ʿئادī ئبن موسāفر

سجهەئجه ʿئادī ئبن موسāفر ئال-حاککāرī (شابلۆن:ئارس، شابلۆن:کوس; * زوسجهەن 1073 ئوند 1078 ئن بائت فāر بەئ بائالبەک ئم لبانۆن; † 1162 ئۆدەر 1163 ئن لالسجه)، گەناننت ئائوجه سجهەئجه (سجهەئکه) ئاد ڤۆن بائالبەک، وار ئەئن موسلمسجهەر^[1] ئاسکەت، دەر ئەئنەن دەر ئەرستەن سوف-ئۆردەن گرüندەتە ئوند ئالس دەر وجهتگستە حەئلگە دەر ژەسدەن گلت. ئن بائت فāر ستەهت هەئوتە نۆجه ئەئن سجهرەئن ڤۆن ئهم. ئاللەردنگس ورد ئەر دۆرت ئالس سوف-حەئلگەر ڤەرەهرت ئوند نجهت مت دەم ژەسدەنتوم ئن ڤەربندونگ گەبراجهت. ئەئنەر ئاندەرەن قوئەللە زوفۆلگە ستاممتە ئەر ئائوس دەم بەرگگەبئەت بەئ حاککāرī ئم هەئوتگەن نۆردراک بزو. سüدۆستاناتۆلئەن. ناجه دئەسەر قوئەللە وار لەدگلجه سەئن گرۆßڤاتەر ئائوس بائت فāر.^[2]

لەبەن

ʿئادī ئبن موسāفر (ئابو سوف ئبن سالاف سهەئکه ئاد) وار ئەئن ناجهکۆممە دەس ئوماییادسجهەن کالفەن ماروان ئ. ئەر ڤەربراجهتە سەئنە ژوگەند ئن باگداد، وۆ ئەر بەئ دەم سوف-مەئستەر حاممāد ئاد-داببāس ستودئەرتە، دەر ئائوجه دەر لەهرەر ڤۆن ʿئابد ئال-قāدر ئال-دسجهīلāنī وار. ناجه ڤەرسجهئەدەنەن رەئسەن لئەß ئەر سجه ئن دەن بەرگەن دەر ڤۆن حاککāرī-کوردەن بەوۆهنتەن رەگئۆن ئم هەئوتگەن ئراک نئەدەر، وۆ ئەر سەئنە سوفسجهە ئائوسبلدونگ بەئ ʿئوقائل ئال-مانبدسجهī، ئابū ل-وافā ئال-حولوāنī ئوند ئاندەرەن سجهەئجهەن فۆرتسەتزتە.^[3]

دئە ڤۆن ʿئادī بەگرüندەتە ئوند ناجه ئهم بەناننتە ʿئاداوییا-ئۆردەنسترادتئۆن ڤەربرەئتەتە سجه üبەر دەن گانزەن ناهەن ئۆستەن، ئنسبەسۆندەرە ناجه سیرئەن ئوند Äگیپتەن. سۆ وار زوم بەئسپئەل جهدر ئال-مهرāنī، دەر سجهەئجه دەس ماملوکەن-حەررسجهەرس بائبارس ئ.، متگلئەد دئەسەس ئۆردەنس.^[4] مت دەر زەئت سجهلۆسسەن سجه ئائوجه دئە کوردسجهەن ستäممە ئائوس دەم حاککāرī-گەبئەت سەئنەم ئۆردەن ئان.

