کوردسجهە ئالپهابەتە

کوردسجهە ئالپهابەتە سند ئالپهابەتە، دئە ڤۆن دەر کوردسجهەن بەڤöلکەرونگ ئن دەن ڤەرسجهئەدەنەن ستائاتەن زور ڤەرسجهرفتلجهونگ ئهرەر سپراجهەن (کورماندسجه، سۆران، سüدکوردسجه) ڤەروەندەت وەردەن.

دەرزەئت سند زوەئ دئەسەر ئالپهابەتە ئن وەئتەم گەبرائوجه:

• داس لاتەئنسجهرفتلجهە کورماندسجه-ئالپهابەت (تüرکەئ 1932)

ئەنتوجکەلت ڤۆن جەلادەت ئال بەدرخان، بەدرخان-سجهرفت ئۆدەر ناجه دەر زەئتسجهرفت حاوار حاوار-سجهرفت گەناننت. سئە ورد ڤۆن کوردەن ئن دەر تüرکەئ، ئن ئارمەنئەن ئوند ئن سیرئەن ڤەروەندەت;

• داس سۆران-ئالپهابەت (مۆدفزئەرتەس پەرسسجهەس ئالپهابەت)

ورد ڤۆن کوردەن ئم ئراک ئوند ئران ڤەروەندەت.

وەئتەرە ئالپهابەتە وارەن هستۆرسجه ئۆدەر سند رەگئۆنال ئم گەبرائوجه ئۆدەر ووردەن ڤۆرگەسجهلاگەن، ئۆهنە ئن وەئتەن گەبرائوجه گەکۆممەن زو سەئن.

داس لاتەئنسجهرفتلجهە کورماندسجه-ئالپهابەت (حاوار-ئالپهابەت)

داس ئالپهابەت دەر کوردسجهەن کورماندسجه-سپراجه ئومفاسست 31 بوجهستابەن:

ئا، ب، ج، چ، د، ئە، ئێ، ف، گ، ح، ئ، ئی، ژ، ک، ل، م، ن، ئۆ، پ، ق، ر، س، ش، ت، ئو، ئوو، ڤ، و، خ، ی، ز

ئا، ب، ج، چ، د، ئە، ئێ، ف، گ، ه، ئ، ئی، ژ، ک، ل، م، ن، ئۆ، پ، ق، ر، س، ش، ت، ئو، ئوو، ڤ، و، خ، ی، ز

بەئ دەر ڤۆرستەللونگ دئەسەس ئالپهابەتس ئن سەئنەر زەئتسجهرفت حاوار سجهلوگ جەلادەت ئال بەدرخان ڤۆر، ح، غ ئوند ' زور ئومسجهرفت دەر ئارابسجهەن بوجهستابەن شابلۆن:ئار، شابلۆن:ئار ئوند شابلۆن:ئار زو ڤەروەندەن، دئە ئەر ئالس „نجهت-کوردسجه“ ئانساه. دئەسە درەئ گلیپهەن بەستزەن نجهت دەن ستاتوس ڤۆن بوجهستابەن دەس ئالپهابەتس ئوند دئەنەن نور دەر دارستەللونگ دئەسەر لائوتە، وەنن دئەس فüر داس ڤەرستäندنس ئونومگäنگلجه ئست.

دئە تüرکەئ ئەرکەننت دئەسەس ئالپهابەت ئەرست سەئت سەپتەمبەر 2013 ئان، دا دئە ڤەروەندونگ دەر نجهت ئم تüرکسجهەن ئالپهابەت ڤۆرکۆممەندەن بوجهستابەن ق، و، خ ڤەربۆتەن وار.

داس سۆران-ئالپهابەت

کوردەن ئم ئراک ئوند ئران، دئە دئە کوردسجهە سپراجهڤارئانتە سۆران سپرەجهەن، ڤەروەندەن هائوپتسäجهلجه ئەئن مۆدفزئەرتەس پەرسسجهەس ئالپهابەت مت (33 بوجهستابەن).

