ئاهل-ئە حاقق
دئە ئاهل-ئە حاقق (شابلۆن:فاس; شابلۆن:کوس)، ئائوجه کاکا’ئ ئۆدەر یارەسان بزو. یارسانسموس گەناننت، سند ئەئنە ئم 14. ژاهرهوندەرت ڤۆن ئەئنەم واندەرندەن دەروسجه، سولتان ساهاک، گەگرüندەتە رەلگئۆنسگەمەئنسجهافت. دئە رەلگئۆن دەر ئاهل-ئە حاقق وەئست نەبەن سجهئتسجهەن فاجەتتەن ڤۆر ئاللەم دەئوتلجهە ئەلەمەنتە دەس سوفسموس ئوند ژەسدەنتوم ئائوف. دەر تەرمنوس ئاهل-ئە حاقق ورد دانەبەن ئائوجه ڤۆن ئسلامسجهەن سەکتەن، وئە دەن حوروفتەن، ڤەروەندەت.
ڤەربرەئتونگ
دئە رەلگئۆنسگەمەئنسجهافت ئست زوسجهەن دەر گرەنزە دەر ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن کوردستان ئم ئراک (ئوم حالابدسجها) ئوند دەم ئران ئن لۆرەستان ئوند ئوم کەرمانسجهاه ئوند ئن نەئوئەرەر زەئت ئائوجه ئن وەستلجهەن ستائاتەن ئن دەر دئاسپۆرا بەهەئماتەت. نەبەن کوردسجهەن ئانهäنگەرن گبت ئەس ئائوجه لورەن، ئاسەربائدسجهانەر، پەرسەر ئوند ئارابەر.
دئە متگلئەدەرزاهل ورد ئائوف ئەئنە مللئۆن گەسجهäتزت.[1] دئە حائوپتهەئلگتüمەر دەر ئاهل-ئە حاقق سند داس گراب دەس بابا یادگار ئن دۆهاب ئوند داس گراب سولتان ساهاکس ئن پەردوار.
دئە رەلگöسە لتەراتور دەر ئاهل-ئە حاقق مت دەم حائوپتوەرک کالام-ئە ساراندسجهام ئست üبەروئەگەند ئائوف گۆران (حاورام ئوند لەک) گەسجهرئەبەن، وۆبەئ دئە مەئستەن ئاهل-ئە حاقق لەکسپراجهگ سند. دئە ئاهل-ئە حاقق سەلبست بەتراجهتەن سجه – ئونابهäنگگ داڤۆن وەلجهەن دئالەکت سئە سپرەجهەن – ئالس گووران (گۆران)-کوردەن.[2]
لەهرە
دئە ئاهل-ئە حاقق گلائوبەن ئان سئەبەن ئائوفەئناندەرفۆلگەندە ئنکارناتئۆنەن دەر گۆتتهەئت سۆوئە ئن فۆلگە ژە فüنف ئەپپهانئەن گöتتلجهەر حیپۆستاسەن ئۆدەر ئەنگەل. دئەسە سەئئەن دەم گöتتلجهەن ئەنتفلۆسسەن ئوند بلدەتەن ئەئگەنە وەسەنهەئتەن.[3] ئائوس دەم سجهئتسجه گەپرäگتەن سوفسموس üبەرناهمەن دئە ئاهل-ئە حاقق ئەلەمەنتە وئە دەن دهکر، گەمەئنسامە رتوئەللە ماهلزەئتەن ئوند داس برودەرسجهافتلجهە زوساممەنلەبەن. ئهرە زەنترالە رتوئەللە ڤەرسامملونگ ئست دەر ژام (ڤۆن شابلۆن:ئارس)، دەر ئالس فۆرم میستسجهەر گەمەئنسجهافت ئوند سپرتوئەللەر ڤەرەئنگونگ ڤەرستاندەن ورد.
دابەئ ستزت ئەئنە گروپپە ڤۆن سäنگەرن ئوند رەزتاتۆرەن (کەلامخوەن)، دئە رەلگöسە ڤەرسە ڤۆرترäگت، ئەئنەم ئەنسەمبلە مەهرەرەر تانبوور-سپئەلەر گەگەنüبەر.[4] تەمبوور (ئۆدەر تەمیرە) ئست ئەئنە دەر تانبور äهنلجهە کوردسجهە لانگهالسلائوتە، دئە بەئ دەن ئاهل-ئە حاقق ئەئنە ساکرالە بەدەئوتونگ بەستزت.[5] ڤۆن دەن سئەبەن ستوفەن سەئئەن سجهۆن ڤئەر دورجهلائوفەن ئوند دئە گöتتلجهە ئەسسەنز زەئگتە سجه دەمناجه ژەوەئلس ئالس فۆرم دەس سجهöپفەرگۆتتەس ئن کاڤانداگار، مۆرتازا ئال، سجهاه جهۆسجهن ئوند سولتان ساهاک، وۆبەئ ئەرست سولتان ساهاک دئە ئابسۆلوتە واهرهەئت ئۆففەنبارتە.
