کورماندسجه

کورماندسجه (ئەئگەنسجهرەئبوەئسە: شابلۆن:لانگ، شابلۆن:لانگ) ئۆدەر نۆردکوردسجه ئست ئەئنە دەر درەئ کوردسجهەن سپراجهەن، دئە زو دەن نۆردوەسترانسجهەن سپراجهەن گەهöرەن. کورماندسجه ئست ئەئنە فلەکتئەرەندە سپراجهە. شابلۆن:بەلەگە فەهلەن ئەتوا 65 % ئاللەر کوردەن سپرەجهەن کورماندسجه. دئە کورماندسجه-سپرەجهەر ئۆدەر کورماندسجهەن سند ڤۆروئەگەند ئن دەر تüرکەئ ئوند ئن سیرئەن، ئابەر ئائوجه ئم ئراک، ئن ئران، ئم لبانۆن، ئن ئارمەنئەن، ئاسەربائدسجهان ئوند ئەئنگەن وەئتەرەن گوس-ستائاتەن زو حائوسە. ئائوجه ئن ئەئورۆپا ڤەربرەئتەت سجه کورماندسجه ڤۆر ئاللەم دورجه زوواندەرونگ ستارک. ئن دەر کوردۆلۆگئە ورد ئم دەئوتسجهەن سپراجهرائوم فüر کورماندسجه ئائوجه دئە بەزەئجهنونگ نۆردکوردسجه ڤەروەندەت.

کورماندسجه ورد سەئت دەن 1930ەر ژاهرەن ڤۆروئەگەند ئم لاتەئنسجهرفتلجهەن کورماندسجه-ئالپهابەت گەسجهرئەبەن ئوند دورجهلäئوفت گەرادە ئەئنەن پرۆزەسس دەس سپراجهائوسبائوس. دابەئ ورد ڤەرسوجهت، دەن دئالەکت بۆتان ئائوس بۆتان ئن جزرە زور ستانداردسپراجهە زو ئەنتوجکەلن. دئەسەر دئالەکت ووردە ڤۆن کاموران بەدرخان ئن دەن 1920ەر ژاهرەن ئالس گروندلاگە فüر سەئن بوجه üبەر دئە کوردسجهە گرامماتک بەنوتزت.

پۆلتسجهە ستوئاتئۆن دەر سپراجهە

تüرکەئ

دئە سپراجهە کورماندسجه وار ئن دەر رەپوبلک تüرکەئ ژاهرزەهنتەلانگ رەسترکتئۆنەن ئوند ڤەربۆتەن ئائوسگەسەتزت. سۆ وار داس پوبلزئەرەن، داس ئائوسستراهلەن ڤۆن تڤ- ئۆدەر رادئۆسەندونگەن، داس سنگەن، داس ئونتەررجهتەن دەر سپراجهە ئوند ڤۆن دەن 1980ەر بس ئن دئە 1990ەر ژاهرە سۆگار داس سپرەجهەن دەر سپراجهە ڤەربۆتەن. مت دەم سپراجهڤەربۆتسگەسەتز ڤۆن 1983 ووردە دەر گەبرائوجه ژەگلجهەر ئاندەرەر سپراجهەن، دئە کەئنە 1. ئامتسسپراجهە ئەئنەس ڤۆن دەر تüرکەئ ئانەرکاننتەن ستائاتەس وارەن، ڤەربۆتەن ئوند ئەس کۆننتەن حافتسترافەن ڤۆن 6 مۆناتەن بس زو 3 ژاهرەن حافت ئائوسگەسپرۆجهەن وەردەن. داس گەسەتز وار بس 1991 گüلتگ. لائوت دەم پارتەئئەنگەسەتز ڤۆن 1983 دورفتەن پارتەئئەن ئان ئهرەن ڤەرانستالتونگەن نور تüرکسجه بەنوتزەن. دامت وار کورماندسجه ڤەربۆتەن. ئم ژاهر 2014 ووردە دئەسەس سپراجهڤەربۆت مت گەسەتز 6529 ئائوس دەم پارتەئئەنگەسەتز گەسترجهەن. سەئت ژانوئار 2009 گبت ئەس ئن دەر تüرکەئ مت ترت 6 ئەئنەن کوردسجهسپراجهگەن ستائاتلجهەن فەرنسەهسەندەر. ئان دەر ماردن ئارتوکلو Üنڤەرستەس ئن ماردن ووردەن ئام ئنستتوت فüر لەبەندە سپراجهەن لەهرستüهلە فüر کوردسجهە ئوند ئاسسیرسجهە سپراجهە ئوند لتەراتور ئەئنگەرجهتەت. دئە ئونڤەرستäت ئن تونجەل بئەتەت سەئت 2010 ئەبەنفاللس نەبەن دەر زازا-سپراجهە ئائوجه کورماندسجه ئالس واهلفاجه ئان.

سۆوژەتونئۆن

دئە ستوئاتئۆن ئن دەن ئانفانگسژاهرەن دەر سۆوژەتونئۆن وار وەگەن دەرەن مندەرهەئتەنپۆلتک بەسسەر. سۆ گاب ئەس سجهۆن ئن دەن 1920ەر ئوند 1930ەر ژاهرەن کوردسجهە ڤەرöففەنتلجهونگەن ئوند سۆگار کوردسجهە ئنستتوتە ئن سانکت پەتەرسبورگ ئوند ئن دەر ئارمەنسجهەن سسر.

