مەلایێ جەزیری
مەلایێ جەزیری (* 1570; † 1640) وار ئەئن کوردسجهەر سجهرفتستەللەر، پۆئەت ئوند میستکەر. جەزر ووردە ئن دەم کوردسجهەن فüرستەنتوم ڤۆن بۆتان، داس ئەتوا دەر هەئوتگەن پرۆڤنز شıرناک ئەنتسپرجهت، گەبۆرەن. کولتورەلل وار بۆتان داس زەنتروم دەر کورماندسجه-لتەراتور.
لەبەن
مەلایە جەزر، مت بüرگەرلجهەم نامەن ئاهمەد، ووردە ئائوجه سجهەئجه ئاهمەدە جەزر گەناننت. ئەر وار دەر سۆهن ڤۆن مەلا مۆهاممەد ئوند گەهöرتە زوم تارقا دەر ناقسجهباند. سەئن گەبورتسۆرت ئست نجهت بەکاننت، ئابەر ئەس ورد ئانگەنۆممەن، داسس ئەر زوم ئەشرەت دەر بۆهت، دئە ئن دەر ئال-دسجهازرا سئەدەلن، گەهöرتە. ناجه ئەئنەم ستودئوم ئن بۆتانس حائوپتستادت جزرە ماجهتە ئەر وەئتەرە ستودئەن دەر پهلۆسۆپهئە، ئاسترۆلۆگئە ئوند وەئسساگونگ ئن ڤەرسجهئەدەنەن لäندەرن وئە ئراک، سیرئەن، Äگیپتەن ئوند پەرسئەن. جەزر ووردە ڤۆن دەن کلاسسسجهەن پەرسسجهەن دجهتەرن حافس، دسجهالال ئاد-دن روم ئوند دسجهام بەئەئنفلوسست. زورüجک ئن دەر حەئمات لەهرتە ئەر ئەرست ئن دیارباکر ئوند گنگ داناجه ئەندگüلتگ ناجه جزرە.
ئەر ووردە ئن دەر مادراسا سۆر بەگرابەن.
داس بەکاننتەستە وەرک مەلایە جەزرەس ئست دەر دīوāن، دەر زو دەن وجهتگستەن کوردسجهەن وەرکەن گەهöرت. دەر دوان ووردە زوم ئەرستەن مال فüر ئەئورۆپا ڤۆن مارتن حارتمانن 1904 ئن بەرلن گەدروجکت. ئەر زäهلت زو دەن فرüهەستەن کوردسجهەن وەرکەن. ئەس گبت بس هەئوتە سئەبەن ئەدتئۆنەن دەس دوانس، ئونتەر ئاندەرەم ڤۆن زڤنگ. دئەسە ئەنتهäلت 120 گەدجهتە ئوند درەئ روبāʿī. ئەئنە سپäتەرە ئەدتئۆن ڤۆن حەژار ئەنتهäلت 117 گەدجهتە، گهاسەلس، کاسسداس ئوند درەئ روبāʿī. ناجه دەم گەلەهرتەن ماهمود بایازد، ڤۆن دەم دئە äلتەستە سجهرفتلجهە قوئەللە üبەر جەزر ستاممت، وار دەر پۆئەت ئن دئە سجهوەستەر دەس فüرستەن ڤۆن بۆتان ڤەرلئەبت ئوند هاتتە ئهر ڤئەلە گهاسەلس گەودمەت.
لتەراتور
- شابلۆن:ئەئر
- فارهاد سهاکەلی: کلاسسسجهە ئوند مۆدەرنە کوردسجهە دجهتونگ. ئوپپسالا ئونڤەرستäت، سجهوەدەن.
- مارتن حارتمانن: دەر کوردسجهە دوان دەس سجهەجه ئاهمەد ڤۆن گەزرەت ئبن ’ئۆمار گەناننت مالا’ئ گزر. س. جالڤاری ئوند جۆ، بەرلن 1904.
- ئاهماد ب. ئال-موللا موهامماد ئال-بوهت ئال-زڤنگ: ئال-’ئقد ئال-ژاوهار ف سهاره دوان ئال-سهایک ئال-ژازار، 2 بäندە. قامسلۆ 1959، 2. ئەد. 1987
- مەلائێ ئاهمەد جەزیری: دیڤانی مەلائێ جەزیری (دوان دەس مەلایێ جەزیری). ئەد.: س.ب. ئامەدی. کوردسه ئاجادەمی ئۆف سجئەنجەس، باگداد 1977.
- ئابدورراهمان سجهارافکاند (حەژار): دوان-ئ ’ئارف-ئ راببان سەخ ئاهماد-ئ ژزر، ماسهور با مالا-ی ژزر. سۆرۆئوسه پوبلسهەرس، تەهران 1982، 626 س.
- مالایە ژازر: ئن پرائسە ئۆف سهاراف کهان: ئۆن سوف تەئاجهنگس. ئن: ستەفان سپەرل، جهرستۆپهەر سهاجکلە (حرسگ.): قاسدا پۆئەتری ئن ئسلامج ئاسئا ئاند ئافرجا. ئەدتەد بی. ڤۆل. 2. ئە.ژ. برلل، لەئدەن / نەو یۆرک 1996، س. 244–251، 447–449.
- دیوانا مەلایێ جزیری. گەدجهتە ڤۆن جەزر (کوردسجه)
- دوان ئال-سجهەئجه ئال دسجهسار: موللا ئابدول سالام ئالدسجهاسار. دوهۆک - سپرەز پوبلکاتئۆن، 2004 (ئارابسجه).
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „مەلایێ جەزیری“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.