ئاندەرس ئالس داس ستاندارد-ئارابسجهە ئالپهابەت، داس ئەئن ئابدسجهاد ئست، ئست داس سۆران ئەئن ئەجهتەس ئالپهابەت، بەئ دەم ڤۆکالە ئەئگەنە بوجهستابەن هابەن ئوند سۆ دئە سجهرفت لەئجهت لەسبار ماجهەن. ئەنتهالتەن سند دئە ئم کوردسجهەن ڤەروەندەتەن زوەئ ستممهافتەن ئوند ستمملۆسەن راجهەنلائوتە (پهارینگالە) ئوند دەر ئام وەئجهەن گائومەن گەبلدەتە ستممهافتە رەئبەلائوت (ستممهافتەر ڤەلارەر فرکاتڤ). دەننۆجه ئست ئەس کەئنە ڤۆللستäندگە ئاببلدونگ کوردسجهەر لائوتە، دا ئهم داس کورزە /ئ/ فەهلت، ئوند ئەس ئونتەرسجهەئدەت ئائوجه نجهت زوسجهەن /و/ ئوند کورزەم /ئو/ سۆوئە زوسجهەن /ی/ ئوند /ئی/.

داس کەرماسجهان-ئالپهابەت

داس کەرماسجهان-ئالپهابەت ئست ئەئن ئالپهابەت فüر سüدکوردسجهە دئالەکتە دەر رەگئۆن کەرمانسجهاه.

دئە لائوتلجهە زوئۆردنونگ دەر کۆنسۆنانتەن ئەنتسپرجهت وەئتگەهەند دەم حاوار-ئالپهابەت ئوند ئەروەئتەرت ئەس ئوم زوسäتزلجهەن بوجهستابەن ł فüر شابلۆن:ئپا („دونکلەس“ ل)، ň فüر شابلۆن:ئپا ئوند ř فüر ئەئن „گەرۆللتەس“ ر. دئەسە لائوتە وەردەن ئن ئاندەرەن کوردسجهەن دئالەکتەن ئائوجه مت دەن دۆپپەلبوجهستابەن لل، نگ، ئوند رر گەسجهرئەبەن.

دئە زوئۆردنونگ دەر ڤۆکالە وەئجهت ڤۆن کورماندسجه ئاب. سۆ ستەهت ئا فüر شابلۆن:ئپا („دونکلەس“ ئا)، ئە فüر شابلۆن:ئپا (ئۆففەنەس ئا)، ئ فüر شابلۆن:ئپا، ئی فüر شابلۆن:ئپا، ئو فüر شابلۆن:ئپا، ئوو فüر شابلۆن:ئپا ئوند ü فüر شابلۆن:ئپا. دئە بوجهستابەن ئێ ئوند ئۆ فەهلەن.

ڤەروەندونگ دەس کیرللسجهەن ئالپهابەتس

ئەئن وەئتەرەس سیستەم فüر دئە وەنگەن (کورماندسجه-سپرەجهەندەن) کوردەن ئن دەر ئەهەمالگەن سۆوژەتونئۆن ڤەروەندەت ئەئن مۆدفزئەرتەس کیرللسجهەس ئالپهابەت، داس ئائوس 32 بوجهستابەن بەستەهت:

ڤەروەندونگ دەس ئارمەنسجهەن ئالپهابەتس

زوسجهەن 1921 ئوند 1929 ووردە ئن دەر ئارمەنسجهەن سۆزئالستسجهەن سۆوژەترەپوبلک داس ئارمەنسجهە ئالپهابەت فüر دئە کوردسجهەن سپراجهەن ڤەروەندەت.

دئەسە ڤەروەندونگ ووردە ئانسجهلئەßئەند دورجه ئەئن دەم ژاꞑئالف (ئائوجه: ژاŋئالف ئۆدەر یاñئالف) äهنەلندەن لاتەئنالپهابەت وäهرەند دەر لاتنساتئۆنسکامپاگنە (رۆمانسئەرونگ (سجهرفت)) ئەرسەتزت.