ئارمەنئەن ئوند ئراک

ئەزدک (ئۆدەر ئێزیدیکی) بەدەئوتەت „ژەسدسجه“ ئوند ورد ڤۆن ئەئنەم تەئل دەر ژەسدەن ڤەروەندەت، ئوم سجه مت دئەسەر سپراجهبەزەئجهنونگ گەگەن کوردەن ئابزوگرەنزەن. ئەزدک ئونتەرسجهەئدەت سجه نجهت ڤۆن کورماندسجه. دئە ژەسدەن ئن ئارمەنئەن سند سەئت 2002 ئالس ئەتهنسجهە مندەرهەئت مت ئهرەر سپراجهە ئەزدک ئالس مندەرهەئتسسپراجهە ئۆففزئەلل ئانەرکاننت.

کورماندسجه ئالس لتەراتورسپراجهە

کورماندسجه ئست دئە ئام وەئتەستەن ڤەربرەئتەتە کوردسجهە سپراجهە. سئە ورد ئم نۆردوەستراک فاست ئائوسسجهلئەßلجه، ئن دەر سüدۆستتüرکەئ دەئوتلجه üبەروئەگەند ئوند تەئلوەئسە ئم نۆردراک ئوند ئم وەستەن ئرانس بەنوتزت. کورماندسجه ورد سەئت دەن 1930ەر ژاهرەن مت لاتەئنسجهەن بوجهستابەن گەسجهرئەبەن.

دئالەکتە

کورماندسجه تەئلت سجه ئن ئەئنە گرۆßئە ئانزاهل ڤۆن دئالەکتەن ئائوف:

• شەنگالی (ئن مۆسسول)،
• ژودکان (ئن زەنترالاناتۆلئەن)،
• قەرەژداخی (ئن شانلıئورفا)،
• خەربی (ئن قامسجهل، ئامودە ئوسو.)
• بۆتانی (بۆختی) (ئن بۆتان)،
• سەرهەدکی (ئن وەست-ئاسەربائدسجهان، ڤان، ئەرزوروم، کارس، ئاğرı، موش ئوسو.)،
• حەککاری (ئن حاککâر، وەست-ئاسەربائدسجهان)،
• بەهدینی (ئن داهوک ئوند وەست-ئاسەربائدسجهان)،
• تۆری (ئن ماردن ئوند سئرت)،
• خەرزی (باتمان ئوند سئرت)،
• قۆجهانی (ئن جهۆراسان)،
• برژاندی (ئن جهۆراسان)،
• ئەلبورزی (ئن دائلام)،
• وەستدئالەکت (ماراسهکی) (ئن کاهرامانماراش، گازئانتەپ، تونجەل، ئادıیامان ئوسو.)،
• زەنترالدئالەکت (ئوم دیارباکıر)،
• ئەفرینی (ئن ئافرن، گازئانتەپ ئوند شانلıئورفا).

ئائوسسپراجهە

ئالپهابەت

داس نۆردکوردسجهە ورد ڤۆروئەگەند ئم لاتەئنسجهرفتلجهەن کورماندسجه-ئالپهابەت گەسجهرئەبەن. ڤۆن دەن 31 بوجهستابەن، دەرەن ئائوسسپراجهە وەئتگەهەند مت دەر سجهرەئبونگ üبەرەئنستممت، سند ئاجهت ڤۆکالە (ئا ئە ئێ ئ ئی ئۆ ئو ئوو) ئوند 23 کۆنسۆنانتەن (ب ج چ د ف گ ه ژ ک ل م ن پ ق ر س ش ت ڤ و خ ی ز).

کلەئنبوجهستابەن: ئا ب ج چ د ئە ئێ ف گ ه ئ ئی ژ ک ل م ن ئۆ پ ق ر س ش ت ئو ئوو ڤ و خ ی ز
گرۆßبوجهستابەن: ئا ب ج چ د ئە ئێ ف گ ح ئ ئی ژ ک ل م ن ئۆ پ ق ر س ش ت ئو ئوو ڤ و خ ی ز

دانەبەن گبت ئەس ئم نۆردکوردسجهەن نۆجه دەن دگراپه خو.

بوجهستابە	لائوتوەرت	بەسجهرەئبونگ
ئا	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ئا ئن „راسەن“
ب	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ب
ج	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دسجه ئن „دسجهونگەل“
چ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە تسجه
د	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. د
ئە	شابلۆن:ئپا-پهۆن	کورزەس ئۆففەنەس ئە، وئە دت. „ä“ ئن „هäتتە“
ئێ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	لانگەس گەسجهلۆسسەنەس ئە وئە ئن „سەهنە“
ف	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ف
گ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. گ
ه	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ه
ئ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	کورزەر سجهوا-لائوت، وئە داس ئە ئن دت. „پائوسە“
ئی	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە ئن دت. „لئەبە“
ژ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە داس ژ ئن „ژۆئورنال“
ک	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ک
ل	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ل
م	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. م
ن	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ن
ئۆ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	لانگەس گەسجهلۆسسەنەس ئۆ وئە ئن دت. „ئۆفەن“
پ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. پ
ق	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وەئت هنتەن ئم راجهەن گەبلدەتەس ک (کەئنە دت. ئەنتسپرەجهونگ)
ر	شابلۆن:ئپا-پهۆن	گەرۆللتەس زونگەنسپتزەن-ر
س	شابلۆن:ئپا-پهۆن	ئممەر ستمملۆس، وئە ئن „ئاست“
ش	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. سجه
ت	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ت
ئو	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ئو ئن „ئوند“
ئوو	شابلۆن:ئپا-پهۆن	لانگەس دەئوتلجهەس ئو، وئە ئن دت. „سجهوه“
ڤ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. و
و	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە ئەنگل. و ئن „وەئەک“
خ	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. جه ئن „باجه“
ی	شابلۆن:ئپا-پهۆن	وئە دت. ژ ئن „ژاجکە“
ز	شابلۆن:ئپا-پهۆن	ستممهافتەس س وئە ئن „سۆننە“

بەسۆندەرهەئتەن زوم لائوتسیستەم:

• داس کورماندسجه بەستزت کەئن ئەئنهەئتلجهەس لائوتسیستەم. دەن سüدۆستموندارتەن ستەهەن دئە نۆردوەستموندارتەن دەس کورماندسجه گەگەنüبەر. ئن دئەسەن، ئونتەر ئاندەرەم ئن دەن پرۆڤنزەن کاهرامانماراش، مالاتیا ئوند کۆنیا گەسپرۆجهەنەن دئالەکتەن، بەدئەنت مان سجه زوم تەئل ئاندەرەر لائوتە. ئم فۆلگەندەن وەردەن ئەئنگە ڤۆکالە ئوند کۆنسۆنانتەن ئائوفگەزäهلت، دئە ئەس ئم گرۆßئەن ئوند گانزەن بەترففت: داس لانگە ئۆففەنە ئا سپرجهت مان وئە ئەئن لانگەس ئۆففەنەس ئۆ، وئە ئم ئەنگلسجهەن باسەبئالل، ئائوس. داس کورزە ئە ئست هäئوفگ ئالس ئەئن کورزەس ئا ئانزوترەففەن. داس چ سپرەجهەن دئە سپرەجهەر وئە ئەئن دەئوتسجهەس ز ئائوس. دەر لائوت ج ئست بەئ ئهنەن ئەئنە ستممهافتە ئالڤەئۆلارە ئاففرکاتە، ئالسۆ ئەئن „دس“ مت ستممهافتەم س. Üبەردئەس وەردەن دئە فراگەپرۆنۆمەن کی (وەر) ئوند کەنگی (وانن) ئالس „چی“ ئوند „چنجی“ واهرگەنۆممەن. دئە پرäپۆستئۆنەن ب (مت)، ژ (ئائوس، ڤۆن) ئوند ل (ئن، زو) وەردەن „با“، „ژا“ ئوند „لا“ ئائوسگەسپرۆجهەن.

ئەس سۆللتە بەئاجهتەت وەردەن، داسس ئم کورماندسجه ئەئن دئالەکتکۆنتنوئوم ڤۆرهەررسجهت. داس بەدەئوتەت، داسس دئە زاهلرەئجهەن موندارتەن ئن دئەسەن بەئدەن دئالەکتگروپپەن فلئەßئەند ئنەئناندەر üبەرگەهەن. فüر دئە نۆردوەستموندارتەن ئست کەئن ئالپهابەت ڤۆرهاندەن. دئە مەئستەن سپرەجهەر دئەسەر سپرەجهارت دەس کورماندسجه وەئجهەن ئم سجهرفتڤەرکەهر ئائوف دئە تüرکسجهە سپراجهە ئائوس.

پرۆنۆمەن

ئم کورماندسجه ئست ئم ڤەرگلەئجه زو ئاندەرەن ئندۆئرانسجهەن سپراجهەن ئەئنە گرۆßئە ڤئەلفالت ئان پرۆنۆمنا ئەرهالتەن گەبلئەبەن. زوم بەئسپئەل هات داس پرۆنۆمەن „ئەز“ فüر „ئجه“ ئەئنە ئالت-نۆردوەسترانسجهە وورزەل. ئم ژونگ-ئاڤەستسجهەن وار ئەس ئالس „ئازǝم“ ڤەرترەتەن، ئم پارتهسجهەن ئالس „ئاز“ وەلجهە ڤۆن دەر ئورندۆگەرمانسجهەن وورزەل *ئەǵه₂óم پالاتالسئەرت سند.

جاسوس رەجتوس پەرسۆنالپرۆنۆمەن

کورماندسجه	دەئوتسجه
ئەز	ئجه
تو	دو
ئەو	ئەر/سئە/ئەس
ئەم	ور
هوون	ئهر
ئەو	سئە

جاسوس رەجتوس پەرسۆنالپرۆنۆمەن ئم وەست-کورماندسجه دئالەکت

ئن دەن رەگئۆنەن پازارجک ئوند ئەلبستان کانن دەر ئەرستەن، زوەئتەن ئوند درتتەن پەرسۆن سنگولار ئەئن مۆپهەم ئانگەهäنگت وەردەن، وەلجهەس داس گەسجهلەجهت دەس سپرەجهەرس بزو. دەر ئانگەسپرۆجهەنەن پەرسۆن ئانگبت.

