ئاسەناته بارزان
ئاسەناته بارزان (1590–1670) وار ئەئنە کوردسجهە راببنەرن ئوند لەئتەرن دەر ژەسجهوا ئن مۆسول، دامالس ئۆسمانسجهەس رەئجه.[1] سئە وار ڤەرموتلجه ئەئنە دەر ئەرستەن فرائوئەن، دئە زوم راببنەر ئۆردنئەرت ووردەن.[2]
داس لەبەن دەر ئاسەناته بارزان
ئاسەناته بارزان وار دئە تۆجهتەر دەس راببنەرس ساموئەل بارزان، دەر وäهرەند سەئنەس لەبەنس ئەئنە ژەسجهوا لەئتەتە ئوند دەسسەن ئائوتۆرتäت ئن کوردستان ئابسۆلوت وار. ئەر وار ئەئن مەئستەر دەر کاببالا، ئوند ئەس ورد گەساگت، داسس ئەر دئە گەهەئمنسسە دەر کاببالا سەئنە تۆجهتەر لەهرتە. سئە بەووندەرتە ئهرەن ڤاتەر ئوند ساه ئهن ئالس کöنگ ڤۆن ئسرائەل ئان. ئەر وار ئهر وجهتگستەر لەهرەر، ئوند ناجه سەئنەم تۆد üبەرناهم سئە ڤئەلە سەئنەر پفلجهتەن. سئە دئەنتە نجهت نور ئالس راببنەر، سۆندەرن ووردە ئائوجه زور لەئتەرن دەر ژەسجهوا ئن مۆسول ئوند ووردە واهرسجهەئنلجه زور ئۆبەرلەهرەرن دەر تۆرا ئن کوردستان. ئن ئەئنەر ئاندەرەن قوئەللە ورد گەساگت، داسس ئاسەناته بارزان ئم کوردستان دەس 16. ژاهرهوندەرتس دئە تۆراگەلەهرتەن ڤۆن ئامەدیە ئانفلەهتە، دئە ژەسجهوا، دئە ئهر مانن ئن مۆسول ئەتابلئەرت هاتتە، زو ئونتەرستüتزەن، بس ئهر ژونگەر سۆهن سئە üبەرنەهمەن وüردە.[3]
بارزان ئەرهئەلت دەن تتەل تاننا'ئت (لەهرەرن، مەئستەرن، نجهت زو ڤەروەجهسەلن مت دەم تەرمنوس تەجهنجوس تاننا، دەر ئم ئەنگەرەن سننە ئائوف دئە راببنسجهەن لەهرەر دەر ئەرستەن درەئ ناجهجهرستلجهەن ژاهرهوندەرتە بەسجهرäنکت ئست). بس زور مۆدەرنە ئەرهئەلتەن نور سەهر وەنگە فرائوئەن دئەسەن تتەل. ناجهدەم تاننا'ئت بارزان ستارب، پلگەرتەن ڤئەلە ژودەن زو ئهرەم گراب ئن ئامەدیە ئن ئراکسجه-کوردستان.
دئە لەگەندە ڤۆن دەر ئەنگەل-سجهار
بارزان وار ئەئنە پۆئەتن ئوند ئەخپەرتن دەر ژüدسجهەن لتەراتور، ئوند ئەس کورسئەرەن ڤئەلە کوردسجهە لەگەندەن üبەر ئهرە ووندەر وئە زوم بەئسپئەل داس ئەئنە سجهار ڤۆن ئەنگەلن گەناننتە. ناجهدەم رابب ساموئەل گەستۆربەن وار، ئەرسجهئەن ئەر ئۆفت ئن دەن ترäئومەن سەئنەر تۆجهتەر. ئەر وüردە سئە ڤۆر گەفاهرەن وارنەن ئوند ئهر ئائوفزەئگەن، وئە مان سئە ڤەرهندەرن ئوند ئائوف دئەسە وەئسە ڤئەلە لەبەن رەتتەن کöننە. بەئ ئەئنەر گەلەگەنهەئت ئەرموتگتە سئە، ئنسپرئەرت دورجه ئهرەن ڤاتەر، دئە ژودەن ئامەدیەس، رۆسجه جهۆدەسجه ترۆتز دەر گەفاهر دورجه فەئندە درائوßئەن ئم فرەئئەن زو فەئئەرن. ئالس سئە مت دەن فەئئەرلجهکەئتەن فۆرتفوهرەن، هöرتە مان سجهرەئئە ئوند ساه فلاممەن ئن دەن حممەل ستەئگەن. دئە سیناگۆگە ووردە ئانگەستەجکت، ئابەر دا دئە گەمەئندە ئائوßئەرهالب دەر سیناگۆگە گەوەسەن وار، کام کەئنەر زو سجهادەن. دا فلüستەرتە تاننا'ئت ئاسەناته ئەئنەن گەهەئمەن نامەن، دەن سئە ڤۆن ئهرەم