ڤۆن سجهەئجه ʿئادī سند ڤئەر سجهرفتەن ئەرهالتەن: دئە گلائوبەنسلەهرە دەر سوننتەن (ئʿتقāد ئاهل ئاس-سوننا)، داس بوجه üبەر دئە بلدونگ دەر سەئەلە (کتāب فī-ه ḏئکر āدāب ئان-نافس)، ئانوەئسونگەن دەس سجهەئجه ʿئادī ئبن موسāفر ئان دەن ناجهفۆلگەر (واṣāیā ئاš-Šئائḫ ʿئادī ئبن موسāفر ئلā ل-ḫئالīفا) ئوند ئانوەئسونگەن ئان سەئنەن سجهüلەر، دەن فüهرەندەن سجهەئجه، ئوند دئە üبرگەن موردەن (واṣāیā ل-مورīد-هī ئاš-šئائḫ ئال-قāʾئد وا-ل-سāʾئر ئال-مورīدīن). سئە وەئجهەن ئنهالتلجه نجهت ڤۆن دەر ترادتئۆنەللەن ئسلامسجهەن لەهرە ئاب. دئەس ستممت مت دەر ئائوسساگە دەس هانبالتسجهەن گەلەهرتەن ئبن تائمییا üبەرەئن، دەر سجهەئجه ʿئادī ئالس ئەئنەن ئائوفرجهتگەن موسلم بەسجهرئەب، دەر دئە سوننا دەس پرۆپهەتەن بەفۆلگتە.^[5]

سجهەئجه ʿئادī ستارب 1162/63 کندەرلۆس ئوند ووردە ئن لالسجه بەگرابەن. دەر ʿئاداوīیا-ئۆردەن ووردە دورجه سەئنەن نەففەن ئابو ل-باراکāت ئبن ساجهر ئبن موسāفر وەئتەرگەفüهرت. ئننەرهالب دئەسەس ئۆردەنس وار دئە ڤەرەهرونگ فüر دەن سجهەئجه سۆ ستارک، داسس مان سەئن گراب زور نەئوئەن قبلا ماجهتە. ئائوفگروند دەسسەن ووردە داس گراب ئم ژاهر 1414 دورجه ئائوفگەبراجهتە موسلمە گەسجهäندەت ئوند سەئنە کنۆجهەن ئەنتوەئهت.^[5] سپäتەر ووردە داس گراب وئەدەرەررجهتەت.

سجهرفتەن

ڤئەر سجهرفتەن ڤۆن سجهەئجه ʿئادī ئبن موسāفر سند ئەرهالتەن. دئە سجهرفتەن ئەنتسپرەجهەن دەن ڤۆرستەللونگەن دەس سوفتومس دەس 12. ژاهرهوندەرتس ئوند ئەنتهالتەن کەئنە حنوەئسە ئائوف ژەسدسجهە گلائوبەنسڤۆرستەللونگەن. ڤئەر ڤۆن سجهەئجه ʿئادī üبەرلئەفەرتە قاسīداس ستەهەن ئەبەنفاللس ئن دەر ترادتئۆن دەر ئسلامسجهەن میستک.^[6]^[5]

دئە گلائوبەنسلەهرە دەر رەجهتگلäئوبگەن شابلۆن:ئارس
داس بوجه ڤۆن دەر سجهöنەن ئائوسبلدونگ دەر سەئەلە شابلۆن:ئارس
ئەرماهنونگەن دەس سجهەئجه ئاد ئان دەن کالفەن شابلۆن:ئارس
ئەرماهنونگەن ئان دەن سجهüلەر قائد ئوند دئە üبرگەن سجهüلەر شابلۆن:ئارس

