهر کرافتڤۆللە پەرسöنلجهکەئت“.[6]
ئانمەرکونگەن
- ↑ گەلەگەنتلجه ئائوجه بابا ئال سجهەئجه ماهمود
- ↑ دەم ودەرسپرجهت ئەئنە ئانگابە ئن سلوگلەتتس برتائن ئن ئراق (سەئتە 132)، دەر زوفۆلگە سجهەئجه ماهمود 1930 سەئنەن سۆهن بابا ئال زو ئاندەرەن کوردەن-سجهەئجهس ئن سولائمانیا گەساندت هابە، ئوم دەن ئائوفستاند ڤۆربەرەئتەن زو هەلفەن.
- ↑ ئۆب بزو. وانن ئائوجه بابا ئال کدپ-متگلئەد (ئوند سۆگار پۆلتبüرۆ- ئۆدەر زک-متگلئەد) ووردە، دارüبەر گبت ئەس ئونتەرسجهئەدلجهە ئانگابەن.
- ↑ بەئ ئائوسەئناندەرسەتزونگەن ئام ئەرستەن ژاهرەستاگ دەر رەڤۆلوتئۆن هاتتەن کۆممونستسجهە ئاکتڤستەن ئوند لنکە کوردەن دوتزەندە کۆنسەرڤاتڤەر تورکمەنەن، ئارابەر ئوند ئاسسیرەر گەتöتەت.
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ 1،0 1،1 1،2 1،3 ئەلزابەته وارنۆجک فەرنەئا: رەمەمبەرنگ جهلدهۆئۆد ئن تهە مددلە ئەئاست - مەمۆئرس فرۆم ئا جەنتوری ئۆف جهانگە، سەئتە 42. ئونڤەرستی ئۆف تەخاس پرەسس، ئائوستن 2010
- ↑ 2،0 2،1 2،2 2،3 2،4 مدەئاست مررۆر، باند 15، سەئتە 6. ئاراب نەوس ئاگەنجی، بەئروت 1963
- ↑ 3،0 3،1 3،2 ساهار حامۆئودا، جۆلن جلەمەنت: ڤجتۆرئا جۆللەگە - ئا هستۆری رەڤەئالەد، سەئتەن 78فف ئوند 246. ئامەرجان ئونڤ. ئن جائرۆ پرەسس، جائرۆ/نەو یۆرک 2002
- ↑ 4،0 4،1 4،2 ئەرهارد فرانز: کوردەن ئوند کوردەنتوم - زەئتگەسجهجهتە ئەئنەس ڤۆلکەس ئوند سەئنەر ناتئۆنالبەوەگونگەن، سەئتەن 126، 164ف، 171ف. متتەئلونگەن 30، دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت حامبورگ 1986
- ↑ 5،0 5،1 مۆردەجهائ زاکەن: ژەوسه سوبژەجتس ئاند تهەئر تربال جهئەفتائنس ئن کوردستان - ئا ستودی ئن سورڤڤال، سەئتە 110. برلل، لەئدەن 2007
- ↑ 6،0 6،1 6،2 6،3 6،4 رۆبن لەئۆنارد بدوەلل: برتسه دۆجومەنتس ئۆن فۆرەئگن ئاففائرس - رەپۆرتس ئاند پاپەرس فرۆم تهە فۆرەئگن ئۆففجە جۆنفدەنتئال پرنت، باند 9 (فرۆم تهە فرست تۆ تهە سەجۆند وۆرلد وار. سەرئەس ب، تورکەی، ئران، ئاند تهە مددلە ئەئاست، 1918-1939)، سەئتە 305. ئونڤەرستی پوبلجاتئۆنس ئۆف ئامەرجا، مجهگان 1985 بزو.
