ئانفال-ئۆپەراتئۆن
[[بلد:ئانفال رەفوگەئەس مورال ئات ئاکرە، دوهۆک گۆڤەرنۆراتە، کوردستان رەگئۆن ئۆر ئراق 02.ژپگ|منئاتور|مائوئەر ئن ئاکرێ زوم گەدەنکەن ئان دئە ئانفال-ئۆپەراتئۆن]]
شابلۆن:لنکبۆخ ئەرستەر گۆلفکرئەگ ئانفال-ئۆپەراتئۆن (شابلۆن:ئارس) ئست دەر ڤۆم ئراک ڤەروەندەتە نامە فüر دئە زوسجهەن 1986 ئوند 1989 ئوند ئن ئاجهت پهاسەن دورجهگەفüهرتەن گەنۆزدالەن ماßناهمەن دەس ئراکسجهەن بائاته-رەگمەس ئونتەر ساددام حوسسەئن گەگەن دئە کوردسجهە بەڤöلکەرونگ ئوند ئاندەرە مندەرهەئتەن وئە دئە ئاسسیرەر ئوند جهالدäئەر ئم نۆردراک. دئە کوردسجهە بەڤöلکەرونگ، دئە دورجه داس رەگمە ئونتەردرüجکت ووردە، هاتتە سجه سەئت 1986 ئم ئران-ئراک کرئەگ ئائوف دئە سەئتە تەهەرانس گەستەللت. گرۆßبرتاننئەن، سجهوەدەن ئوند نۆروەگەن هابەن دئە زەرستöرونگ تائوسەندەر کوردسجهەر دöرفەر، دئە ڤöللگە ئومستروکتورئەرونگ دەر ئاگرارöکۆنۆمئە هن زو ئابهäنگگەن ئوند ئونپرۆدوکتڤەن فلüجهتلنگسلاگەرن ئوند دەن ئۆرگانسئەرتەن ماسسەنمۆرد ئۆففزئەلل ئالس گەنۆزد ئەنتسپرەجهەند دەر ئون-ڤöلکەرمۆردکۆنڤەنتئۆن ڤۆن 1948 ئانەرکاننت.[1]
دئە ئانفال-ئۆپەراتئۆن وار تەئل دەر ماßناهمەن دەر رەگئەرونگ گەگەن کوردەن، دئە 1975 مت ماسسەندەپۆرتاتئۆنەن ئان دەر تüرکسجهەن گرەنزە بەگۆننەن هاتتەن.[2]
بەزەئجهنونگ
دەر نامە ئانفال گرüندەت سجه ئائوف دئە بەزەئجهنونگ دەر ئاجهتەن سورە دەس کۆرانس ئوند بەدەئوتەت „بەئوتە“. دئە واهل ئەئنەر رەلگöسەن بەزەئجهنونگ سۆللتە دئە زوستممونگ رەلگöسەر سوننتەن فöردەرن.[2]
ئانفال-ئۆپەراتئۆن گەگەن دئە کوردەن ئوند ئاندەرە مندەرهەئتەن
دەر نامە دەر ئۆپەراتئۆن وەئست ئائوف دئە ستگماتسئەرونگ دەر بەترۆففەنەن ئالس ئونگلäئوبگە هن. ئم راهمەن دەر ئارابسئەرونگسپۆلتک ستەللتە داس رەگمە دئە کوردەن ئائوßئەردەم ئالس „ڤۆلکسفەئندە“ دار. داس رەگمە ڤەرسوجهتە، سەئنە ماجهت دورجه بلوتگە رەپرەسسئۆن ئوند تۆتالتäرە Üبەرواجهونگ زو فەستگەن. ئن ژەدەم ئۆرتسزەنتروم ووردە ئەئن ئائوگەنسیمبۆل ئائوفگەرجهتەت، تەلەفۆناتە ووردەن ئابگەهöرت ئوند زاهللۆسە پەرسۆنەن بەسپتزەلت.[3]
کوردسجهە قوئەللەن[4]، ئنتەرناتئۆنالە بەئۆباجهتەر سۆوئە دئە ئونەسجۆ بەزففەرتەن دئە زاهل دەر ئن دەر ئانفال-ئۆپەراتئۆن ئەرمۆردەتەن مت 180.000. داس دامالگە ئراکسجهە رەگمە ساددام حوسسەئنس هئەلت دئە زاهل فüر üبەرترئەبەن ئوند سەتزتە 100.000 ئۆپفەر ئالس حöجهستزاهل فەست، ڤۆن حومان رگهتس واتجه/مددلە ئەئاست ورد دئە زاهل ئائوف 50.000–100.000 گەسجهäتزت. ئاللەئن ڤۆم ستامم دەر بارزانس ووردەن مندەستەنس 5.000 بس 8.000 متگلئەدەر دەپۆرتئەرت ئوند ئەرمۆردەت.
ئال حاسان ئال-مادسجهد، دەر لەئتەر دەر ئۆپەراتئۆن، ئەرتەئلتە وäهرەند دەر کامپاگنە دەن بەفەهل، ئاللە مäننەر زوسجهەن 15 ئوند 70 ژاهرەن هنزورجهتەن. ئائوجه ڤئەلە کندەر ئوند فرائوئەن فئەلەن دەم ڤەرنجهتونگسفەلدزوگ زوم ئۆپفەر. بەسۆندەرە بەکاننتهەئت ئەرلانگتە دەر گفتگاسانگرفف ئائوف حالابدسجها، دەر هستۆرسجه زوار نجهت ئالس تەئل دەر ئانفال-ئۆپەراتئۆن گەپلانت وار، ژەدۆجه دئە دورجهفüهرونگ بەگüنستگتە.[5] ئاللەئن بەئ دئەسەر ئاکتئۆن ئام 16. ئوند 17. مäرز 1988 کامەن بس زو 5.000 کوردەن ئومس لەبەن. ئن دەر فۆلگە ووردەن دئە üبەرلەبەندەن کوردەن حالابدسجهاس گەتöتەت ئۆدەر دەپۆرتئەرت.[6] ڤۆم 25. بس 28. ئائوگوست ووردەن دöرفەر پەر حوبسجهرائوبەر مت جهەمسجهەن واففەن بۆمباردئەرت. ئم کوردسجهەن تەئل دەس ئراک ووردەن دابەئ ئەتوا 4.000 دöرفەر زەرستöرت.
زاهلرەئجهە لئەفەرونگەن ئائوسلäندسجهەر ئونتەرنەهمەن ئم بەرەئجه دەر جهەمسجهەن ئائوسرüستونگسانلاگەن-ئندوسترئە هاتتەن دەن ئراک زوڤۆر ئن دئە لاگە ڤەرسەتزت، دئەسەس گاس سەلبست زو پرۆدوزئەرەن. ئون-ئنسپەکتۆرەن ئەرمتتەلتەن، داسس 52،6 % دەر ئائوسرüستونگ فüر ساددام حوسسەئنس جهەمئەواففەنپرۆدوکتئۆن ئائوس دەئوتسجهلاند کام.[7]
فۆلگەن
ئم سەپتەمبەر 1988 وار دئە ئراکسجهە رەگئەرونگ زوفرئەدەن مت ئهرەن ئەرفۆلگەن. دەر مäننلجهە تەئل دەر بەڤöلکەرونگ زوسجهەن 15 ئوند 50 ژاهرەن وار ئەنتوەدەر گەتöتەت وۆردەن ئۆدەر گەفلۆهەن. دەر کوردسجهە ودەرستاند وار ئن دەن ئران گەفلۆهەن ئوند ستەللتە سۆمت کەئنە بەدرۆهونگ فüر دەن ئراک مەهر دار. ئەئنە ئامنەستئە ووردە ئەرلاسسەن ئوند دئە ئنهافتئەرتەن فرائوئەن، کندەر ئوند äلتەرەن مەنسجهەن ووردەن فرەئگەلاسسەن.[8]
سترافڤەرفۆلگونگ
ئام 23. ژون 2007 ووردەن ئال حاسان ئال-مادسجهد، ئەهەمالگەر ڤەرتەئدگونگسمنستەر ئوند ملتäرکۆمماندەئور، سۆوئە دئە زوەئ متانگەکلاگتەن سولتان حاسجهم ئاهماد ئال-دسجهابور، ئەهەمالگەر ڤەرتەئدگونگسمنستەر، ئوند حوسساین راسجهد موهامماد، ئەهەمالگەر ستەللڤەرترەتەندەر ئەئنساتزلەئتەر دەر سترەئتکرäفتە، فüر ئهرە ڤەروجکلونگ ئن دئە ئانفال-ئۆپەراتئۆن ئوند دەن دامت ڤەربوندەنەن ماسسەنمۆرد زوم تۆد دورجه دەن سترانگ ڤەرورتەئلت. فارهان موتلاق ئال-ژابور، ئەهەمالگەر لەئتەر دەس بüرۆس فüر دەن ملتäرناجهرجهتەندئەنست دەس ئۆستراکس، ئوند سابر ئابد ئال-ئازز ئال-دور، ئەهەمالگەر درەکتۆر دەس ملتäرناجهرجهتەندئەنستەس، ووردەن مت لەبەنسلانگەم فرەئهەئتسەنتزوگ بەسترافت. دەر بەسجهولدگتە تاهەر تاوفق ئال-ئان، ئەهەمالگەر ستاتتهالتەر ڤۆن مۆسول ئوند لەئتەر دەس کۆمتەئەس فüر دئە بەلانگە دەس نۆردراکس، ووردە ئائوس مانگەل ئان بەوەئسەن ڤۆم ئانکلاگەڤۆروورف فرەئگەسپرۆجهەن.
ئابگرەنزونگ زوسجهەن دەر ئانفال-ئۆپەراتئۆن ئوند دەم گفتگاسانگرفف ئائوف حالابدسجها
بەسۆندەرە بەکاننتهەئت ئەرلانگتە دەر گفتگاسانگرفف ئائوف حالابدسجها، دەر هستۆرسجه زوار نجهت ئالس تەئل دەر ئانفال-ئۆپەراتئۆن گەپلانت وار، ژەدۆجه دئە دورجهفüهرونگ بەگüنستگتە.[5] ئاللەئن بەئ دئەسەر ئاکتئۆن ئام 16. ئوند 17. مäرز 1988 کامەن بس زو 5.000 کوردەن ئومس لەبەن. ئن دەر فۆلگە ووردەن دئە üبەرلەبەندەن کوردەن حالابدسجهاس گەتöتەت ئۆدەر دەپۆرتئەرت.[6]
لتەراتور
- گەنۆجدە ئن ئراق. تهە ئانفال جامپائگن ئاگائنست تهە کوردس، حومان رگهتس واتجه، نەو یۆرک · واسهنگتۆن · لۆس ئانگەلەس · لۆندۆن 1993، ئسبن 1-56432-108-8 (ئۆنلنە)
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ برتسه پارلئامەنت ئۆففجئاللی رەجۆگنزەس 'کوردسه گەنۆجدە' ئن: حüرریەت دائلی نەوس. ئابگەروفەن ئام 11. ئاپرل 2013
- ↑ 2،0 2،1 شابلۆن:وەبارجهڤ
- ↑ شابلۆن:جتە نەوس
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
- ↑ 5،0 5،1 تهە گاسسنگ ئۆف حالابژا تورنەد تهە جارد ئۆن تهە کوردس ئن 1988 ئن: روداو.نەت. ئابگەروفەن ئام 16. مäرز 2014.
- ↑ 6،0 6،1 شابلۆن:لتەراتور
- ↑ نەو یۆرک تمەس: تهە مەئانس تۆ ماکە تهە پۆئسۆنس جامە فرۆم تهە وەست، 13. ئاپرل 2003
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
وەبلنکس
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئاست
- ئازب
- بە
- جا
- سۆرانی
- جس
- ئەنگلسه
- ئەئۆ
- ئەسپاñئۆل
- ئەت
- فارسی
- ف
- فرانچائس
- هە
- هر
- Հայերեն
- ئد
- ئت
- ژا
- کورمانجی
- مل
- مزن
- نب
- نل
- پا
- پل
- پنب
- پت
- Русский
- سه
- سر
- سڤ
- ته
- تüرکچە
- ئوک
- ئور
- زه
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئانفال-ئۆپەراتئۆن“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.