داس ئەئنهەئتلجهە تüرکسجهە ئالپهابەت: ئاداپتاتئۆن فüر داس کوردسجهە

ئم ژاهرە 1928 ووردە دئە کوردسجهە سپراجهە ئن دەر گەسامتەن ئودسسر، دئە ئارمەنسجهە سسر ئەئنگەسجهلۆسسەن، ئائوف لاتەئنسجهرفت ئومگەستەللت، دئە ئەئنگە زوسäتزلجهە کیرللسجهە زەئجهەن ئەنتهäلت:

ئا، ب، ج، چ، د، ئە، ә، ف، گ، г، ه، ئ، ь، ژ، ک، ʀ، ل، م، ɴ، ئۆ، ө، و، پ، ن، ق، ч، س، ш، ц، ت، ئو، ی، ڤ، خ، ز، ƶ

1929 ووردە دئەس رەفۆرمئەرت ئوند ئەرسەتزت دورجه:

ئا ئا	ب ب	ج ج	Є є	چ چ	د د	ئە ئە	Ә ә
Ә́ ә́	ف ف	گ گ	Ƣ ƣ	ح ه	Ħ ħ	ئ ئ	ژ ژ
ک ک	ک̡ ک̡	ل ل	م م	ن ن	ئۆ ئۆ	Ö ö	پ پ
Ṕ ṕ	ق ق	ر ر	س س	ش ش	ت ت	ت̡ ت̡	ئو ئو
ئوو ئوو	ڤ ڤ	و و	خ خ	ی ی	ز ز	Ƶ ƶ	Ь ь

یەکگرتú (لاتەئنسجهرفتلجهەر ڤۆرسجهلاگ 2008)

داس لاتەئنسجهرفتلجهە یەکگرتú (یەکگرتí، یەکگرگ، ئائوجه کوردسه ئونفئەد ئالپهابەت گەناننت) ووردە 2008 ڤۆن دەر کوردسه ئاجادەمی ئۆف لانگوئاگە (کال)، ئەئنەر ئنفۆرمەلل ئۆرگانسئەرتەن نگۆ، ڤۆرگەسجهلاگەن. ئەس سۆلل فüر ئاللە کوردسجهەن سپراجهڤارئانتەن ئانوەندبار سەئن; داهەر ووردە ئەس ئائوجه یەکگرتú (‚ئەئنهەئتلجه‘) گەناننت.

دئە ئەنتوجکلونگ دەس یەکگرتú فۆلگتە درەئ گروندسäتزەن:

1. ئەئن لائوت – ئەئن بوجهستابە

(ئائوسناهمە: دگراپهەن، وئە ڤەلارەس [لل]، ڤبرانتەس [رر]، „ژه“ ئوند „سه“).

2. وەنگەر دئاکرتسجهە زەئجهەن:

داس ئالپهابەت ئەنتهäلت نور ئن ئسۆ 8859-1 ئەنتهالتەنە زەئجهەن، ئوم سجهەرزوستەللەن، داسس ئاللە سجهرفتزەئجهەن ئائوجه ئائوف سیستەمەن ڤەروەندەت وەردەن کöننەن، دئە دەن ئونجۆدە-ستاندارد نجهت ئونتەرستüتزەن.

3. لەهنوöرتەر وەردەن ناتورالسئەرت:

سئە مüسسەن دەر ئاللگەمەئنەن گلۆبالەن کوردسجهەن رەجهتسجهرەئبرەگەلن فۆلگەن، وۆبەئ دئالەکتالە سپرەجهوەئسەن ئەبەنفاللس زوگەلاسسەن سند.

داس یەکگرتú ئەنتهäلت 34 زەئجهەن، ئەئنسجهلئەßلجه 4 دگراپهەن (ژه، لل، رر، سه) ئوند 4 زەئجهەن مت دئاکرتکا (é، í، ú، ù). ئەس ئەنتهäلت 9 ڤۆکالە (ئا، ئە، é، ئ، í، ئۆ، ئو، ú، ù) ئوند 25 کۆنسۆنانتەن.

ئا، ب، ج، د، ئە، É، ف، گ، ح، ئ، Í، ژ، ژه، ک، ل، لل، م، ن، ئۆ، پ، ق، ر، رر، س، سه، ت، ئو، Ú، Ù، ڤ، و، خ، ی، ز

