بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئرانکرسە

لە KurdiPedia
پێداچوونەوی ٢٠:٢٢، ٩ی ئابی ٢٠٢٦ لە لایەن Admin (لێدوان | بەشدارییەکان) (Import von de.wikipedia.org (CC BY-SA 4.0))
(جیاوازی) → پیاچوونەوەی کۆنتر | پێداچوونەوەی ئێستا (جیاوازی) | پێداچوونەوەی نوێتر← (جیاوازی)

شابلۆن:دئەسەر ئارتکەل مت ئرانکرسە بەزەئجهنەت مان دەن ڤەرسوجه دەر ئودسسر، ئن دەن ژاهرەن 1945 ئوند 1946 دئە ڤۆن کوردەن ئوند ئاسەرس بەوۆهنتەن پرۆڤنزەن ئرانس ئابزوسپالتەن، ئوم دۆرت پرۆسۆوژەتسجهە ستائاتەن ئائوف کۆستەن ئرانس زو ئەتابلئەرەن. دەر نۆردەن ئرانس وار وäهرەند دەس زوەئتەن وەلتکرئەگس ڤۆن سