کوردسجهە موسک
کوردسجهە موسک ئست دئە ڤۆن کوردەن ئالس ئەئگەنە کولتورەللە ترادتئۆن ڤەرستاندەنە موسک، زو دەر ڤەرسجهئەدەنارتگە موسکالسجهە فۆرمەن ئن دەن ئالس کوردستان بەزەئجهنەتەن حائوپتسئەدلونگسگەبئەتەن ئوند ئن دەر دئاسپۆرا گەهöرەن. دئە سäکولارە موسک بەستەهت ئائوس ئەپسجهەن گەسäنگەن، تانزلئەدەرن، لئەدەرن فüر بەستممتە زەرەمۆنئەللە ئانلäسسە (حۆجهزەئتەن) ئوند ئائوس ئاربەئتسلئەدەرن. حنزو کۆممت ئەئنە رەلگöسە موسک، دئە ناجه دەر رەلگئۆنسزوگەهöرگکەئت ئن سوف-موسک، موسک ئسلامسجهەر سەکتەن وئە دەر ئاهل-ئە حاقق ئوند موسک دەر ژەسدەن ئەئنگەتەئلت ورد.
ئن دەر ئەپسجهەن گەسانگسترادتئۆن وەردەن گەسجهجهتەنەرزäهلەر (چیرۆکبێژ)، سäنگەر (سترانبێژ) ئوند باردەن (دەنگبێژ) ئونتەرسجهئەدەن. دئە هäئوفگستە لئەدفۆرم هات زوەئ سترۆپهەن مت زەهنسلبگەن ڤەرسەن. جهاراکتەرستسجه فüر کوردسجهە موسک سند ئەئنفاجهە مەلۆدئەن مت ئەئنەم ئومفانگ ڤۆن نور درەئ ئۆدەر ڤئەر تöنەن، سترۆپهسجهە لئەدەر مت دەرسەلبەن دجهتونگ ئوند موسک ئام ئەندە ژەدەر سترۆپهە.
دئە مەئستەن کوردسجهەن لئەدەر سند لئەبەسلئەدەر. ئائوجه تانزموسک (گۆڤەند)، حۆجهزەئتس-، فەئئەر- ئوند ئاربەئتسلئەدەر سند سەهر بەلئەبت.
زو دەن موسکنسترومەنتەن گەهöرەن دئە لانگهالسلائوتەن ساز، تەمبوور ئوند بوزوق، دئە سجهالەنسپئەßگەئگە کەمەنچە، دئە فلöتە بلوور، داس زیلندرسجهە دۆپپەلرۆهربلاتتنسترومەنت دوودووک، دئە زیلندەرترۆممەل دەهۆل ئوند دئە کەگەلۆبۆئە زورنا. ئن دەر ژەسدسجهەن، کاکائسجهەن (ئاهل-حاق) ئوند ئالەڤتسجهەن رەلگئۆن ورد بەئ زەرەمۆنئەن دئە لانگهالسلائوتە تەمبوور فüر رەلگöسە لئەدەر بەنوتزت. فüر ژەسدەن هات ئائوßئەردەم دئە لäنگسفلöتە سجهەباب ئەئنە رەلگöسە بەدەئوتونگ.
ئن دەر مۆدەرنەن پۆپموسک سپئەلەن ئەلەکترۆنسجهە ئنسترومەنتە، ڤەرستäرکەر ئوند کەیبۆئارد ئەئنە رۆللە، بەسۆندەرس بەئ حۆجهزەئتەن ئوند ئاندەرەن فەئئەرلجهکەئتەن. شابلۆن:Üبەراربەئتەن
ئائوتۆنۆمە رەگئۆن کوردستان
بس ساددام حوسسەئن ئان دئە ماجهت کام، وار کوردسجهە موسک üبەرالل ئەرلائوبت. ناجه ئوند ناجه ووردە ژەدە سوسپەکتە موسک ڤەرباننت، وۆرائوف سجه ئەئن سجهوارزمارکت ئەنتوجکەلتە. دەر سäنگەر ئال ماردان وار بەرüهمت ئونتەر دەن ئراکسجهەن کوردەن. ئەردەوان زاخۆی، دەر ئائوجه وäهرەند دەس رەگمەس ڤۆن ساددام حوسسەئن ئن کوردسجهەر سپراجهە سانگ، ووردە دەسوەگەن ئەنتفüهرت ئوند ئست سپورلۆس ڤەرسجهووندەن.
