کäمپفە ئوم دیارباکıر (1515)

دئە کäمپفە ئوم دیارباکıر ئوند دئە ئوملئەگەندەن گەبئەتە کوردستانس ئم ژاهر 1515 ستەهەن ئم زوساممەنهانگ مت دەن ملتäرسجهەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن زوسجهەن دەم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئونتەر سولتان سەلم ئ. ئوند دەم پەرسسجهەن سافاودەنرەئجه ئونتەر سجهاه ئسمائل ئ. ئم öستلجهەن ئاناتۆلئەن ئوند ئۆبەرمەسۆپۆتامئەن (ئۆسمانسجه-سافاودسجهە کرئەگە).^[1] گەنائوئەر فاندەن سئە ئم راهمەن ڤۆن İدرس-ئ بتلسیس بەمüهونگەن ستاتت، ناجه دەر ڤۆن دەن ئۆسمانەن گەوۆننەنەن سجهلاجهت بەئ تسجهالدران 1514 دئە کوردسجهەن ئەمرە (حäئوپتلنگە) ئوند ئهرە ستäممە ئائوف دئە سەئتە دەر ئۆسمانەن زو برنگەن. ئم ڤەرلائوف گەلانگ ئەس دەن ئۆسمانەن متهلفە کوردسجهەر ڤەربäندە، دیارباکıر ئونتەر ئهرە کۆنترۆللە زو برنگەن، ڤۆن وۆ ئائوس سئە ئن دەر فۆلگە داس ئەیâلەت دیارباکıر ئائوفبائوتەن.

حنتەرگروند

دئە گەگەند ئوم دیارباکıر زäهلتە زوم گرەنزلاند زوسجهەن دەم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئوند دەن سافاودسجهەن حەررسجهەرن ئوند وار دەسهالب ئومکäمپفت. کوردسجهە حەررسجهەر ئۆدەر حäئوپتلنگە وەجهسەلتەن ئۆففەنبار هäئوفگ دئە سەئتەن.^[2]

1514 براجه سولتان سەلم ئ. زو ئەئنەم فەلدزوگ گەگەن دئە پەرسسجهەن سافاودەن ئائوف. دارائوفهن زۆگ سجه دەر سافاودسجهە گۆئوڤەرنەئور ڤۆن دیارباکıر، موهاممەد حان ئوستاجلو، ئائوس دەر ستادت زورüجک. دئە ئەئنوۆهنەر دەر ستادت öففنەتەن دارائوفهن دەمۆنستراتڤ دئە تۆرە دەر ستادت ئوند ئەرکلäرتەن ئهرە ترەئوئە زوم ئۆسمانسجهەن سولتان، ئۆبوۆهل دیارباکıر نجهت درەکت ئائوف دەر رۆئوتە دەر ئۆسمانسجهەن ئارمەئە لاگ. وەنگ سپäتەر کۆننتە دەر سولتان ئن دەر سجهلاجهت ڤۆن تسجهالدران (23. ئائوگوست 1514) ئەئنەن ئەنتسجهەئدەندەن سئەگ ئەررنگەن. ئن دەر فۆلگە گەلانگ ئەس سەئنەم گەنەرال، دەم کوردەن İدرس-ئ بتلسی، ئائوف دپلۆماتسجهەم وەگ ئەئنگە دەر کوردسجهەن ئەمرە فüر دئە ئۆسمانسجهە ساجهە زو گەوننەن، ئنسبەسۆندەرە وەئتەر ئم ئۆستەن.^[3] ژەدۆجه بلئەب دئە رەگئۆن ئن دیارباکıر ئەئن ستراتەگسجه ئومکäمپفتەس گەبئەت زوسجهەن ئۆسمانەن ئوند سافاودەن.

بەلاگەرونگ ڤۆن دیارباکıر

1515 ئەرناننتە دەر پەرسسجهە سجهاه قارا حان (ئوستاجالı کاراهان) زوم نەئوئەن گۆئوڤەرنەئور ڤۆن دیارباکıر، داس دئە پەرسەر زو دئەسەم زەئتپونکت ژەدۆجه گار نجهت کۆنترۆللئەرتەن. قارا حان ساممەلتە دەسهالب ئەئنە سافاودسجهە ئارمەئە ئائوس کرäفتەن، دئە نۆجه ئن حاسانکەیف، ماردن، ئورفا ئوند ئەرگان وەئلتەن. دامت بەلاگەرتەن سئە دئە ستادت، دەرەن بەوۆهنەر حلفەروفە ئان دەن ئن ئاماسیا بەفندلجهەن سولتان سجهجکتەن. دەسسەن حەئەرە وارەن ژەدۆجه زونäجهست ئن ئاندەرە کäمپفە ئەئنگەسپاننت. ئم سۆممەر 1515 سجهجکتە ئەر سجهلئەßلجه سەئنەن گەنەرال بıیıکلı مەهمەت پاسجها زوم ئەنتساتز. ئن دەر زوسجهەنزەئت وار ئەس İدرس-ئ بتلسی گەلونگەن، ئەئنە گرۆßئە کوردسجهە سترەئتماجهت ئائوس ڤەرسجهئەدەنەن کوردسجهەن گروپپەن زوساممەنزوزئەهەن. گەمەئنسام مت مەهمەت پاسجهاس تروپپەن گەلانگ ئەس ئهنەن، ئەئنە پەرسسجهە ڤەرستäرکونگستروپپە زو بەسئەگەن.