وەست-کورماندسجه	دەئوتسجه
ئازی، ئاز	ئجه (ماسکولن)، ئجه (نەئوترال)
ئازێ، ئاز	ئجه (فەمنن)، ئجه (نەئوترال)
تی، تو	دو (ماسکولن)، دو (نەئوترال)
تێ، تو	دو (فەمنن)، دو (نەئوترال)
ئی، ئاو	ئەر، ئەر/سئە
ئێ، ئاو	سئە، ئەر/سئە
ئام	ور
هوون	ئهر
ئاو	سئە

جاسوس ئۆبلقوئوس پەرسۆنالپرۆنۆمەن

کورماندسجه	دەئوتسجه
من	ئجه، مەئن، مجه
تە	دو، دەئن، دجه
ڤی (هئەر)، وی (دۆرت)شابلۆن:فن	ئەر، سەئن، ئهن
ڤێ (هئەر)، وێ (دۆرت)شابلۆن:فن	سئە، ئهر، سئە
مە	ور، ئونسەر، ئونس
وە	ئهر، ئەئوئەر، ئەئوجه
ڤان (هئەر)، وان (دۆرت)شابلۆن:فن	سئە، ئهرە، سئە

فراگەپرۆنۆمەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
وەم	ژ کێ رە
وەن	کێ
وەر	کی
وئە	چاوا / چەر / چووتلی / چلۆ / چنگ
واس	چ، چر
واروم	چما
وۆ	کو
وانن	کەنگی
وەلجهەر / وەلجهە / وەلجهەس	کیژان
وئە ڤئەل	چەند، چقاس

دەمۆنستراتڤپرۆنۆمەن

گەنوس	نومەروس	کاسوس	کورماندسجه	دەئوتسجه
ماسکولن ئوند فەمنن	سنگولار، پلورال	جاسوس رەجتوس	ئەڤ	دئەسەر، دئەسە، دئەسە پل.
ماسکولن	سنگولار	جاسوس ئۆبلقوئوس	ڤی	دئەسەن، دئەسەم
فەمنن	سنگولار	جاسوس ئۆبلقوئوس	ڤێ	دئەسە، دئەسەر
ماسکولن ئوند فەرمنن	پلورال	جاسوس ئۆبلقوئوس	ڤان	دئەسە، دئەسەن

گرامماتک

نۆمنالە کاتەگۆرئەن

داس نۆمەن (سوبستانتڤ، ئادژەکتڤ، پرۆنۆمەن) دەس نۆردکوردسجهەن بەستزت فۆلگەندە کاتەگۆرئەن:

نر	کاتەگۆرئە	رەئالسئەرونگەن
1	گەنوس	ماسکولنوم (م) / فەمننوم (ف)
2	نومەروس	سنگولار (سگ) / پلورال (پل)
3	کاسوس	پرمäر: رەجتوس / ئۆبلقوئوس; سەکوندäرە کاسوس ڤۆم ئۆبلقوئوس ئابگەلەئتەت، ئەزافە، ڤۆکاتڤ
4	دەفنتهەئت	بەستممت (ئونمارکئەرت) / ئونبەستممت (مارکئەرت)
5	ئاتتربوتئەرونگ	سئەهە مۆرپهەمە

ڤەربەن

ئنفنتڤستامم ئوند پرäسەنسستامم

دئە کورماندسجه-ڤەربەن هابەن زوەئ ستäممە:

1. ئنفنتڤستامم
2. پرäسەنسستامم

ئنفنتڤستامم ئوند پرäسەنسستامم کöننەن ئدەنتسجه سەئن، ژەدۆجه گبت ئەس مەئستەنس ستارکە ئابوەئجهونگەن زوسجهەن پرäسەنسستامم ئوند ئنفنتڤستامم. دئە ئنفنتڤستäممە سۆوئە دئە پرäسەنسستäممە وەردەن زور بلدونگ دەس پرäتەرتومس ئوند دەس پرäسەنس ڤەروەندەت.

ئنفنتڤ	Üبەرسەتزونگ	پرäسەنسستامم	ئنفنتڤستامم
هاتن	کۆممەن	-ئێ-	هات
دان	گەبەن	-د-	دا
گۆتن	ساگەن	-بێژ-	گۆت
خستن	سجهلاگەن	-خ-	خست

سپلتەرگاتڤتäت

داس نۆردکوردسجهە بەستزت وئە ئائوجه ئاندەرە نەئوئرانسجهە سپراجهەن ئەئنە پرäتەرتالە سپلتەرگاتڤتäت. سۆ ستەهت بەئ ترانستڤەن ڤەربەن ئن دەر ڤەرگانگەنهەئتسفۆرم داس ئاگەنس نجهت ئم رەجتوس، سۆندەرن ئم ئۆبلقوئوس، ئوند داس درەکتە ئۆبژەکت ئم رەجتوس (ئوند نجهت ئۆبلقوئوس). دئەسە کۆنستروکتئۆن لäسست سجه لەئجهت ئائوس دەر ئەنتستەهونگ دەر ڤەرگانگەنهەئتسفۆرمەن ئائوس ئەئنەم ڤەربالادژەکتڤ ئەرکلäرەن، داس بەئ ترانستڤەن ڤەربەن ئەئنە پاسسڤە، بەئ ئنترانستڤەن ڤەربەن ئەئنە ئاکتڤە بەدەئوتونگ هاتتە: ستاتت „ئجه هابە دجه گەسەهەن“ هەئßت ئەس ئەئگەنتلجه وöرتلجه „دو [رەجتوس] (ووردەست) دورجه مجه [ئۆبلقوئوس] گەسەهەن“. دئەسەر کۆنستروکتئۆنستیپ کۆممت سجهۆن ئم ئالتپەرسسجهەن ئوند ئن فاست ئاللەن متتەلرانسجهەن سپراجهەن ڤۆر، دئە نەئوئرانسجهەن هابەن ئهن زوم تەئل بەئبەهالتەن.

