ئۆستاناتۆلئەن

شابلۆن:ئماگەماپ تüرکەئ2 ئۆستاناتۆلئەن (شابلۆن:ترس) ئست فلäجهەنمäßئگ داس گرößتە ئوند بەڤöلکەرونگسمäßئگ داس کلەئنستە دەر سئەبەن گەئۆگراپهسجهەن گەبئەتە دەر تüرکەئ. مت ئەئنەر فلäجهە ڤۆن 163.000 کم² ستەللت دئە رەگئۆن ئەتوا 20،9 پرۆزەنت دەس تüرکسجهەن ستائاتستەررتۆرئومس دار. دئە ئۆففزئەللە بەزەئجهنونگ ئست دۆğئو ئانادۆلو بöلگەس („ئۆستاناتۆلئەن-گەبئەت“).

دئەسە رەگئۆن ئەخستئەرت ئۆففزئەلل سەئت دەم ئەرستەن تüرکسجهەن گەئۆگراپهەنکۆنگرەسس ڤۆن 1941 ئن ئانکارا ئوند ئست گەئۆگراپهسجه ئن ڤئەر تەئلرەگئۆنەن بزو. گەبئەتە گەتەئلت.

ئەئنتەئلونگ

گەئۆگراپهسجه

دئە گەئۆگراپهسجهە ئەئنتەئلونگ:

ئاناتۆلئەن
- ئۆستاناتۆلئەن
  - ئەرزوروم-کارس بöلüمü – بەرەئجه ئەرزوروم-کارس
  - یوکارı فıرات بöلüمü – بەرەئجه ئۆبەرەر ئەئوپهرات
  - یوکارı مورات-ڤان بöلüمü – بەرەئجه ئۆبەرەر مورات-ڤان
  - حاککار بöلüمü – بەرەئجه حاککار

پۆلتسجه

دئە تüرکەئ ئست پۆلتسجه ئن 81 پرۆڤنزەن گەگلئەدەرت. دئە رەگئۆن ئۆستاناتۆلئەن ئومفاسست دئە فۆلگەندەن پرۆڤنزەن:

ئاğرı
ئارداهان زوم تەئل
ئارتڤن زوم تەئل
بنگöل

شابلۆن:بالکەندئاگرامم

کلما

کلماداتەن ئۆستاناتۆلئەنس	زاهلەن
دورجهسجهنتتلجهە تەمپەراتور	9،7 °ج
حöجهستتەمپەراتور	44،4 °ج
تئەفستتەمپەراتور	−45،6 °ج
دورجهسجهنتتلجهە فەئوجهتگکەئت	60،9 مگ
دورجهسجهنتتلجهەر نئەدەرسجهلاگ	569،0 مم

گەئۆگراپهئە

ئۆستاناتۆلئەن گرەنزت ئان دئە سجهوارزمەئەررەگئۆن، ئان زەنترالاناتۆلئەن، ئان دئە متتەلمەئەررەگئۆن، ئان سüدۆستاناتۆلئەن سۆوئە ئان گەئۆرگئەن، ئارمەنئەن، ناجهتسجهەوان/ئاسەربائدسجهان، ئران ئوند دەن ئراک. دئە دورجهسجهنتتلجهە حöهە بەترäگت ئەتوا 2000 م. دئە هöجهستەن بەرگە دەر تüرکەئ لئەگەن ئن دئەسەر رەگئۆن، وئە ز. ب. دەر ئارارات مت شابلۆن:حöهە، دەر ئولودۆروک ئن دەن جلۆبەرگەن مت شابلۆن:حöهە ئوند دەر سüپهان داğı مت شابلۆن:حöهە.

بەڤöلکەرونگ

دئە بەڤöلکەرونگ ئۆستاناتۆلئەنس ئست مەهرهەئتلجه کوردسجه گەپرäگت. ئونتەر ئاندەرەم لەبەن هئەر ئائوجه تüرکەن سۆوئە ئارمەنئەر، بلدەن ژەدۆجه دئە مندەرهەئت.

