سجهەئجه-سائد-ئائوفستاند
دەر سجهەئجه-سائد-ئائوفستاند (شابلۆن:کوس-لاتن، شابلۆن:ترس) وار ئەئن ئائوفستاند ئن سüدۆستاناتۆلئەن ئم ژاهرە 1925. داس حائوپتزئەل دەر ئانفüهرەر دەس ئائوفستاندەس، دارونتەر سجهەئجه سائد[1] ئوند دئە کوردسجهە ئۆرگانساتئۆن ئازاد، وار دئە گرüندونگ ئەئنەس ئونابهäنگگەن کوردستانس[2][3]. ئوم ئەئنە برەئتە ماسسە – هائوپتسäجهلجه سوننتسجهە زازائسجهە[4] ستاممەسگروپپەن – زو مۆبلسئەرەن، ووردە ژەدۆجه ڤۆر ئاللەم ئائوف رەلگöسە ئاگتاتئۆن گەگەن دئە ئابسجهاففونگ دەس کالفاتس گەسەتزت.[2]
مت ئەئنەر دارائوف فۆلگەندەن ئومفاسسەندەن گەگەنۆففەنسڤە ووردە دئە رەبەللئۆن سجهلئەßلجه زەرسجهلاگەن.
ڤۆرگەسجهجهتە
دئە ڤۆربەرەئتونگەن فüر دەن ئائوفستاند بەگاننەن ئم ژاهرە 1924. ئن دئەسەم ژاهر ووردە دئە رەلگöسە ئنستتوتئۆن دەس کالفاتس دورجه دئە ناتئۆنالڤەرسامملونگ ئابگەسجهاففت. ئەبەنفاللس ئن دئەسەم ژاهر ووردەن دئە کوردسجهە ئوند زازائسجهە سپراجهە ئن دەر Öففەنتلجهکەئت ڤەربۆتەن. دئە ئازاد-ئۆرگانساتئۆن بەترئەب ئەئنە ئنتەنسڤە پرۆپاگاندا. ناجه ئەئنەر مەئوتەرەئ ڤۆن کوردەن ئم 7. ئارمەئەکۆرپس ووردەن گرۆßئە تەئلە دەر ئازاد-فüهرونگ ڤەرهافتەت. سجهەئجه سائد üبەرناهم ئاب دا دئە فüهرونگ.
دا دئە تüرکسجهە رەگئەرونگ دئە لۆکالە کوردسجهە بەڤöلکەرونگ ئن دەر مۆسول-فراگە هنتەر سجه وسسەن وۆللتە، وار سئە بەرەئت، ئهنەن ئەئنگە ئهرەر فۆردەرونگەن زو ئەرفüللەن، دئە ئەئنەر ئائوتۆنۆمئە ناهە کامەن. ئام 1. ئائوگوست 1924 ووردە ئن دیارباکıر زوەجکس بەستممونگ دەس ئائوسماßئەس دەر رەجهتە دەر کوردەن ئەئنە کۆنفەرەنز ئابگەهالتەن. دۆرت ووردە ئهنەن ئەئنە گەنەرالئامنەستئە، سۆندەرزاهلونگەن ئائوس دەم بودگەت، فüنفژäهرگە ستەئوئەرفرەئهەئت سۆوئە دئە وئەدەرەئنفüهرونگ دەر سجهار'ئا-گەرجهتە زوگەساگت. دئە ڤەرترەتەر دەر کوردسجهەن بەڤöلکەرونگ وللگتەن ئەئن ئوند ڤەرسپراجهەن ئم گەگەنزوگ، دئە تüرکەئ ئن دەر مۆسول-فراگە زو ئونتەرستüتزەن. بەڤۆر داس ئابکۆممەن ئن دەر گرۆßئەن ناتئۆنالڤەرسامملونگ دەر تüرکەئ راتفزئەرت وەردەن کۆننتە، براجه ژەدۆجه دەر ئائوفستاند ئائوس. سۆمت سپئەلتە دەر ئائوفستاند ئن دئە حäندە دەر برتەن، دا دئە تüرکەئ ئەئنەرسەئتس ئهرە ملتäرسجهە کاپازتäت فüر دئە بەئەندگونگ دەس ئائوفستاندەس ئەئنسەتزەن موسستە ئوند سۆمت ئەئنە مöگلجهە ئنتەرڤەنتئۆن ئن دەن نۆردراک ئونمöگلجه ووردە.[5]
ئەئنە مسجهونگ ئائوس کوردسجهەم ناتئۆنالسموس ئوند ئسلامسموس وار دەر ئائوسلöسەر فüر دەن ئائوفستاند دەر کوردەن ئونتەر سجهەئجه سائد. دئەسەر هاتتە دارüبەر هنائوس کۆنتاکتە زو ڤئەلەن وجهتگەن کوردەنفüهرەرن دەر دامالگەن زەئت، سۆ وئە ئالشەر ئائوس کۆچگر، سائد رزا ئائوس تونجەل، سمکۆ سجهکاک ئائوس ئۆستکوردستان ئوند ماهمود بارزاندسجه ئائوس سüلەیمانئا ئم ئراک.