پەرفەکت

بەئسپئەلە:

• من_{جاسوس ئۆبلقوئوس} تو_{جاسوس رەجتوس} دیتی. = ئجه هابە دجه گەسەهەن

• ئەز_{جاسوس رەجتوس} چووم = ئجه بن گەگانگەن.

حئەر ستەهت داس ئاگەنس ئم جاسوس رەجتوس، وەئل „گەهەن“ ئەئن ئنترانستڤەس ڤەرب ئست.

ڤەرنەئنونگەن

ئم دەئوتسجهەن ڤەروەندەت مان فüر ڤەرنەئنونگەن ڤۆن ڤەربەن داس وۆرت نجهت وئە ز. ب. ئجه گەهە نجهت. ئائوف وەلجهە ئارت ئوند وەئسە دئە ڤەرنەئنونگ ئائوف کورماندسجه گەبلدەت ورد، هäنگت داڤۆن ئاب، ئن وەلجهەر زەئت دئە حاندلونگ ستاتتفندەت. ئنسگەسامت کەننت کورماندسجه فüنف نەگاتئۆنسپارتکەل:

فۆرم	نەگاتئۆنسپارتکەل
گەگەنوارت	ن، نا
ڤەرگانگەنهەئت	نە
ئمپەراتڤ	نە، مە

بەئسپئەلە:

• گەگەنوارت: ئەم نزانن – ور وسسەن نجهت
• گەگەنوارت: ئەز ناکم – ئجه ماجهە نجهت
• ڤەرگانگەنهەئت: من نەکر – ئجه هابەن نجهت گەماجهت
• ئمپەراتڤ: نەکە ئن ئەئنگەن دئالەکتەن مەکە – ماجه نجهت!

زودەم کöننەن ئن مانجهەن پرۆڤنزەن وئە ز. ب. کاهرامانماراس ئوند مالاتیا ژە ناجه گەسجهلەجهت دەس سپرەجهەرس، دئە نەگاتئۆنسفۆرمەن نی (ماسکولن) ئوند نێ (فەمنن) ڤەروەندەت وەردەن. فۆلگەندە بەئسپئەلە سند نجهت هۆجهسپراجهلجه:

• ئازی نی برچی ما – ئجه بن نجهت هونگرگ (دئە پەرسۆن دئە سپرجهت ئست مäننلجه)
• ئازێ نێ برچی ما – ئجه بن نجهت هونگرگ (دئە پەرسۆن دئە سپرجهت ئست وەئبلجه)

سوبستانتڤە

گرامماتکالسجهەس گەسجهلەجهت

کورماندسجه کەننت زوەئ گرامماتسجهە گەسجهلەجهتەر (گەنەرا)، داس ماسکولنە ئوند داس فەمننە. مان کانن مان بەئ سوبستانتڤەن دورجه دئە ئەندونگەن نجهت فەستستەللەن، ئۆب دئەسە ماسکولن ئۆدەر فەمنن سند، سۆندەرن موسس ئەس فüر ژەدەس وۆرت لەرنەن.

کاسوس

دئە سوبستانتڤە وەردەن ئن کورماندسجه ناجه فۆلگەندەن گرامماتسجهەن کاتەگۆرئەن دەکلنئەرت: دەم سوبژەکتفالل (جاسوس رەجتوس) ئوند دەم ئۆبژەکتفالل (جاسوس ئۆبلقوئوس). کورماندسجه ڤەرفüگت دامت سۆ وئە داس ئالتفرانزöسسجهە üبەر ئەئنە زوەئکاسوسفلەخئۆن. دەر جاسوس رەجتوس ئەنتسپرجهت دەم دەئوتسجهەن نۆمناتڤ، وäهرەند دەر جاسوس ئۆبلقوئوس فونکتئۆنەن üبەرنممت، دئە ئن ئاندەرەن سپراجهەن üبلجهەروەئسە مت دەم گەنتڤ، دەم داتڤ، دەم ئاککوساتڤ ئوند دەم لۆکاتڤ ئائوسگەدرüجکت وەردەن. نەبەن دئەسەن بەئدەن فäللەن گبت ئەس ئائوجه ئەئنەن ڤۆکاتڤ ئوند دئە ئەزافە.

دەر نۆمناتڤ ورد مت دەم جاسوسو رەجتوس گەبلدەت:

• مەر ژنێ دبینە – دەر مانن سئەهت دئە فرائو

فüر دەن داتڤ، ورد دەر جاسوس ئۆبلقوئوس ئوند دئە زرکومپۆستئۆن ژ ... رە ڤەروەندەت:

• ژن ژ مەری رە دبێژە – دئە فرائو ساگت دەم مانن

دەر ئاککوساتڤ ورد مت دەم جاسوس ئۆبلقوئوس گەبلدەت:

• ژن مەری دبینە – دئە فرائو سئەهت دەن مانن

ڤۆکاتڤ

ئونتەر ڤۆکاتڤ (ئائوجه ئانرەدەفالل) ڤەرستەهت مان ئەئنە سپەزئەللە فۆرم ئەئنەس نۆمەنس، زومەئست ئەئنەس سوبستانتڤس، دئە گەبرائوجهت ورد، ئوم دەن ئادرەسساتەن ئەئنەر سپراجهلجهەن Äئوßئەرونگ درەکت ئانزورەدەن ئۆدەر ئانزوروفەن. کورماندسجه هات دەن پرۆتۆئندۆئەئورۆپäئسجهەن ڤۆکاتڤ نجهت ڤەرلۆرەن ئوند ئونتەرسجهەئدەت هەئوتە نۆجه درەئ فۆرمەن:

ماسکولنوم (-ئۆ / -یۆ)	فەمننوم (-ئێ / -یێ)	پلورال (-ئنۆ)
رێزان-ئۆ! (ئۆه رەزان!)	دەلال-ئێ! (ئۆه دەلال!)	حەڤال-ئنۆ! (ئۆه فرەئوندە!)