لائوت دەر ڤۆلکسزäهلونگ ئم ژاهر 2000 بەترäگت دئە بەڤöلکەرونگسزاهل 6.137.414 ئوند دئە ئەئنوۆهنەردجهتە 37،7 ئەئنو./کم² (تر-لاندەسوەئت: 88،25 ئەئنو./کم²). 53،05 % (3.255.896) دەر بەڤöلکەرونگ لەبەن ئن ستäدتەن ئوند 46،95 % (2.881.518) ئائوف دەم لاند. داس ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسواجهستوم بەترäگت 1،375 %.

سەهەنسوüردگکەئتەن ئوند لاندسجهافتەن

ئاğرı: ئاğرı لئەگت مت شابلۆن:حöهە üبەر دەم مەئەرەسسپئەگەل ئان دەر ترانستستراßئە ناجه ئران. دەر لەگەندە ناجه سۆللەن سجه Üبەررەستە دەر ئارجهە نۆئاه نۆجه هەئوتە ئائوف دەم ئم ئاراراتهۆجهلاند گەلەگەنەن شابلۆن:حöهە هۆهەن بەرگ ئاğرı (ئارارات) بەفندەن، دەر داروم ئممەر وئەدەر ئابەنتەئورەر ئانزئەهت.

داس پرäجهتگستە بائووەرک ئۆستاناتۆلئەنس، دەر ئسهاک-پاسجها-پالاست، بەفندەت سجه ناهە دەر ستادت دۆğئوبەیازıت. گەگەنüبەر دەم پالاست بەفندەت سجه ئەئنە ڤۆن ئورارتäئەرن ئەررجهتەتە فەستونگ. دئە ئەئگەنتلجهە فەستونگ ووردە 1380 ڤۆم پرنز بەیازıت ئەررجهتەت ئوند هات ڤۆن ئهم ئهرەن نامەن ئەرهالتەن. ئم بەزرک دیادن بەفندەن سجه تهەرمالبäدەر، دئە ئالس داس 'پاموککالە ئۆستاناتۆلئەنس' بەزەئجهنەت وەردەن.

بنگöل: دئە ستادت ئوند دئە پرۆڤنز بنگöل (تüرکسجه „تائوسەند سەئەن“) ووردەن ناجه ئەئنەم گلەتسجهەرسەئە ئن دئەسەم گەبئەت بەناننت. ئم نۆردتەئل دەر پرۆڤنز ئەخستئەرەن ڤئەلە بەرگ- بزو. گلەتسجهەرسەئەن، دئە ئائوس دەر ئەئسسجهمەلزە هەرڤۆرگەگانگەن سند. بنگöل-یۆلچاتı ئست ئەئن بەلئەبتەر سکئۆرت. مەهرەرە تهەرمالقوئەللەن ئوند -بäدەر گبت ئەس ئن دەر پرۆڤنز. دئە مەئستەن گەبäئودە دەر ستادت سند نەئوبائوتەن، دا سئە بەئ دەر ئەردبەبەنکاتاسترۆپهە ئم ژاهرە 1971 زەرستöرت ووردە.

بتلس: دئە ئن ئەئنەر حۆجهەبەنە لئەگەندە پرۆڤنز بتلس ئست ئەئنەس دەر بەدەئوتەندەن ئانبائوگەبئەتە ڤۆن تاباک ئن دەر تüرکەئ. ئام ئوفەر دەس ڤانسەئەس لئەگت ئاهلات، ئەئن ئالتەس کولتور- ئوند کونستزەنتروم ئائوس دەم متتەلالتەر. دەر سەلدسجهوکسجهە فرئەدهۆف ئن ئاهلات زäهلت زو دەن گرۆßئەن کونستووندەرن دەر دامالگەن وەلت. داس مالەرسجه ئانزوسەهەندە تاتڤان داگەگەن لئەگت ئم وەستەن دەس ڤانسەئەس ئوند هات ئەئنەن ڤۆر وندەن گوت گەسجهüتزتەن حافەن.