ئراکسجهە سäنگەر سند:
ئران
ئم ئران ووردە کوردسجهە موسک ئم گەگەنساتز زو ئاندەرەن کوردسجهەن مەدئەن لانگە ئالس پۆلتسجه گەفäهرلجه بەتراجهتەت ئوند داهەر بەسۆندەرس بەئۆباجهتەت. دئە کوردسجهە موسک ئونتەرسجهەئدەت سجه هئەر دورجه دەن ئەئنفلوسس دەر پەرسسجهەن موسک. مەئستەنس وەردەن ئنسترومەنتە وئە داف ئوند ساز بەنوتزت. دئە کوردسجهەن ئاهل-حاق پراکتزئەرەن سوف-موسک.
دئە بەکاننتەستەن کوردسجهەن سäنگەر سند:
- ئال ئاکبار مۆراد
- حەسەن زیرەک
- کامکارس-گروپپە بەستەهەند ئائوس ئارسالان ئوند حۆئۆسهانگ کامکار
- مەزهەر خالەق
- موهامماد ماملە (کلاسسسجهە کوردسجهە موسک)
- ناسر رەزازی
کوردەن مت ئەئنفلوسس ئائوف دئە پەرسسجهە موسک:
رۆژاڤا
تüرکەئ
کوردسجهە موسک وار ئن دەر تüرکەئ ئائوفگروند دەس سپراجهڤەربۆتس لانگە زەئت ڤەربۆتەن. دەننۆجه هاتتەن کوردسجهستäممگە سäنگەر وئە ئبراهم تاتلسەس ئوند ئاهمەت کایا، دئە ئائوف تüرکسجه سانگەن، ئائوجه ئن دەر تüرکسجهەن Öففەنتلجهکەئت ئەئنەن هۆهەن بەکاننتهەئتسگراد. دەر سäنگەر شڤان پەروەر ڤەرفاسستە سەئنە لئەدەر ئائوف کوردسجه ئوند موسستە دەسهالب لانگە زەئت ئم ئەخل لەبەن. کوردسجهە موسک ورد ئن دەر تüرکسجهەن مەدئەنلاندسجهافت، بس ئائوف وەنگە ئائوسناهمەن، بەووسست ئگنۆرئەرت ئوند بەسجهرäنکت سجه بس هەئوتە ئائوف ڤۆر ئاللەم دئە وەنگەن کوردسجهەن سەندەر. ئەرست ئم مائ 2005 ووردە کوردسجهە موسک بەئ واهلکامپاگنەن وئەدەر ئەرلائوبت.[1]
کوردسجهستäممگە کüنستلەر، دئە ئائوف کوردسجه ئوند/ئۆدەر ئائوف تüرکسجه سنگەن:
دئە بەکاننتەستەن کوردسجهەن موسکگروپپەن ئائوس دەر تüرکەئ:
ئارمەنئەن
وەئتەرە
پۆلتسجهە موسک
کوردسجهە موسک دئەنت دەم بەووسستسەئن ئەئنەر کوردسجهەن ئدەنتتäت ئوند ورد داهەر ئائوجه فüر پۆلتسجهە ئانلئەگەن ئەئنگەسەتزت. ژونگە موسکەر، دئە سجه دەر پکک ئانگەسجهلۆسسەن هابەن، نەهمەن ئن دەن بەرگەن لئەدەر ئائوف. ئهرە لئەدەر بەدئەنەن سجه دەر ڤەرسجهئەدەنستەن قوئەللەن ئوند گەنرەس مت مەئست پۆپولäرەن موسکالسجهەن ئوند سپراجهلجهەن مەرکمالەن. زەنترال ئن دەن تەختەن کوردسجهەر