ئەزافە

وەنن ئەئن سوبستانتڤ نäهەر بەستممت وەردەن سۆلل، سۆ ورد داس وۆرت ئم کورماندسجه وئە ئن ئاندەرەن ئرانۆئارسجهەن سپراجهەن üبەر ئەئنە ئەزافە مت دەم بەستممونگسوۆرت ڤەربوندەن. زوم بەئسپئەل بلدەت مان دئە گەنتڤڤەربندونگ „داس حائوس دەر فرائو“ ئالس مال-ئا ژن-ئێ. بەئ دەر ئەزافە گبت ئەس ئم سنگولار فüر مäننلجه ئوند وەئبلجه ژەوەئلس ڤەرسجهئەدەنە فۆرمەن ئوند ئم پلورال ئەئنە گەمەئنسامە فۆرم فüر بەئدە گەسجهلەجهتەر.

مäننلجه سنگولار	وەئبلجه سنگولار	پلورال
ئێ	ئا	ئێن

بەئسپئەلە:

• دەئنە لئەبە – ئەڤینئا تە
• سەئن نامە – ناڤئێ وی
• ئونسەرە کندەر – زارۆکئێن مە

ئەندونگەن ئم جاسوس ئۆبلقوئوس

مäننلجه سنگولار	وەئبلجه سنگولار	پلورال
ئی	ئێ	ئان

بەئسپئەلە:

• داس حائوس ئەئنەس ماننەس – مالا مێرەکئی
• داس کلەئد دەر فرائو – کراسێ ژنئێ
• حەئمات دەر کوردەن – وەلاتێ کوردئان

تەمپوسبلدونگ

پەرفەکت بەئ ترانستڤەن ڤەربەن

داس پەرفەکت ورد فüر ساجهڤەرهالتە ڤەروەندەت، دئە ئن دەر ڤەرگانگەنهەئت ئابگەسجهلۆسسەن ووردەن، دەرەن ئەرگەبنس ئۆدەر فۆلگە ئابەر نۆجه رەلەڤانت سند.

بسپ.: کرن- ماجهەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه هابە گەماجهت	من کر
دو هاست گەماجهت	تە کر
ئەر هات گەماجهت	وی کر
سئە هات گەماجهت	وێ کر
ور هابەن گەماجهت	مە کر
ئهر هابت گەماجهت	وە کر
سئە هابەن گەماجهت	وان کر

پلوسقوئامپەرفەکت بەئ ترانستڤەن ڤەربەن

داس پلوسقوئامپەرفەکت ورد فüر ئابگەسجهلۆسسەنە ئەرەئگنسسە ڤەروەندەت.

بسپ.: کرن- ماجهەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه هاتتە گەماجهت	من کر بوو
دو هاتتەست گەماجهت	تە کر بوو
ئەر هاتتە گەماجهت	وی کر بوو
سئە هاتتە گەماجهت	وێ کر بوو
ور هاتتەن گەماجهت	مە کر بوو
ئهر هاتتەت گەماجهت	وە کر بوو
سئە هاتتەن گەماجهت	وان کر بوو

پرäتەرتوم بزو. دوراتڤ بەئ ترانستڤەن ڤەربەن

ئن دەر رەگەل ورد داس پرäتەرتوم ئن دەر سجهرفتسپراجهە زور بەزەئجهنونگ دەر ڤەرگانگەنهەئت ئۆدەر فüر تäتگکەئتەن، دئە öفتەرس وئەدەرهۆلت ووردەن، ڤەروەندەت. ئەس ورد مت دەم پرäفخ „د-“ گەبلدەت، وەلجهەس ئان دەن ئنفنتڤستامم ئانگەهäنگت ورد.

بسپ.: کرن- ماجهەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه ماجهتە	من دکر
دو ماجهتەست	تە دکر
ئەر ماجهتە	وی دکر
سئە ماجهتە	وێ دکر
ور ماجهتەن	مە دکر
ئهر ماجهتەت	وە دکر
سئە ماجهتەن	وان دکر

پرäسەنس-نۆرمالفۆرم

داس پرäسەنس ورد ئم کوردسجهەن دورجه داس ئانفüگەن ئەئنەس پرäفخەس د- ئوند دەر پەرسۆنالەندونگ گەبلدەت.

بسپ.: کرن- ماجهەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه ماجهە	ئەز دکم
دو ماجهست	تو دکی
ئەر/سئە/ئەس ماجهت	ئەو دکە
ور ماجهەن	ئەم دکن
ئهر ماجهت	حوون دکن
سئە ماجهەن	ئەو دکن

بەئ مانجهەن ڤەربەن ورد داس پرäفخ ئان دەن ستامم ئاسسملئەرت. ئالس بەئسپئەل ئەئن ئاندەرەس وۆرت فüر گەهەن هەرن. ئانستاتت دەس ئەز دهەرم ورد دئە کورزفۆرم ئەز دارم ئۆدەر ئەز تەرم بەنوتزت.