مالجۆلم یاپپ: برتسه دۆجومەنتس ئۆن فۆرەئگن ئاففائرس - رەپۆرتس ئاند پاپەرس فرۆم تهە فۆرەئگن ئۆففجە جۆنفدەنتئال پرنت، باند ؟ (فرۆم 1946 تهرۆئوگه 1950. نەئار ئاند مددلە-ئەئاست 1947. ئەئاستەرن ئاففائرس، ژانوئاری 1947-دەجەمبەر 1947)، سەئتەن 49 ئوند 56. ئونڤەرستی پوبلجاتئۆنس ئۆف ئامەرجا، مجهگان 2001 - ↑ 7،0 7،1 7،2 7،3 ئەدموند ئا. گهارەئەب، بەته دۆئوگهەرتی: حستۆرجال دجتئۆناری ئۆف ئراق، سەئتەن 349 ئوند 358. تهە سجارەجرۆو پرەسس، لانهام/ئۆخفۆرد 2004
- ↑ پەتەر سلوگلەتت: برتائن ئن ئراق - جۆنترڤنگ کنگ ئاند جۆئونتری، سەئتە 126. ئ.ب.تائورس، لۆندۆن/نەو یۆرک 2007
- ↑ 9،0 9،1 کوردس، ئارابس ئاند برتۆنس - تهە مەمۆئر ئۆف واللاجە لیۆن ئن ئراق 1918-1945، سەئتە 167. ئ.ب.تائورس، لۆندۆن/نەو یۆرک 2001
- ↑ ئئان پهلپۆتت: تهە رۆیال ئائر فۆرجە، ڤۆلومە 2 (ئان ئەنجیجلۆپەدئا ئۆف تهە ئنتەر-وار یەئارس 1930-1939). پەن ئاند سوۆرد، بارنسلەی 2006
- ↑ ئۆفرا بەنگئۆ: کوردسه ئاواکەننگ - ناتئۆن بوئلدنگ ئن ئا فراگمەنتەد حۆمەلاند، سەئتە 77. ئونڤەرستی ئۆف تەخاس پرەسس، ئائوستن 2014
- ↑ داڤد مجدۆوالل: ئا مۆدەرن حستۆری ئۆف تهە کوردس، سەئتە 296. ئ.ب.تائورس، لۆندۆن/نەو یۆرک 2004
- ↑ وادئە ژوائدەه: تهە کوردسه ناتئۆنال مۆڤەمەنت - ئتس ئۆرگنس ئاند دەڤەلۆپمەنت، سەئتە 230. سیراجوسە ئونڤەرستی پرەسس، نەو یۆرک 2006
- ↑ کوردستان-پهۆتۆلبراری.ئۆرگ: فۆتۆ بارزانس مت بابا ئال ئم ئراک (1959)
- ↑ حەنری د. ئاستارژئان: تهە ستروگگلە فۆر کرکوک - تهە رسە ئۆف حوسسەئن، ئۆئل، ئاند تهە دەئاته ئۆف تۆلەرانجە ئن ئراق، سەئتە 46. گرەئەنوۆئۆد پوبلسهنگ گرۆئوپ، لۆندۆن/وەستپۆرت 2007
- ↑ ئاوات ئاساد: دەر کوردستان-ئراک-کۆنفلکت - دەر وەگ زور ئائوتۆنۆمئە سەئت دەم ئەرستەن وەلتکرئەگ، سەئتە 207. ڤەرلاگ حانس سجهلەر، بەرلن 2007
- ↑ ئاسئان رەجۆردەر، باند 12، سەئتە 7283. نەو دەله 1966
- ↑ وللئام ئەئاگلەتۆن: ئان ئنترۆدوجتئۆن تۆ کوردسه روگس ئاند ئۆتهەر وەئاڤنگس، سەئتە 26. سجۆرپئۆن، 1988
- ↑ 19،0 19،1 ئامەرجان ژەوسه جۆممتتەئە: جۆممەنتاری، ژول 1958، باند 26، سەئتە 198. ئامەرجان ژەوسه جۆممتتەئە 1958
- ↑ لۆکمان ئ. مەهۆ: تهە کوردسه قوئەستئۆن ئن ئو.س. فۆرەئگن پۆلجی - ئا دۆجومەنتاری سۆئورجەبۆئۆک، سەئتە 456. گرەئەنوۆئۆد پوبلسهنگ گرۆئوپ، لۆندۆن/وەستپۆرت 2004
شابلۆن:سۆرتئەرونگ:بارزاندسجه، بابا ئال
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „بابا ئال بارزاندسجه“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.