ئاğرı (پرۆڤنز)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ ئاğرı (شابلۆن:حیس، کوردسجه ئاگری) ئست ئەئنە پرۆڤنز ئم äئوßئەرستەن ئۆستەن دەر تüرکەئ.

ئهرە حائوپتستادت هەئßت ئەبەنفاللس ئاğرı. زور زەئت دەر ئۆسمانەن هئەß دئە ستادت شاربولاک، واس „فلئەßئەندە قوئەللە“ بەدەئوتەت. 1927 ووردە دەر نامە ئن کاراکöسە گەäندەرت، واس ئەنتوەدەر ئائوف دەن ئۆسمانسجهەن ئەرۆبەرەر 1507 کاراگöز بەی ئۆدەر ئائوف کارا کلسە (دت.: „سجهوارزە کرجهە“) زورüجکگەهت. سەئت 1946 تراگەن ستادت ئوند پرۆڤنز ئهرەن هەئوتگەن نامەن ناجه دەم بەرگ ئارارات (ئاğرı داğı).

گەئۆگراپهئە

دئە پرۆڤنز ئاğرı گرەنزت ئم ئۆستەن ئان دەن ئران، ئم نۆردەن ئان دئە پرۆڤنزەن کارس ئوند ئğدıر، ئم وەستەن ئان دئە پرۆڤنزەن موش ئوند ئەرزوروم ئوند ئم سüدەن ئان دئە پرۆڤنزەن ڤان ئوند بتلس. دئە پرۆڤنز ئاğرı هات ئەئنە فلäجهە ڤۆن 11.376 کم² ئوند بەستەهت ناهەزو زور حäلفتە ئائوس بەرگەن. دەر گرۆßئە ئارارات (بüیüک ئاğرı داğı) ئست مت 5137 م دەر هöجهستە بەرگ دەر تüرکەئ. ئهم ڤەردانکت دئە پرۆڤنز ئهرەن نامەن. دەر کلەئنە برودەر دەس گرۆßئەن ئارارات ئست دەر کلەئنە ئارارات (کüچüک ئاğرı داğı) (3896 م). ئاندەرە هۆهە بەرگە سند دەر سüپهان داğı (4058 م)، دەر ئاشاğı داğı (3270 م)، دەر کاراداğ داğı (3243 م) ئوند دەر ئالاداğ داğı (3250 م). دەر وجهتگستە سەئە ئن دەر پرۆڤنز ئاğرı ئست دەر 2241 م هۆجه گەلەگەنە بالıک گöلü („فسجهسەئە“).

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

دئە پرۆڤنز ئاğرı بەستەهت ئائوس ئاجهت لاندکرەئسەن: شابلۆن:مەهرسپالتگە لستە

کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن	لاندکرەئس (İلچە)	فلäجهەشابلۆن:فن (کم²)	بەڤöلکەرونگ (2021)شابلۆن:فن		ئانزاهل دەر ئەئنهەئتەن			بەڤöلکە- رونگس- دجهتە (ئەو./کم²)	ستäدت. ئانتەئل (ئن %)	سەخ راتئۆشابلۆن:فن	گرüن- دونگس- داتومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن	قوئەللە
			لاندکرەئس (İلچە)	ڤەروال- تونگسستز (مەرکەز)	گەمەئن- دەن (بەلەدیە)	ستادت- ڤئەرتەل (ماه.)	دöرفەر (کöی)
1283	دیادن	1.351	36.416	19.041	1	7	62	27،0	52،29	923
1287	دۆğئوبەیازıت	2.250	114.769	80.450	1	14	85	51،0	70،10	909
1301	ئەلەشکرت	1.307	28.901	9.915	4	20	55	22،1	52،13	986
1379	حامور	873	14.961	2.899	1	4	46	17،1	19،38	921	1958
1111	مەرکەز ئاğرı	1.695	150.602	123.772	1	18	106	88،9	82،18	968
1568	پاتنۆس	1.394	109.224	59.010	2	28	92	78،4	56،74	892	1936
1667	تاشلıچای	822	18.152	6.350	1	4	37	22،1	34،98	935	1954
1691	توتاک	1.407	26.776	7.265	1	5	80	19،0	27،13	943
پرۆڤنز 04 ئاğرı		11.099	499.801		12	100	563	45،0	63،39	931