بسپ.: چوون- گەهەن

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه گەهە	ئەز دچم
دو گەهست	تو دچی
ئەر/سئە/ئەس گەهت	ئەو دچە
ور گەهەن	ئەم دچن
ئهر گەهت	حوون دچن
سئە گەهەن	ئەو دچن

ئەئن ئاندەرەس بەئسپئەل فüر ئەئن ئونرەگەلمäßئگەس ڤەرب ئست وسسەن مت دەم ئنفنتڤ زانین، وۆ داس پرäفخ „د-“ ئن ئەئنگەن وەنگەن موندارتەن وەگگەلاسسەن ورد. دئەس ئست ژەدۆجه وەنگ ڤەربرەئتەت.

دەئوتسجه	نۆرمالفۆرم	کورزفۆرم
ئجه وەئß	ئەز دزانم	ئەز زانم
دو وەئßت	تو دزانی	تو زانی
ئەر/سئە/ئەس وەئß	ئەو دزانە	ئەو زانە
ور وسسەن	ئەم دزانن	ئەم زانن
ئهر وسست	حوون دزانن	حوون زانن
سئە وسسەن	ئەو دزانن	ئەو زانن

پرäسەنس پرۆگرەسسڤ

ڤەرلائوفسفۆرمەن وەردەن گەبلدەت، ئن دەم مان ئەئن „ئە“ ئان دئە پرäسەنسفۆرم ئانهäنگت. ئاللەردنگس کۆممت بەئ دەر درتتەن پەرسۆن سنگولار دئە ی-رەگەل زور گەلتونگ، دا ئام ئەندە سجهۆن ئەئن „ئە“ ئست. دئە دەئوتسجهە سپراجهە بلدەت لەبەندگە ڤەرلائوفسفۆرمەن مەئست نور ئن دئالەکتەن، داهەر ئست فۆلگەندەس Üبەرسەتزونگسبەئسپئەل نجهت ڤöللگ هۆجهسپراجهلجه:

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه بن ئام گەهەن	ئەز دچمە
دو بست ئام گەهەن	تو دچییی
ئەر/سئە/ئەس ئست ئام گەهەن	ئەو دچیە
ور سند ئام گەهەن	ئەم دچنە
ئهر سەئد ئام گەهەن	حوون دچنە
سئە سند ئام گەهەن	ئەو دچنە

فوتور ئ

فüر داس فوتور ورد ئانستاتت „د-“ داس پرäفخ „ب-“ بەنوتزت. دارüبەر هنائوس ورد دەم سوبژەکت ئەئنە ئەندونگ „ئێ / یێ“ ئانگەهäنگت، دئە ئابەر ئونبەتۆنت ئست ئوند دئە گەترەننت- ئۆدەر زوساممەنگەسجهرئەبەن وەردەن کانن.

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه وەردە برۆت کائوفەن	ئەزێ نان بفرۆشم
دو ورست برۆت کائوفەن	تویێ نان بفرۆشی
ئەر/سئە/ئەس ورد برۆت کائوفەن	ئەوێ نان بفرۆشە
ور وەردەن برۆت کائوفەن	ئەمێ نان بفرۆشن
ئهر وەردەت برۆت کائوفەن	حوونێ نان بفرۆشن
سئە وەردەن برۆت کائوفەن	ئەوێ نان بفرۆشن

ژەدۆجه گبت ئەس ڤئەلە ئررەگولäرە ڤەربەن. ئائوس مۆرپهۆلۆگسجهەن گرüندەن هەئßت ئەس نجهت ئەزێ „بهەرم“ سۆندەرن:

• ئجه وەردە گەهەن – ئەزێ هەرم.

ئن مانجهەن پرۆڤنزەن وئە ز. ب. کاهرامانماراش ئۆدەر مالاتیا ورد ئانستەللە دەر ئەندونگ „ئێ“ داس وۆرت „ک“ دەم سوبژەکت ناجهگەستەللت، ئوم داس فوتور زو بلدەن. ئەس üبەرنممت دئە گلەئجهە فونکتئۆن وئە داس دەئوتسجهە وۆرت وەردەن.

• ئجه وەردە سجهجکەن – ئازی ک بشینم (نجهت هۆجهسپراجهلجه)

فوتور ئئ

دئە زەئتفۆرم فوتور ئئ (ڤۆللەندەتە زوکونفت) ورد گەبلدەت، ئوم دئە ڤەرموتونگ زو äئوßئەرن، داسس ئەئنە حاندلونگ زو ئەئنەم بەستممتەن زەئتپونکت بەرەئتس ئابگەسجهلۆسسەن سەئن ورد.

• ئجه وەردە گەماجهت هابەن – من ئێ کربە

کۆنژونکتڤ

کۆنژونکتڤ ئئ (ئمپەرفەجت سوبژونجتڤە)

دەر کۆنژونکتڤ ورد ڤەروەندەت، ئوم ئونمöگلجهە ئوند ئونواهرسجهەئنلجهە بەدنگونگەن ئۆدەر بەدنگونگسفۆلگەن زو بەنەننەن. فüر دەن کۆنژونکتڤ ورد دەم ئنفنتڤستامم داس پرäفخ „ب-“ ئانگەفüگت. دارüبەر هنائوس ورد دەم ستامم دئە ئەندونگ „ئا / یا“ ئانگەهäنگت.

