کöنگرەئجه کوردستان
.svg)
داس کöنگرەئجه کوردستان (شابلۆن:کوس مەملەکەی کوردستان) وار ئەئن ئنتەرناتئۆنال نجهت ئانەرکاننتەس کورزلەبگەس ستائاتسگەبلدە ئم نۆردئراک ڤۆن ئۆکتۆبەر 1922 بس ژول 1924 ئونتەر دەم کöنگ (مالک) ماهمود بارزاندسجه.[1]
گەسجهجهتە
حنتەرگروند
گرۆßبرتاننئەن ئەرۆبەرتە ئم ئەرستەن وەلتکرئەگ دئە ئۆسمانسجهەن پرۆڤنزەن مۆسول، باگداد ئوند باسرا. ناجه دەم کرئەگ ئەرهئەلت گرۆßبرتاننئەن ڤۆم ڤöلکەربوند ئەئن ماندات üبەر دئەسە پرۆڤنزەن ئوند سجهوف 1920 داس برتسجهە ماندات مەسۆپۆتامئەن. ئاللەردنگس گاب ئەس مت دەر تüرکەئ ئەئن پرۆبلەم üبەر دئە زوگەهöرگکەئت دەر پرۆڤنز مۆسول زوم مانداتسگەبئەت. دئەسە مۆسول-فراگە سۆللتە ئەرست 1926 گەلöست وەردەن. دئە برتەن رجهتەتەن ئم کوردسجهەن تەئل دەر پرۆڤنز مۆسول ئن ئانلەهنونگ ئان دئە ستاممەسرەگئەرونگ ئن دەن ستاممەسگەبئەتەن ئونتەر بوندەسڤەروالتونگ ئن برتسجه-ئندئەن ئەئنە رەگئەرونگ ئائوس ستاممەسفüهرەرن ئەئن. ئالس گۆئوڤەرنەئور دەس ساندسجهاکس سولائمانییا ووردە دەر سجهەئجه ماهمود بارزاندسجه[2] ئن سولائمانییا ئەئنگەسەتزت. ئەر بەنوتزتە سەئنە ستەللونگ فüر ئەئنەن ئائوفستاند گەگەن دئە برتەن. 1919 ووردە ئەر بەسئەگت ئوند ئنس ئەخل گەسجهجکت. وäهرەند دەر برتسجهەن حەررسجهافت ئاربەئتەتە دئە کۆلۆنئالڤەروالتونگ ئنتەنسڤ ئام ئائوفبائو ئەئنەس زوڤۆر ئن دەر بەڤöلکەرونگ کائوم ڤەربرەئتەتەن کوردسجهەن ناتئۆنالبەووسستسەئنس،[3] دا ئەس پلäنە گاب، ئائوس دەم تüرکسجهەن ئوند ئراکسجهەن تەئل کوردستانس ئەئنەن ڤۆن گرۆßبرتاننئەن ئابهäنگگەن، فۆرمال ئونابهäنگگەن کوردسجهەن ستائات زو سجهاففەن.
گرüندونگ دەس کöنگرەئجهەس
1921 ووردە ماهمود بارزاندسجه ئن دەر حۆففنونگ، ئەر وەردە دئە برتەن ئم کامپف گەگەن مت دەر کەمالستسجهەن رەگئەرونگ دەر تüرکەئ ڤەربüندەتە ستäممە ئونتەرستüتزەن، بەگنادگت ئوند وئەدەر ئالس گۆئوڤەرنەئور ڤۆن سولائمانییا ئەئنگەسەتزت، وۆ ئەر ئام 10. ئۆکتۆبەر (ناجه ئاندەرەن ئانگابەن ئم ئۆکتۆبەر 1922[4]) ئەئنە کوردسجهە رەگئەرونگ بەناننتە ئوند ئەئنەن ئونابهäنگگەن ستائات ئائوسرئەف. سولائمانییا ئەرکلäرتە ئەر زور حائوپتستادت دەس کöنگرەئجهەس کوردستان.[5] زوڤۆر ووردە ئەر ڤۆم کابنەتت زوم کöنگ ئەرناننت.[6]
داس کابنەتت بەستاند ئائوس فۆلگەندەن منستەرن:
- پرەمئەرمنستەر: سجهەئجه قادر حافەئەد (برودەر ڤۆن ماهمود بارزاندسجه)
- ستتەنمنستەر: ئاهمەد باگی فاتاه باگ
- ڤەرتەئدگونگسمنستەر: زاکی ساهبقران
- ئەرزئەهونگسمنستەر: موستافا پاسجها یامۆلک
- فنانزمنستەر: ئابدولکارم ئالاکا (ئەئن جهرست)
- ئننەنمنستەر: سجهەئجه مۆهاممەد گهارب
- ژوستزمنستەر: حاژی مالا سائەئەد کارکوکل
- ئاربەئتسمنستەر: حەما ئابدوللاه ئاگها
دئە ئارمەئە دەس کöنگرەئجهەس ووردە کوردسجهە ناتئۆنالە ئارمەئە گەناننت.