گەسجهجهتە

ئاğرı لئەگت ئان دەر ڤەربندونگسستەللە زوسجهەن کائوکاسوس، کلەئناسئەن ئوند دەم ئران. ئەس فندەن سجه هئەر سپورەن دەر حەتهتەر، دەر حوررتەر ئوند دەر ئورارتäئەر (ڤگل. ئانزاڤورتەپە). ئن دەر ئانتکە گەهöرتە دئە رەگئۆن زور ئارمەنسجهەن پرۆڤنز ئایرارات، ئوند گەنەتسجهە ستودئەن بەلەگەن ئەئنە ئارمەنسجهە بەڤöلکەرونگ دەر گەگەند سەئت مندەستەنس 1200 ڤ. جهر. دئە کممەرەر بەهائوپتەتەن سجه ئائوجه ئەئنە زەئتلانگ هئەر (ئارجهäئۆلۆگسجهە سپورەن فەهلەن ئاللەردنگس)، بس داس گەبئەت ئونتەر دئە حەررسجهافت دەر مەدەر کام، دئە ئوم ئەتوا 550 ڤ. جهر. ڤۆن دەن پەرسەرن ڤەردرäنگت ووردەن. ناجهدەم سئە تەئل دەر پەرسسجهەن ساتراپئە ئارمەنئەن گەوەسەن وار، گەهöرتە سئە زوم زەنتروم دەس ئارتاخدەنرەئجهس. ئەس فۆلگتەن دئە دیناستئە دەر ئارساکدەن ئوند ناجه کورزەر ئارابسجهەر حەررسجهافت دئە باگراتدەن. 1045 ووردە دەر ئارمەنسجهە کöنگ گاگک ئئ. ڤۆن دەن بیزانتنەرن ڤەرراتەن ئوند سەئن رەئجه بەسەتزت. کورز دارائوف ڤەرلۆر ئۆسترۆم ژەدۆجه دئە سجهلاجهت بەئ مانزکەرت گەگەن دئە سەلدسجهوکەن، دئە زور سجهرتتوەئسەن ئەرۆبەرونگ گرۆßئەر تەئلە ئارمەنئەنس ئوند ئاناتۆلئەنس فüهرتە. ئم 16. ژاهرهوندەرت سجهلئەßلجه ئەرۆبەرتەن دئە ئۆسمانەن دئە رەگئۆن ڤۆن دەن سافاودەن. ئم ئەرستەن وەلتکرئەگ ووردە دئە ئارمەنسجهە بەڤöلکەرونگ ڤۆن ئاğرı دورجه دەن ڤöلکەرمۆرد ئان دەن ئارمەنئەرن ئائوسگەلöسجهت. زوسجهەن 1927 ئوند 1930 گاب ئەس مەهرەرە کوردسجهە ئائوفستäندە، دئە تەئلوەئسە ڤۆن دەر خۆیبوون ئۆرگانسئەرت ووردەن (ئارارات-ئائوفستاند). دئە تüرکەئ کۆننتە دەن ئائوفستاند ئەرست ناجه ئەئنەر گرەنزڤەرسجهئەبونگ ئن ئابسپراجهە مت دەم ئران بەئەندەن. ئن دەن 1980ەر ژاهرەن گاب ئەس هئەر ئائوجه کäمپفە زوسجهەن دەر ئارمەئە ئوند دەر پکک.

1920 ووردە ئەئن تەئل دەر پرۆڤنز ئەرزوروم ئابگەسپالتەت ئوند ئونتەر دەم نامەن بایازıت ئەئگەنستäندگە پرۆڤنز. ئم نۆڤەمبەر 1926 ووردە کاراکöسە پرۆڤنزهائوپتستادت ئوند 1946 ستادت ئوند پرۆڤنز ئن ئاğرı ئومبەناننت.

بەڤöلکەرونگ

2020 هاتتە دئە پرۆڤنز ئاğرı ئەئنە بەڤöلکەرونگ ڤۆن 535.435 ئەئنوۆهنەرن. بس زوم ڤöلکەرمۆرد ئان دەن ئارمەنئەرن ئاب 1915 ئوند زوم ڤöلکەرمۆرد ئان دەن سیرسجهەن جهرستەن 1916 لەبتەن ئن ئاğرı ڤئەلە ئارمەنئەر ئوند ئارامäئەر. دئە هەئوتگە بەڤöلکەرونگ بەستەهت ئائوس کوردەن، تüرکەن، ئاسەرس ئوند تسجهەرکەسسەن.