بەئسپئەل:

• وەنن ئجه ئەس در گەساگت هäتتە، وüردەست دو (ئەس) وسسەن – بلا من ژ تە رە بگۆتا، تەیێ بزانا

دەئوتسجه	کورماندسجه
حäتتە ئجه گەماجهت / وەنن ئجه گەماجهت هäتتە	بلا من بکرا
حäتتەست دو گەماجهت / وەنن دو گەماجهت هäتتەست	بلا تە بکرا
حäتتە ئەر گەماجهت / وەنن ئەر گەماجهت هäتتە	بلا وی بکرا
حäتتە سئە گەماجهت / وەنن سئە گەماجهت هäتتە	بلا وێ بکرا
حäتتەن ور گەماجهت / وەنن ور گەماجهت هäتتەن	بلا مە بکرا
حäتتەت ئهر گەماجهت / وەنن ئهر گەماجهت هäتتەت	بلا وە بکرا
حäتتەن سئە گەماجهت / وەنن سئە گەماجهت هäتتەن	بلا وان بکرا

کۆنژونکتڤ ئئ (پرەسەنت جۆندتئۆنال)

فüر دئەسە کۆنژونکتڤ-فۆرم ئەرهäلت داس پەرسۆنالپرۆنۆمەن زوسäتزلجه دئە ئەندونگ „ئێ / یێ“.

بەئسپئەل:

• وەنن ئجه ئەس در گەساگت هäتتە، وüردەست دو (ئەس) وسسەن – بلا من ژ تە رە بگۆتا، تەیێ بزانا

دەئوتسجه	کورماندسجه
ئجه هäتتە گەماجهت / وüردە ماجهەن	منێ بکرا
دو هäتتەست گەماجهت / وüردەست ماجهەن	تەیێ بکرا
ئەر هäتتە گەماجهت / وüردە ماجهەن	وییێ بکرا
سئە هäتتە گەماجهت / وüردە ماجهەن	وێیێ بکرا
ور هäتتەن گەماجهت / وüردەن ماجهەن	مەیێ بکرا
ئهر هäتتەت گەماجهت / وüردەت ماجهەن	وەیێ بکرا
سئە هäتتەن گەماجهت / وüردەن ماجهەن	وانێ بکرا

دئاتهەسە

پاسسڤ

داس پاسسڤ ورد مت حلفە دەس وۆرتەس کۆممەن هاتن گەبلدەت. نور ترانستڤە ڤەربەن کöننەن ئم پاسسڤ ستەهەن.

ئاکتڤ	پاسسڤ
مێر وی دبینن	ئەو ژ مێران تێ دیتن
دئە مäننەر سەهەن ئهن	ئەر / سئە ورد ڤۆن دەن مäننەرن گەسەهەن

بەئسپئەلە: لەسەن – خوەندن

• پرتووک هات بوو خوەندن – داس بوجه وار گەلەسەن وۆردەن
• پرتووک هاتە خوەندن – داس بوجه ووردە گەلەسەن
• پرتووک تێ خوەندن – داس بوجه ورد گەلەسەن
• پرتووک بێ خوەندن – داس بوجه ورد گەلەسەن وەردەن

وۆرتسجهاتز

دئە ئندۆئەئورۆپäئسجهە حەرکونفت ڤۆن کورماندسجه زەئگت سجه نۆجه هەئوتە ئن ڤئەلەن وöرتەرن.

بەئسپئەلە فüر وöرتەر، دئە کەئنەن گرۆßئەن لائوتڤەرسجهئەبونگەن ئائوسگەسەتزت وۆردەن سند:

پرۆتۆ-ئندۆئەئورۆپäئسجه	کورماندسجه	دەئوتسجه
*بهرéه2تōر	برا، برا	برودەر
*بهئەر-	برن / بردن	(برنگەن)
*ه3بهروح	بروو	(ئائوگەن)برائوئە
*ه1نḗه3مṇ	ناڤ	نامە
*نéوۆس	نوو، نەڤ، نەو	نەئو
*سوéḱس	شەش	سەجهس
*ه2ستḗر	هستێرک، ستێر، هەستارە	ستەرن

لتەراتور

• شابلۆن:لتەراتور
• شابلۆن:لتەراتور
• شابلۆن:لتەراتور
• شابلۆن:لتەراتور
• شابلۆن:لتەراتور
• شابلۆن:لتەراتور
• بێریڤان ئسابەللا: کوردسجه گروندوۆرتسجهاتز. 2015، ئسبن 978-3-95490-055-8.

وەبلنکس

وöرتەربüجهەر

• دەئوتسجه-نۆردکوردسجهەس وöرتەربوجه فەرهەنگ

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• ئاف
• العربية
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• بگ
• بر
• جا
• سۆرانی
• جس
• دا
• دق
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• ها
• هر
• ئد
• ئگ
• ئت
• ژا
• کا
• کگە
• کۆ
• کورمانجی
• لڤ
• مگ
• مس
• مزن
• نل
• نۆڤ
• ئۆس
• پل
• پمس
• پت
• Русский
• سه
• سڤ
• ته
• تüرکچە
• ئوک
• ئور
• ڤ
• خمف
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کورماندسجه“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.