ئەرزنجان: دئە هستۆرسجهەن سەهەنسوüردگکەئتەن دەر ستادت ئەرزنجان ووردەن 1939 دورجه ئەئن ئەردبەبەن زەرستöرت. دئە ئورارتäئسجهە سئەدلونگ ئالتıنتەپە ئائوس دەم ئەرستەن ڤۆرجهرستلجهەن ژاهرتائوسەند لئەگت وەنگە کلۆمەتەر öستلجه ڤۆن ئەرزنجان. ئن تەرجان سند داس گرابمال ماما حاتون-کüمبەت ئوند دئە کاراوانسەرەئ ماما حاتون حانı ئائوس دەم 13. ژاهرهوندەرت زو سەهەن. کەماه بەستزت ئەئنە فەستونگ. نەبەن دەن ئۆبستگäرتەن ئوند وەئنبەرگەن ئەرلانگتە ئائوجه دئە کوپفەرڤەراربەئتونگسکونست رەگئۆنالە بەلئەبتهەئت. دئە ترائوبەنسۆرتە کاراپارماک ورد ئن دئەسەر پرۆڤنز ئانگەبائوت، دئە ئم نۆردەن ئوند سüدەن ڤۆن بەرگکەتتەن ئومگەبەن ئست.

حاککâر: حاککار بلدەت دئە گەبرگگستە پرۆڤنز دەر تüرکەئ، وۆ ئەئگەنسجهافتەن دەر „ڤئەر ژاهرەسزەئتەن ئائوف ئەئنمال“ زو سەهەن سند. ڤئەلە بەرگە ئن دئەسەر پرۆڤنز سند داس گانزە ژاهر üبەر مت سجهنەئە/ئەئس بەدەجکت، سۆ داسس ئائوجه مەهرەرە گلەتسجهەرسەئەن ڤۆرهاندەن سند. دئە „جلۆ-سات-بەرگە“ ئوند داس „زاپ-تال“ ئەرمöگلجهەن ئەئنەن سجهöنەن پانۆرامابلجک ئوند وەردەن ڤۆن بەرگستەئگەرن بەسوجهت. دئە ئم 15. ژاهرهوندەرت ئەربائوتە „مەلکەسات-مەدرەسسە“ ئم زەنتروم ڤۆن حاککار ئست داس بەدەئوتەندستە هستۆرسجهە بائووەرک دەر ستادت.

مالاتیا: دئە پرۆڤنز لئەگت ئن ئەئنەر فروجهتبارەن ئەبەنە، وۆ سەئت ژاهرهوندەرتەن ڤەرسجهئەدەنە ئۆبستسۆرتەن گەزüجهتەت وەردەن. دئە ئاپرکۆسەن ڤۆن مالاتیا هابەن ئن دەر تüرکەئ ئەئنەن هۆهەن بەکاننتهەئتسگراد. ئن دەر ناجه دەم ڤۆلکسهەلدەن باتتال گاز بەناننتەن ستادت باتتالگاز بەفندەت سجه هەئوتە نۆجه ئەئنە هستۆرسجهە ستادتانلاگە. دەر رöمسجهە کائسەر تتوس لئەß دئە فەستونگ دەر ستادت ئم 1. ژاهرهوندەرت ن. جهر. ئەررجهتەن. سئە ووردە ژەدۆجه ئم 12. ژاهرهوندەرت ڤۆن دەن سەلدسجهوکەن گرüندلجه رەستائورئەرت. ئەئن وەئتەرەس بائووەرک ئائوس سەلدسجهوک-تüرکسجهەر زەئت ئست دئە باتتالگاز ئولو-جامئ، دئە ئەئنزگە مۆسجهەئە ئن ئاناتۆلئەن، دەرەن پلان ئائوف ئەئنەر سäئولەنهاللە بەروهت. زوسجهەن باتتالگاز ئوند مالاتیا بەفندەت سجه دئە ئارجهäئۆلۆگسجهە ئائوسگرابونگسستäتتە ئارسلانتەپە (تüرکسجه „لöوەنهüگەل“).