ڤەرەهرونگ دورجه دئە ژەسدەن

ڤۆن دەن ژەسدەن ورد سجهەئجه ʿئادī ئالس ئەرنەئوئەرەر ئهرەر رەلگئۆن ئوند گلەئجهزەئتگ ئالس رەئنکارناتئۆن دەس مەلەک تائوس – دورجه ئەزد ئوند ئەزدا – ئالس وەلتەنائوگە ئانگەسەهەن، دەر کام، ئوم دەن ژەسدەن ئن ئەئنەر سجهوئەرگەن ستوئاتئۆن زو هەلفەن.^[7] ئائوس ژەسدسجهەر سجهت سۆلل ئەر زودەم ڤۆن گەبورت ئان ئەئن ژەسدە گەوەسەن سەئن ئوند سەئنە ئائوßئەرۆردەنتلجهەن سپرتوئەللەن فäهگکەئتەن ڤۆن تائوس مەلەک پەرسöنلجه ئەرهالتەن هابەن. سجهەئجه ئادس گرۆßڤاتەر سۆلل بس زو سەئنەر زوانگسەمگراتئۆن ناجه سیرئەن ئن دەن بەرگەن ڤۆن حاککâر گەلەبت هابەن. دئە ژەسدەن وەئسەن دارائوف هن، داسس سجهەئجه ئاد بەئ ئەئنەر رەدە مت سجهەئجه سجهەمس، دەم دامالگەن ئۆبەرهائوپت ئاللەر ژەسدەن، ڤەرسجهەرت هات، داسس ئەر دەن گلائوبەن دەر سجهەئجه-سجهەمس-فاملئە فüر سجه ئاکزەپتئەرە.

ئام گراب ڤۆن سجهەئجه ئاد ئن لالسجه فندەت ژەدەس ژاهر ڤۆم 6.–13. ئۆکتۆبەر داس ژەسدسجهە „فەست دەر ڤەرسامملونگ“ (ژاسهنە ژمائیە) ستاتت. شابلۆن:بەلەگە فەهلەن

ئن ئەئنەر قەول دەر ژەسدەن هەئßت ئەس: شابلۆن:زتات

لتەراتور

ئارابسجهە قوئەللەن

Šئامس ئاد-دīن ئاḏ-Ḏئاهابī: سیار ئاʿلāم ئال-نوبالāʾ. ئەد. Šئوʿئائب ئال-ئارناʾūṭ ئوند موḥئامماد ناʿīم ئال-ئارقاسūسī. موʾئاسساسات ئار-رسāلا، بەئروت 1985. باند خخ، س. 342–344. دگتالسات
ئال-ماقرīزī: ئال-سولūک فī ماʿرفات دووال ئال-مولūک. ئەد. ساʿīد ʿئابد ئال-فاتتāḥ ئال-ʿĀšūر. کائرۆ 1972. باند ئڤ، س. 292–294. دگتالسات

سەکوندäرلتەراتور

برگüل ئاچکیلدز: تهە سانجتوئاری ئۆف سهایکه ʿئادī ئات لالسه: جەنترە ئۆف پلگرماگە ئۆف تهە یەزدس. ئن: بوللەتن ئۆف تهە سجهۆئۆل ئۆف ئۆرئەنتال ئاند ئافرجان ستودئەس. 72/2 (2009) 301-333.
زۆئوراب ئا. ئالۆئئانە: رە-جۆنستروجتئۆن ئۆف Šئایḫ ʿئادī ب. موسāفر’س بئۆگراپهی ئۆن تهە باسس ئۆف ئارابج ئاند کوردسه سۆئورجەس. ئن: تهە ئارابست. (بوداپەست) 18 (1996) 95–104.
رودۆلف فرانک: سجهەئجه ʿئادی، دەر گرۆسسە حەئلگە دەر ژەزیدیس. تüرکسجهە ببلئۆتهەک، باند 14. بەرلن 1911 دگتالسات.
ژۆهن س. گوئەست: سورڤڤال ئامۆنگ تهە کوردس. ئا هستۆری ئۆف تهە یەزدس. کەگان پائول، لۆندۆن ئوند نەو یۆرک، 1993، س. 15–29.
پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک، کهالل ژندی راسهۆو: گۆد ئاند سهەئکه ئاد ئارە پەرفەجت: ساجرەد پۆئەمس ئاند رەلگئۆئوس نارراتڤەس فرۆم تهە یەزد ترادتئۆن. حارراسسۆوتز، وئەسبادەن 2005.
سەباستئان مائسەل: یەزدس ئن سیرئا – ئدەنتتی بوئلدنگ ئامۆنگ ئا دۆئوبلە منۆرتی. لەخنگتۆن بۆئۆکس، لانهام ئو. ئا. 2017.
نجۆلاس سئۆئوفف: نۆتجە سور لە جهéئکه ʿئاد ئەت لا سەجتە دەس یéزدس. ئن: ژۆئورنال ئاسئاتقوئە. 8/5 (1885) 78-100.
ئارتهور ستانلەی ترتتۆن: ʿئادī ئبن موسāفر. ئن: تهە ئەنجیجلۆپائەدئا ئۆف ئسلام. نەو ئەدتئۆن، باند 1، 1960، سپ. 195ا-196ا.