گوئەرللا-موسک سند دەر وونسجه ناجه فرەئهەئت دەس کوردسجهەن ڤۆلکەس ئوند داس لەئد ئوند لەبەن دەر گوئەرللاس. حئەرفüر بلدەن دئە بەرگە ئوند تäلەر، ئن وەلجهەن سجه دئە گوئەرللا ئائوفهäلت، ئەئنە بەسۆندەرە ئنسپراتئۆنسقوئەللە. ڤئەلە دئەسەر ژونگەن موسکەر ڤەرلۆرەن ئم کامپف گەگەن تüرکسجهە ئۆدەر ئرانسجهە سجهەرهەئتسکرäفتە ئهر لەبەن ئوند وەردەن ئونتەر ئاندەرەم دورجه ئهرە لئەدەر ئالس مäرتیرەر گەفەئئەرت. ئەئنگە دەر وجهتگستەن کüنستلەر دەر کوردسجهەن گوئەرللا-موسک سند:
- حۆزان دینۆ (* 1969)
- حۆزان سەرهات (سüلەیمان ئالپدۆğئان، 1970–1999)
- حۆزان سەفکان (سەرهات دەمرتüرک)
- دبستانا سەهد سەفکان (موسکگروپپە ناجه دەم مäرتیرەر سەکفان بەناننت: لئەدەر وئە دەنگە زەردەست)
- دەللا (شەنای گüچەر: لئەدەر وئە زلان، حەر سە ژنەن ئازاد)، ئم گەفەجهت ئومگەکۆممەن ئم ژاهرە 2007
- مزگین (گوربەت ئایدن)
- کۆما ئاوازێ جییا (موسکگروپپە: لئەدەر وئە ئۆرامار ئۆدەر دەستانا زاپە)
لتەراتور
- ژالل ئاسد کوردسجهە موسک – گاتتونگەن ئوند ستروکتور. (دسسەرتاتئۆن) ئونڤەرستäت زüرجه، 2007
- مەهمەت بایراک: کüرت مüزğئ، دانسلارı ڤە شارکıلارı مüزک، دانس ئوو شارقیەن کورد. 3 بäندە، ئانکارا 2005، ئسبن 975-7861-06-5.
- دئەتەر جهرستەنسەن: تانزلئەدەر دەر حاککار-کوردەن. ئەئنە ماتەرئال-کرتسجه ستودئە، ئن ژاهربوجه فüر موسکالسجهە ڤۆلکس- ئوند ڤöلکەرکوندە، بەرلن، س. 11–47، 1963.
- ئەدته گەرسۆن-کو: تهە موسج ئۆف کوردستان ژەوس. ئا سینۆپسس ئۆف تهەئر موسجال ستیلەس. ئن: یوڤال، ستودئەس ئۆف تهە ژەوسه موسج رەسەئارجه جەنترە، ئئ. ژەروسالەم 1971.
- ئەڤا سکاللا، ژەمما ئامر: سۆنگس ئۆف تهە ستاتەلەسس. ئن سمۆن برۆئوگهتۆن، مارک ئەللنگهام، ژامەس مججۆنناجهئە، ئۆرلا دوئانە (حرسگ.): وۆرلد موسج، ڤۆل. 1: ئافرجا، ئەئورۆپە ئاند تهە مددلە ئەئاست. رۆئوگه گوئدەس، لۆندۆن 1999، س. 378–384، ئسبن 1-85828-635-2
وەبلنکس
ئەئنزەلناجهوەئسە
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کوردسجهە موسک“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.