ڤەرلائوف
دئە ئائوفستäندسجهەن ئەرۆبەرتەن ناجه ئوند ناجه دئە ئوملئەگەندەن ستäدتە. ئام 17. فەبروئار 1925 ووردە دەر گۆئوڤەرنەئور ڤۆن گەنچ ئن دەر هەئوتگەن پرۆڤنز بنگöل گەفانگەن گەنۆممەن. سجهەئجه سائد ئەرۆبەرتە گەنچ، مادەن ئوند سڤەرەک ئوند زۆگ دانن ئن رجهتونگ دیارباکıر. ئاندەرە ئەئنهەئتەن ئەرۆبەرتەن ڤارتۆ ئن دەر پرۆڤنز موش ئوند زۆگەن دانن زور ستادت موش. ئام 23. فەبروئار ووردە داس کرئەگسرەجهت ڤەرهäنگت. ئام 24. فەبروئار ووردە ئەلازığ ئەرۆبەرت. وەنگە تاگە سپäتەر ناهم سجهەئجه سائدس برودەر ئەبدوررەهیم دئە ستادت چەرمک ئەئن ئوند ئەرهئەلت هئەر ڤەرستäرکونگ دورجه سجهەئجه ئەیووب مت مäننەرن ئائوس دەم دسترکت سڤەرەک. گەمەئنسام ئەرۆبەرتەن سئە ئەرگان.[6]
ئام 25. فەبروئار ئەرلئەß دئە رەگئەرونگ داس „گەسەتز زور فەستگونگ دەر ئۆردنونگ“ (تاکرر-ئ سüکوون کانونو) مت ئائوßئەرگەوöهنلجهەن ماجهتبەفوگنسسەن فüر دئە رەگئەرونگ. ئام 27. فەبروئار ستارتەتە دئە تüرکسجهە ئارمەئە لوفتانگرففە ئوند ئەئنە گرۆßئە بۆدەنۆففەنسڤە; ئنسگەسامت ووردەن سجهلئەßلجه 50.000 گوت ئائوسگەرüستەتە تüرکسجهە سۆلداتەن ئائوفگەبۆتەن. دەر ئائوفستاند کۆننتە گەگەن دئە تüرکسجهە ئارمەئە ئائوفگروند فەهلەندەر سجهوەرەر واففەن نجهت لانگە بەستەهەن. ئام 27. ئاپرل گەرئەت سجهەئجه سائد مت 47 متکäمپفەرن ئن سەئنەم حائوپتقوئارتئەر ئن گەنچ ئن گەفانگەنسجهافت ئوند ووردە دورجه ئەئن تüرکسجهەس ئونابهäنگگکەئتسگەرجهت زوم تۆدە ڤەرورتەئلت ئوند ئام 29. ژون گەهäنگت.[7] تائوسەندە وەنگەر ئەئنفلوسسرەئجهە کوردەن ووردەن ئۆهنە گەرجهتسڤەرفاهرەن گەتöتەت ئوند دئە بەڤöلکەرونگ گانزەر دسترکتە ووردە دەپۆرتئەرت.[7]
ئائوف سەئتەن دەس تüرکسجهەن ستائاتەس کäمپفتەن ئائوجه درەئ ئالەڤتسجهە کوردەنستäممە دەر خۆرمەک،[8] حایداران ئوند دەر لۆلان گەگەن دەن ئائوفستاند. حنتەرگروند وارەن ئالتە ستاممەسرڤالتäتەن مت دەم سوننتسجهەن ستامم دەر جبران، دئە ئائوف سەئتەن دەر ئائوفستäندسجهەن کäمپفتەن.[9] دئەسە ستäممە ڤەرهندەرتەن دئە ئەئنناهمە ئەرزنجانس ئوند ئەرزورومس.[10]
ناجه دەم ئائوفستاند ووردەن تائوسەندە کوردەن ئن دەن وەستلجهەن تەئل دەر تüرکەئ ڤەرترئەبەن. کلەئنە ڤەربäندە، دئە ئەنتکۆممەن کۆننتەن، سەتزتەن دەن کامپف ئالس گوئەرللا فۆرت. دئەسە ئاکتڤتäتەن دائوئەرتەن بس 1927 ئان.
لتەراتور
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ کلائوس کرەئسەر، جهرستۆپه نەئومانن کلەئنە گەسجهجهتە دەر تüرکەئ، 2009، س. 388
- ↑ 2،0 2،1 شابلۆن:لتەراتور
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
- ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
- ↑ شابلۆن:لتەراتور
- ↑ مارتن ڤان بروئنەسسەن: ئاگها، سجهەئجه ئوند ستائات. بەرلن 1989، س. 415
- ↑ 7،0 7،1 مارتن ڤان بروئنەسسەن: ئاگها، سجهەئجه ئوند ستائات بەرلن 1989، س. 418
- ↑ ڤگل. مەهمەت شەرف فıرات: دۆğئو İللەر ڤە ڤارتۆ تاره. ئانکارا 1970 (رەپرنت). دۆرت ئائوجه ئەئن برئەف ڤۆن سجهەئجه سائد ئان دئە خۆرمەک-فüهرەر.
- ↑ مارتن ڤان بروئنەسسەن: ئاگها، سجهەئجه ئوند ستائات بەرلن 1989، س. 411
- ↑ مارتن سترۆهمەئئەر، لالە یالچن-حەجکمانن: دئە کوردەن. گەسجهجهتە، پۆلتک، کولتور. بەجک ڤەرلاگ، مüنجهەن 2003، س. 97
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئازəربایجانجا
- ئازب
- بن
- سۆرانی
- دق
- ئەل
- ئەنگلسه
- ئەت
- فارسی
- فرانچائس
- هە
- ئد
- ئت
- کورمانجی
- مزن
- پس
- پت
- Русский
- سه
- تüرکچە
- ئوک
- ئور
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „سجهەئجه-سائد-ئائوفستاند“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.