ئالس سئە سجهلئەßلجه مت وەئتەرەن تروپپەن ئونتەر دەم گەنەرال ساد پاسجها ئائوس ئاماسیا ئائوف دیارباکıر ڤۆررüجکتەن، فلۆهەن دئە تروپپەن دەس قارا حان رجهتونگ ماردن، ئوند ئام 10. سەپتەمبەر 1515 وار دیارباکıر زورüجک ئن دەن حäندەن دەر ئۆسمانەن ئوند ئهرەر کوردسجهەن ڤەربüندەتەن. ئەرست 1516 ووردەن دئە پەرسسجهەن تروپپەن، دئە سجه ئائوس دیارباکıر زورüجکگەزۆگەن هاتتەن، ئن ئەئنەر سجهلاجهت بەئ کıزıلتەپە ئەنتسجهەئدەند زورüجکگەدرäنگت، ئەرنەئوت ئونتەر فüهرەندەر بەتەئلگونگ دەر کوردسجهەن ستäممە. ئن دەر فۆلگە ووردە مەهمەت پاسجها دەر ئەرستە ئۆسمانسجهە گۆئوڤەرنەئور دەس ئەیâلەت دیارباکıر; ئەر ئاربەئتەتە ئەنگ مت ئەئنگەن کوردسجهەن فüهرەرن زوساممەن.^[4]

قوئەللەن

زور دارستەللونگ دئەسەر ئەرەئگنسسە وەردەن ئۆفت سافاودسجهە جهرۆنکەن هەرانگەزۆگەن. بەسۆندەرس وجهتگ ئست ئائوجه دئە ئۆسمانسجهە جهرۆنک دەس İدرس-ئ بتلسی، دەر سەلبست ئالس گەنەرال ئان دەن ئەرەئگنسسەن تەئلناهم.^[5] ئائوجه بەئ حۆجا سادەددن ئەفەند فندەن سجه ئنفۆرماتئۆنەن. ئائوجه کوردسجهە قوئەللەن وئە داس سجهەرەفنامە دەس کوردسجهەن حستۆرکەرس ئوند دجهتەرس شەرەفهان (ئەندە دەس 16. ژاهرهوندەرتس) ستەهەن زور ڤەرفüگونگ.^[6]

لتەراتور

کومکۆ سائتۆ: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف تهە دیارباکر رەگئۆن ئن تهە ئەئارلی 16ته جەنتوری. ئن: سهگاکو زاسسه. باند 109، نر. 8، 2000، س. 1492–1518، دۆئ:10.24471/سهگاکو.109.8_1492 (ژاپانسجه).
مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007.

ئەئنزەلناجهوەئسە

↑ شابلۆن:لتەراتور
↑ مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 13.
↑ مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 15.
↑ ئابفۆلگە دەر ئەرەئگنسسە ناجه مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 16.
↑ کومکۆ سائتۆ: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف تهە دیارباکر رەگئۆن ئن تهە ئەئارلی 16ته جەنتوری. ئن: سهگاکو زاسسه. باند 109، نر. 8، 2000، س. 1492–1518، دۆئ:10.24471/سهگاکو.109.8_1492.
↑ زوم قوئەللەنکۆنتەخت گەنەرەلل مەهمەت مەهد İلهان: ستودئەس ئن تهە مەدئەڤال حستۆری ئۆف دیاربەکر پرۆڤنجە: سۆمە نۆتەس ئۆن تهە سۆئورجەس ئاند لتەراتورە. ئن: نسان. باند 206/53، 1989، س. 199–231 (دۆئ:10.37879/بەللەتەن.1989.199; ئۆنلنە).

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کäمپفە ئوم دیارباکıر (1515)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

[1] شابلۆن:لتەراتور

[2] مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 13.

[3] مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 15.

[4] ئابفۆلگە دەر ئەرەئگنسسە ناجه مارتن ڤان بروئنەسسەن: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف دیاربەکر ئاند تهە ئادمنستراتڤە ئۆرگانساتئۆن ئۆف تهە پرۆڤنجە ئن تهە 16ته ئاند 17ته جەنتورئەس. ئن: حەندرک بۆئەسجهۆتەن، مارتن ڤان بروئنەسسەن (حرسگ.): ئەڤلیا چەلەب ئن دیاربەکر. تهە رەلەڤانت سەجتئۆن ئۆف تهە سەیاهاتنامە. حەرائوسگەگەبەن مت Üبەرسەتزونگ، کۆممەنتار ئوند ئەئنلەئتونگ. باند 1، 1988، ئسبن 978-90-04-66074-8، س. 13–28، دۆئ:10.1163/9789004660748_007، هئەر س. 16.

[5] کومکۆ سائتۆ: تهە ئۆتتۆمان جۆنقوئەست ئۆف تهە دیارباکر رەگئۆن ئن تهە ئەئارلی 16ته جەنتوری. ئن: سهگاکو زاسسه. باند 109، نر. 8، 2000، س. 1492–1518، دۆئ:10.24471/سهگاکو.109.8_1492.

[6] زوم قوئەللەنکۆنتەخت گەنەرەلل مەهمەت مەهد İلهان: ستودئەس ئن تهە مەدئەڤال حستۆری ئۆف دیاربەکر پرۆڤنجە: سۆمە نۆتەس ئۆن تهە سۆئورجەس ئاند لتەراتورە. ئن: نسان. باند 206/53، 1989، س. 199–231 (دۆئ:10.37879/بەللەتەن.1989.199; ئۆنلنە).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]