ڤاتەر گەلەرنت هاتتە. دئە مەنسجهەن ساهەن دانن ئەئنە سجهار ڤۆن ئەنگەلن، دئە ئائوف داس داجه دەر سیناگۆگە هەراب ستئەگەن. دئە ئەنگەل سجهلوگەن دئە فلاممەن مت ئهرەن فلüگەلن، بس دەر لەتزتە فونکە ئائوسگنگ. دانن ستئەگەن سئە وئە ئەئن وەئßئەر تائوبەنسجهوارم ئن دەن حممەل ئوند وارەن ڤەرسجهووندەن. ئالس دەر رائوجه سجه ڤەرزۆگەن هاتتە، ساهەن سئە ئەئن ئاندەرەس ووندەر: دئە سیناگۆگە وار ئونڤەرسەهرت ئوند داس فەئوئەر هاتتە ئهر نجهتس ئانهابەن کöننەن. کەئنە ئەئنزگە ستەللە دەر تۆرا-رۆللەن وار ڤۆن دەن فلاممەن بەرüهرت وۆردەن. ئوند دئە مەنسجهەن وارەن دەر تاننا'ئت ئاسەناته سۆ دانکبار، داسس سئە دئە سیناگۆگە ناجه ئهر نەئو بەناننتەن. دئە سیناگۆگە ستەهت هەئوتە نۆجه.
ستاتوس ئالس رابب
ئەئنگە مۆدەرنە فۆرسجهەر سەهەن بارزانس تتەل ئوند ئهرە رۆللە ئالس لەئتەرن دەر ژەسجهوا ئالس ئەئنەم راببنەر گلەئجهوەرتگ ئان ئوند بەتراجهتەن سئە دەمزوفۆلگە ئالس ئەئن سەلتەنەس بەئسپئەل فüر ئەئنە وەئبلجهە راببنەرن ئم ترادتئۆنەللەن ژودەنتوم.
قوئەللەن
- رۆجهەللە فورستەنبەرگ: شابلۆن:وەبارجهڤ ئن: حاداسساه ماگازنە. باند 82، نر. 1، ئائوگوست/سەپتەمبەر 2000.
- بارزان ئاسەناته: ئاسەناته’س پەتتئۆن. ئن: ژاجۆب مانن (حرسگ.): تەختس ئاند ستودئەس ئن ژەوسه حستۆری ئاند لتەراتورە. ڤۆل. 1، حەبرەو ئونئۆن جۆللەگە پرەسس، جنجننات 1931. (هەبرäئسجه)
- ماهر Üنسال ئەرش: کüرت یاهودلەر - دن، دل، تاره. کالان ڤەرلاگ، ئانکارا 2006. (تüرکسجه)
- یۆنا سابار: تهە فۆلک لتەراتورە ئۆف تهە کوردستان ژەوس. یالە ئونڤەرستی پرەسس، نەو حاڤەن 1982.
- گ. حاسان-رۆکەم، ت. حەسس، س. کائوفمان: دەفئانت موسە: حەبرەو فەمنست پۆئەمس فرۆم ئانتقوئتی: ئا بلنگوئال ئانتهۆلۆگی. فەمنست پرەسس، 1999، ئسبن 1-55861-223-8، س. 65، 16ته جەنتوری/کوردستان ئاند ئاسەناته’س پەتتئۆن.
- س. بەرکۆڤج: سترائگهت تالک: می دلەمما ئاس ئان ئۆرتهۆدۆخ ژەوسه وۆمان. کتاڤ پوبلسهنگ حۆئوسە، 1999، ئسبن 0-88125-661-7.
- حاداسساه ماگازنە، نۆڤ. 2003
- ئاڤراهام گرۆسسمان: پئۆئوس ئاند رەبەللئۆئوس: ژەوسه وۆمەن ئن مەدئەڤال ئەئورۆپە. براندەئس ئونڤەرستی پرەسس، 2004، س. 163.
- ژودائسم ئن: ئەنجیجلۆپائەدئا کوردستانجا.
- حۆوارد سجهوارتز: تهە دای تهە رابب دساپپەئارەد. ژەوسه حۆلدای تالەس ئۆف ماگج. ئللوسترئەرت ڤۆن مۆنقوئە پاسسجۆت. 2003، ئسبن 0-8276-0757-1. (بۆئۆکس.گۆئۆگلە.جۆم)
سئەهە ئائوجه
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
- ↑ رۆجهەللە فورستەنبەرگ: شابلۆن:وەبارجهڤ ئن: حاداسساه ماگازنە. باند 82، نر. 1، ئائوگوست/سەپتەمبەر 2000.
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئاسەناته بارزان“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.