دئە ئەرلöسونگ دورجه گۆتت ئست نور بەستممتەن مەنسجهەن ڤۆربەهالتەن، ئابهäنگگ داڤۆن، ئائوس وەلجهەم لەهم سئە ئەرسجهاففەن ووردەن. سۆ فندەن مەنسجهەن وئە دئە ئاهل-ئە حاقق ئائوس گەلبەن لەهم (زاردا-گەل) دئە ئەرلöسونگ، وäهرەند مەنسجهەن ئائوس سجهوارزەم لەهم (شابلۆن:فاس) ئائوف ئەوگ ڤەرداممت سند.
زو دەن ئەرستەن وسسەنسجهافتلجهەن بەسجهرەئبونگەن دەر ئاهل-ئە حاقق زäهلت دئە مۆنۆگراپهئە دەس روسسسجهەن ئۆرئەنتالستەن ئوند دپلۆماتەن ولادمر منۆرسک، دئە 1911 ڤەرفاسست ئوند 1920 ئن دەر رەڤوئە دو مۆندە موسولمان ڤەرöففەنتلجهت ووردە.[6]
لتەراتور
- مارتن ڤان بروئنەسسەن: موللاس، سوفس، ئاند حەرەتجس. تهە رۆلە ئۆف رەلگئۆن ئن کوردسه سۆجئەتی: جۆللەجتەد ئارتجلەس. (ئانالەجتا ئسسئانا: ئۆتتۆمان ئاند تورکسه ستودئەس 44) گۆرگئاس پرەسس & تهە ئسس پرەسس، پسجاتاوای (نژ) 2011
- ژەئان دورنگ: ئا جرتجال سورڤەی ئۆن ئاهل-ئە هاقق ستودئەس ئن ئەئورۆپە ئاند ئران. ئن ئە. ئۆزدالگا (حرسگ.): رەلگئۆن، جولتورال ئدەنتتی، ئاند سۆجئال ئۆرگانزاتئۆن ئامۆنگ ئالەڤ ئن ئۆتتۆمان ئاند مۆدەرن تورکەی. سوەدسه رەسەئارجه ئنستتوتە، ئستانبول 1998، س. 105–125
- پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک: تهە یâرەسâن ئۆف کوردستان. ئن: کهاننا ئۆمارکهال (حرسگ.): رەلگئۆئوس منۆرتئەس ئن کوردستان. بەیۆند تهە مائنسترەئام (= ستودئەس ئن ئۆرئەنتال رەلگئۆنس. باند 68). حارراسسۆوتز، وئەسبادەن 2014، ئسبن 978-3-447-10125-7، س. 3–11 (ئەنگلسجه).
- پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک: دئە رەلگئۆن دەر ئاهل-ئە Ḥئاقق. ئن: لودوگ پائول (حرسگ.): حاندبوجه دەر ئرانستک. باند 2. رەئجهەرت، وئەسبادەن 2017، ئسبن 978-3-95490-131-9، س. 273–277.
سئەهە ئائوجه
- سجهاباک (ئەتهنئە)، ئەتهنسجه-رەلگöسە گروپپە ئم نۆردراک
وەبلنکس
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ ئەنجیجلۆپەدئا ئۆف تهە مۆدەرن مددلە ئەئاست ئاند نۆرته ئافرجا. تهۆمپسۆن گالە، دەترۆئت 2004، ئسبن 0-02-865769-1، س. 82.
- ↑ ڤگل. بروئنەسسەن 2003، کاپتەل: گووران.
- ↑ وەرنەر ئەندە، ئودۆ ستەئنباجه: دەر ئسلام ئن دەر گەگەنوارت. ئەنتوجکلونگ ئوند ئائوسبرەئتونگ – کولتور ئوند رەلگئۆن – ستائات، پۆلتک ئوند رەجهت. ج.ح. بەجک، 5. ئائوفلاگە، مüنجهەن، 2005، س. 723.
- ↑ موستافا دەهقان: ئان ئاهل-ئ حاقق کوردسه فۆلئۆ ئۆن تهە موسج. ئن: وئەنەر زەئتسجهرفت فüر دئە کوندە دەس مۆرگەنلاندەس، باند 101، 2011، س. 69–74
- ↑ ناڤد فۆز: تهە حاللۆوەد سوممۆننگ ئۆف ترادتئۆن: بۆدی تەجهنقوئەس ئن جۆنستروجتئۆن ئۆف تهە ساجرەد تانبور ئۆف وەستەرن ئران. ئن: ئانتهرۆپۆلۆگجال قوئارتەرلی، بد. 80، نر. 1، ونتەر 2007، س. 173–205، هئەر س. 107
- ↑ ولادمر منۆرسک: نۆتەس سور لا سەجتە دەس ئاهل-ئ حاقق. ئن: رەڤوئە دو مۆندە موسولمان، 40، 1920، س. 20–97
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئارز
- ئازəربایجانجا
- ئازب
- بن
- جا
- سۆرانی
- جس
- ئەنگلسه
- ئەئۆ
- ئەسپاñئۆل
- فارسی
- ف
- فرانچائس
- ها
- هە
- ئد
- ئت
- کورمانجی
- لت
- مگ
- نب
- نل
- پا
- پل
- پت
- Русский
- سمپلە
- سڤ
- تا
- تüرکچە
- ئوک
- ئور
- ئوز
- ڤ
- زه
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئاهل-ئە حاقق“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.