ڤەرگلەئجه کوردسجهەر ئالپهابەتە

کورماندسجه (لاتەئنسجه)	کورماندسجه (کیرللسجه)	سۆران – ئسۆلئەرت	سۆران – ئنتئال	سۆران – مەدئال	سۆران – فنال	ئپا
ئا،ا	А،а	ا	ئا	–	ـا	شابلۆن:ئپا
ب،ب	Б،б	ﺏ	ﺑ	ـبـ	ـب	شابلۆن:ئپا
ج،ج	Щ،щ	ﺝ	ﺟ	ـجـ	ـج	شابلۆن:ئپا
چ،چ	Ч،ч	چ	ﭼ	ـچـ	ـچ	شابلۆن:ئپا
د،د	Д،д	ﺩ	–		ــد	شابلۆن:ئپا
ئە،ە	Ә،ә	ە	ئە	–	ﮫ	شابلۆن:ئپا
ئێ،ێ	Е،е(Э،э)	ێ	ئێـ	ـێـ	ـێ	شابلۆن:ئپا
ف،ف	Ф،ф	ﻑ	ﻓ	ـفـ	ﻒ	شابلۆن:ئپا
گ،گ	Г،г	ﮒ	ﮔ	ـگـ	ـگ	شابلۆن:ئپا
ح،ه	Һ،һ	ﻫ	ﻫ	ـهـ	ـهـ	شابلۆن:ئپا
ح،ح	Һ’،һ’	ح	حـ	ـحـ	ـح	شابلۆن:ئپا
–	Ә’،ә’	ع	عـ	ـعـ	ـع	شابلۆن:ئپا
ئ،	Ь،ь	–				شابلۆن:ئپا
ئی،ی	И،и	ﯼ	ﺋﯾ	ـيـ	ﯽ	شابلۆن:ئپا
ژ،ژ	Ж،ж	ﮊ	–		ـژ	شابلۆن:ئپا
ک،ک	К،к	ﮎ	ﮐ	ـکـ	ﮏ	شابلۆن:ئپا
ل،ل	Л،л	ﻝ	ﻟ	ـلـ	ـل	شابلۆن:ئپا
–	Л’،л’	ڵ، ڶ	ڵــ، ڶــ	ـڵـ، ـڶـ	ـڵ، ـڶ	شابلۆن:ئپا
م،م	М،м	ﻡ	ﻣ	ـمـ	ـم	شابلۆن:ئپا
ن،ن	Н،н	ﻥ	ﻧ	ـنـ	ـن	شابلۆن:ئپا
ئۆ،ۆ	О،о	ۆ	ئۆ	-	ـۆ	شابلۆن:ئپا
پ،پ	П،п	پ	پــ	ـپـ	ـپ	شابلۆن:ئپا
ق،ق	Ԛ،ԛ	ﻕ	ﻗ	ـقـ	ـق	شابلۆن:ئپا
ر،ر	Р،р	ﺭ	–		ـر	شابلۆن:ئپا
–	Р’،р’	ڕ، ڒ، ڔ	–		ـڕ، ـڒ، ـڔ	شابلۆن:ئپا
س،س	С،с	ﺱ	ﺳ	ـسـ	ـس	شابلۆن:ئپا
ش،ش	Ш،ш	ﺵ	ﺷ	ـشـ	ـش	شابلۆن:ئپا
ت،ت	ت،т	ﺕ	ﺗ	ـتـ	ـت	شابلۆن:ئپا
ئو،و	Ö،ö	ﻭ	–		ـو	شابلۆن:ئپا
ئوو،وو	У،у	ﻭﻭ، ۇ	–		ـوﻭ، ـۇ	شابلۆن:ئپا
–	–	ۈ	–		ـۈ	شابلۆن:ئپا
ڤ،ڤ	ب،в	ڤ، ۋ	ڤـ	ـڤـ	ـڤ ،ـۋ	شابلۆن:ئپا
و،و	Ԝ،ԝ	ﻭ	–		ـو	شابلۆن:ئپا
خ،خ	Х،х	ﺥ	ﺧ	ـخـ	ـخ	شابلۆن:ئپا
غ،غ	Ѓ،ѓ	ﻍ	ﻏ	ـغـ	ـغ	شابلۆن:ئپا
ی،ی	Й،й	ﯼ	يـ	–		شابلۆن:ئپا
ز،ز	З،з	ﺯ	–		ـز	شابلۆن:ئپا

وەبلنکس

• شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
• کوردسه لانگوئاگە، ئالپهابەت ئاند پرۆنونجئاتئۆن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئارز
• ئازəربایجانجا
• سۆرانی
• دا
• ئەنگلسه
• فارسی
• ئد
• ئت
• کورمانجی
• نب
• نل
• پل
• پت
• Русский
• سڤ
• تüرکچە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „کوردسجهە ئالپهابەتە“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.