موش: دئە پرۆڤنز موش گەهöرت سۆوۆهل هنسجهتلجه ئهرەر ورتسجهافتلجهەن ستەللونگ ئالس ئائوجه ئهرەر ناتورسجهöنهەئتەن زو دەن ئنتەرەسسانتەن گەبئەتەن دەر تüرکەئ. سئە نممت ئەئنەن وجهتگەن پلاتز ئن دەر گەسجهجهتە دەر تüرکەن ئەئن. ئن مالازگرت گەواننەن دئە تüرکەن ئن دەر سجهلاجهت ڤۆن مانزکەرت ئوند „مانفەستئەرتەن“ ئهرە ئەخستەنز ئن ئاناتۆلئەن. دئە سەهەنسوüردگکەئتەن دەر ستادت سند دئە فەستونگ ڤۆن موش، داس کلۆستەر ڤۆن سورپ کارابەت (چەنگەل-کرجهە)، دئە گرۆßئە مۆسجهەئە (ئولو جامئ)، دئە مۆسجهەئەن ڤۆن حاج سەرەف ئوند ئالائەددن بەی ئوند دئە کاراوانسەرەئ ڤۆن ئاسلانلı. ئممەر وئەدەر کام ئەس ئن موش زو ئائوسەئناندەرسەتزونگەن زوسجهەن سوننتەن ئوند ئالەڤتەن. دئە سوننتەن ستەللەن ئن موش مت مەهر ئالس 80 % دئە گرößتە رەلگئۆنسگروپپە ڤۆر دەن ئالەڤتەن (جا. 12 %). دانەبەن گبت ئەس نۆجه ئەئنگە ژەسدسجهە دöرفەر ئم ئۆستەن دەر پرۆڤنز.

تونجەل: دئە لاندسجهافت دئەسەر پرۆڤنز بەستزت ئەئنە ئونبەرüهرتە رەئجهە فلۆرا ئوند فائونا. ئم مونزور-تال-پارک بەفندەن سجه ڤئەلە دەر وەلتوەئت ڤۆم ئائوسستەربەن بەدرۆهتەن حäنگە-برکەن. دئە گەسجهجهتە ڤۆن تونجەل گەهت بس ئائوف دئە حەتهتەر زورüجک. بائووەرکە، فەستونگەن، مۆنومەنتە، مۆسجهەئەن ئوند سäئولەن ئائوس ئاسسیرسجهەر، سەلدسجهوکسجهەر ئوند ئۆسمانسجهەر زەئت سند بس هەئوتە ئەرهالتەن گەبلئەبەن. دئە ستادت ئست فüر ئهرە مەهرهەئتلجه کوردسجهە بەڤöلکەرونگ، دئە دئە پرۆڤنز „دەرسم“ نەننەن، مت ناتورفاربەن گەفäربتەن کەلمە سۆوئە دئە کائوگوممس ئائوس دستەلوورزەلن بەکاننت.

ڤان: دئە ستادت ڤان لئەگت ئام سüدöستلجهەن ئوفەر دەس ڤانسەئەس (ڤان گöلü)، دەس گرößتەن سەئەس دەر تüرکەئ. دئە ستادت مت ئهرەم ئالتەن نامەن „توšپا“ (سپرجه توسجهپا) وار ئوم 1000 ڤ. جهر. دئە حائوپتستادت دەس ئورارتو-رەئجهەس. ئم 9. ژاهرهوندەرت ڤ. جهر. لئەß دەر کöنگ ساردور ئ. دئە „فەستونگ ڤۆن ڤان“ ئەررجهتەن، وەلجهە 1800 م لانگ ئوند 120 م برەئت ئست ئوند سجه 80 م üبەر دەم واسسەرسپئەگەل دەس ڤانسەئە بەفندەت.

بەسۆندەرس بەکاننت ئست دئە ستادت ئائوجه فüر ئهرە ناتورفاربەنەن کەلمە، داس ئائوسگەپرäگتە سلبەرهاندوەرک، دئە ڤانکاتزەن مت ئهرەن ڤەرسجهئەدەنفاربگەن ئائوگەن سۆوئە دەن گرۆßئەن سەئە، وەلجهەر سجه شابلۆن:حöهە üبەر دەم مەئەرەسسپئەگەل بەفندەت. دئە فلۆرەنرەئجهستە ئنسەل ئست دەر ئاکدامار.

لتەراتور

ڤۆلکەر ئەئد: ئم لاند دەس ئارارات. ڤöلکەر ئوند کولتورەن ئم ئۆستەن ئاناتۆلئەنس. دارمستادت، وسسەنسجهافتلجهە بوجهگەسەللسجهافت، 2006، ئسبن 3-534-18206-5.
مجهائەل زجک: تüرکەئ. وئەگە دەر زڤلساتئۆن. کۆنراد تهەئسس، ستوتتگارت 2008، ئسبن 978-3-8062-2110-7.

وەبلنکس

شابلۆن:وکتئۆناری

شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە تüرکەئ-رەگئۆنەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئۆستاناتۆلئەن“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.