بەلەگە

↑ شابلۆن:لتەراتور
↑ مائسەل: یەزدس ئن سیرئا – ئدەنتتی بوئلدنگ ئامۆنگ ئا دۆئوبلە منۆرتی. س. 78.
↑ ڤگل. پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک: یەزدسم – ئتس باجکگرۆئوند، ئۆبسەرڤانجەس ئاند ئاند تەختوئال ترادتئۆن. لەوستۆن ئو. ئا. 1995، س. 28 ف.
↑ ڤگل. حەنر لائۆئوست: لەس سجهسمەس دانس ل’ئسلام. ئنترۆدوجتئۆن à ئونە éتودە دە لا رەلگئۆن موسولمانە. پارس 1983، س. 285.
↑ ^5،0 ^5،1 ^5،2 ئرەنە دولز: دئە یەزدەن ئم ئراک. زوسجهەن „مۆدەللدۆرف“ ئوند فلوجهت. لت ڤەرلاگ، مüنستەر 2001، س. 32.
↑ جهائوکەددن ئسسا: گەدانکەن زو سجهەئجه ئاد (11./12. ژه.)، دەم رەفۆرمەر دەس یەزدەنتومس، ئن: ئەرهارد فرانز (حرسگ.): یەزدەن – ئەئنە ئالتە رەلگئۆنسگەمەئنسجهافت زوسجهەن ترادتئۆن ئوند مۆدەرنە. دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت، حامبورگ. متتەئلونگەن باند 71/2004، س. 49.
↑ ئرەنە دولز، 2001، س. 33.

شابلۆن:نۆرمداتەن

شابلۆن:سۆرتئەرونگ:ئاد ئبن موسافر

شابلۆن:پەرسۆنەنداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ʿئادī ئبن موسāفر“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

[1] شابلۆن:لتەراتور

[2] مائسەل: یەزدس ئن سیرئا – ئدەنتتی بوئلدنگ ئامۆنگ ئا دۆئوبلە منۆرتی. س. 78.

[3] ڤگل. پهلپ گ. کرەیەنبرۆئەک: یەزدسم – ئتس باجکگرۆئوند، ئۆبسەرڤانجەس ئاند ئاند تەختوئال ترادتئۆن. لەوستۆن ئو. ئا. 1995، س. 28 ف.

[4] ڤگل. حەنر لائۆئوست: لەس سجهسمەس دانس ل’ئسلام. ئنترۆدوجتئۆن à ئونە éتودە دە لا رەلگئۆن موسولمانە. پارس 1983، س. 285.

[Dulz_32-5] 5،0 ^5،1 ^5،2 ئرەنە دولز: دئە یەزدەن ئم ئراک. زوسجهەن „مۆدەللدۆرف“ ئوند فلوجهت. لت ڤەرلاگ، مüنستەر 2001، س. 32.

[6] جهائوکەددن ئسسا: گەدانکەن زو سجهەئجه ئاد (11./12. ژه.)، دەم رەفۆرمەر دەس یەزدەنتومس، ئن: ئەرهارد فرانز (حرسگ.): یەزدەن – ئەئنە ئالتە رەلگئۆنسگەمەئنسجهافت زوسجهەن ترادتئۆن ئوند مۆدەرنە. دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت، حامبورگ. متتەئلونگەن باند 71/2004، س. 49.

[7] ئرەنە دولز، 2001، س. 33.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]