کرئەگ مت گرۆßبرتاننئەن
داس کöنگرەئجه ووردە ڤۆن گرۆßبرتاننئەن نجهت ئانەرکاننت ئوند ملتäرسجه بەکäمپفت. دەر کöنگ ڤەرسوجهتە سەئنەن حەررسجهافتسبەرەئجه، دەر سجه کائوم üبەر دئە ئومگەبونگ ڤۆن سولائمانییا هنائوس ئەرسترەجکتە، زو ئەروەئتەرن، سجهەئتەرتە ئابەر ئام ودەرستاند دەر ستäممە دەر دسجهاف ئوند پسجهدار، دئە سجه گرößتەنتەئلس گەگەن ئهن ستەللتەن. ئائوجه ئونتەر ئنتەللەکتوئەللەن کوردسجهەن ناتئۆنالستەن ماجهتە ئەر سجه ئونبەلئەبت، ئندەم ئەر دئە حۆففنونگەن ئەئنگەر ئائوس باگداد ئانگەرەئستەر ڤەرترەتەر ئائوف بەتەئلگونگ ئان دەر رەگئەرونگ نجهت ئەرفüللتە ئوند ئەئنەن ڤۆن ئهنەن ئەرمۆردەن لئەß.[4] دئە برتەن سەتزتەن گەگەن داس کöنگرەئجه دئە رۆیال ئائر فۆرجە ئەئن. ئم راهمەن دەر زور ئائوفستاندسبەکäمپفونگ ئم ئراک ئەئگەنس ئەنتوجکەلتەن دۆکترن دەر رولە بی بۆمب ووردە سولائمانییا زوسجهەن مäرز 1923 ئوند مائ 1924 ڤئەرمال بۆمباردئەرت، وۆدورجه üبەر 95 % دەر ئەئنوۆهنەر ڤۆرüبەرگەهەند ئائوس دەر ستادت فلۆهەن.[4] ئم ژول 1924 ئەرۆبەرتەن برتسجهە تروپپەن سولائمانییا زورüجک، 1926 سپراجه دەر ڤöلکەربوند دئە پرۆڤنز مۆسول دەم ئراک زو; دئە ئراکسجهە رەگئەرونگ موسستە دەن کوردەن ئاللەردنگس سۆندەررەجهتە زوسجهەرن.
سئەهە ئائوجه
لتەراتور
- داڤد مجدۆوەلل: ئا مۆدەرن حستۆری ئۆف تهە کوردس. تائورس پرەسس، لۆندۆن ئو. ئا. 1996، ئسبن 1-85043-653-3، س. 155–163، 194–196.
- نۆئام جهۆمسکی: تهە نەو ملتاری حومانسم. لەسسۆنس فرۆم کۆسۆڤۆ. پلوتۆ پرەسس، لۆندۆن 1999، ئسبن 0-7453-1633-6.
- دەئوتسجه: دەر نەئوئە ملتäرسجهە حومانسموس. لەکتئۆنەن ئائوس دەم کۆسۆڤۆ. ئەدتئۆن 8، زüرجه 2000، ئسبن 3-85990-027-7.
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ ژامەس م. پرنجە: ئا کوردسه ستاتە ئن ئراق؟ ئن: جوررەنت حستۆری. باند 92، نر. 570، ژانوئار 1993، شابلۆن:ئسسن، س. 17–22.
- ↑ سائاد ئەسکاندەر: برتائن’س پۆلجی ئن سۆئوتهەرن کوردستان: تهە فۆرماتئۆن ئاند تهە تەرمناتئۆن ئۆف تهە فرست کوردسه گۆڤەرنمەنت، 1918–1919. ئن: برتسه ژۆئورنال ئۆف مددلە ئەئاستەرن ستودئەس. باند 27، نر. 2، 2000، شابلۆن:ئسسن، س. 139–163، شابلۆن:ژستۆر.
- ↑ گüنتەر بەهرەندت: ناتئۆنالسموس ئن کوردستان. ڤۆرگەسجهجهتە، ئەنتستەهونگسبەدنگونگەن ئوند ئەرستە مانفەستاتئۆنەن بس 1925. دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت، حامبورگ 1993، ئسبن 3-89173-029-2، س. 348 فف.
- ↑ 4،0 4،1 4،2 گüنتەر بەهرەندت: ناتئۆنالسموس ئن کوردستان. ڤۆرگەسجهجهتە، ئەنتستەهونگسبەدنگونگەن ئوند ئەرستە مانفەستاتئۆنەن بس 1925. دەئوتسجهەس ئۆرئەنت-ئنستتوت، حامبورگ 1993، ئسبن 3-89173-029-2.
- ↑ رەبوار فاتاه: موستافا پاسها یامۆلک: هس لفە ئاند رۆلە ئن تهە کوردسه ناتئۆنالست مۆڤەمەنت. کوردسهمەدئا.جۆم 2005.
- ↑ ئەدسس.ئون-گۆئەتتنگەن.دە (پدف; 2،5 مب)
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئارز
- بن
- جا
- سۆرانی
- ئەنگلسه
- ئەئۆ
- ئەسپاñئۆل
- فارسی
- فرانچائس
- هو
- ئت
- کۆ
- کورمانجی
- مزن
- نل
- پل
- پت
- Русский
- سه
- سر
- سڤ
- تüرکچە
- ئوک
- ئور
- زه
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کöنگرەئجه کوردستان“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.