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ئام ژاهرەسەندە ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). ئائوßئەردەم سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. ئن ئاللەن کرەئسەن گبت ئەس ئەئنەن مäننەرüبەرسجهوسس. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 553.241 ئەئنوۆهنەر، داس سند کناپپ 25.000 مەهر ئالس بەئم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە			واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %)	گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر)	رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2024	499.801	258.828	240.973	−2،24	931	43
2023	511.238	265.585	245.653	0،12	925	43
2022	510.626	264.465	246.161	−2،67	931	43
2021	524.644	271.889	252.755	−2،02	930	43
2020	535.435	276.800	258.635	−0،14	934	42
2019	536.199	277.887	258.312	−0،64	939	41
2018	539.657	280.923	258.734	0،63	921	40
2017	536.285	277.979	258.306	−1،10	929	39
2016	542.255	281.389	260.866	−0،91	927	39
2015	547.210	284.243	262.967	−0،40	925	39
2014	549.435	285.449	263.986	−0،32	925	39
2013	551.177	286.161	265.016	−0،22	926	38
2012	552.404	287.490	264.914	−0،55	921	38
2011	555.479	291.340	264.139	2،48	907	38
2010	542.022	280.518	261.504	0،81	932	38
2009	537.665	280.000	257.665	1،03	920	39
2008	532.180	276.508	255.672	0،25	925	39
2007	530.879	275.243	255.636	–	929	39
20001	528.744	273.895	254.849		930	40

¹ زەنسوس 2000

ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دئە بەئ دەن 14 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستäندە دەر پرۆڤنز ئاğرı¹ وئەدەر. دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە سند ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە) ئەنتنۆممەن، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە ئەنتستاممەن دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس – ئابروفبار üبەر دئەسە وەبسەئتە:

ژاهر	بەڤöلکەرونگ		رانگ
	پرۆڤنز	تüرکەئ
1927	57.177	13.648.270	56
1935	107.206	16.158.018	56
1940	121.477	17.820.950	56
1945	133.504	18.790.174	56
1950	155.455	20.947.188	55
1955	185.928	24.064.763	55
1960	215.116	27.754.820	55

ژاهر	بەڤöلکەرونگ		رانگ
	پرۆڤنز	تüرکەئ
1965	246.961	31.391.421	56
1970	290.311	35.605.176	51
1975	330.201	40.347.719	48
1980	368.009	44.736.957	45
1985	421.131	50.664.458	45
1990	437.093	56.473.035	43
2000	528.744	67.803.927	40

شابلۆن:ئابساتز ¹ 1927 هئەß دئە پرۆڤنز نۆجه بایازت.
ئانزاهل دەر پرۆڤنزەن بەزۆگەن ئائوف دئە جەنسوسژاهرە:

شابلۆن:مەهرسپالتگە لستە

سەهەنسوüردگکەئتەن

نەبەن دەم ئارارات سند دەر ئارمەنسجهە کلۆستەرکۆمپلەخ باگاڤان ئوند دەر ئسهاک-پاسجها-پالاست دئە گرößتە ئاتتراکتئۆن دەر پرۆڤنز.

ورتسجهافت

2019 بەتروگ داس بروتتۆئنلاندسپرۆدوکت پرۆ کۆپف 16.727 تل (تüرکسجهە لرا) (2.946 ئوس-دۆللار). دامت ئست ئاğرı دئە äرمستە پرۆڤنز دەس لاندەس. داس بروتتۆسۆزئالپرۆدوکت (بپ) پرۆ کۆپف (تüرک. کش باشıنا گسیح) ئنتەراکتڤە کارتە زوم ئنفۆرماتئۆنس-ئابروف (ئن تüرک.). داس بپ پرۆ کۆپف ئن دەر پرۆڤنز ئاğرı:

ژاهر	ئوس-$	تل
2019	2.946	16.727
2018	2.998	14.136
2017	3.334	12.160
2016	3.654	11.042
2015	3.374	شابلۆن:09.147

پەرسöنلجهکەئتەن

• İهسان ئاکسۆی (1944–2017)، تüرکسجه- ئوند کوردسجهسپراجهگەر ئائوتۆر
• نزامەتتن ئارچ (* 1956)، سäنگەر ئوند رەگسسەئور
• ئابدوللاه شاهندەرە (* 2003)، فوßباللسپئەلەر

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• ئاجە
• العربية
• ئارج
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• با
• بە
• بە-تاراسک
• بگ
• بن
• بر
• بس
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جره
• جس
• جڤ
• جی
• دق
• دتپ
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• فرر
• گل
• ه
• هف
• هر
• هو
• Հայերեն
• ئد
• ئئۆ
• ئت
• ژا
• کا
• کک
• کۆ
• کورمانجی
• لا
• لبە
• لڤ
• مک
• مر
• مرژ
• مس
• مزن
• نان
• نب
• نل
• نن
• ئۆس
• پا
• پل
• پنب
• پت
• رۆ
• Русский
• رو
• سجۆ
• سە
• سه
• سر
• سڤ
• سو
• تا
• تگ
• ته
• تک
• تل
• تüرکچە
• ئوگ
• ئوک
• ئور
• ئوز
• ڤ
• وار
• ووئو
• خمف
• یوئە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئاğرı (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.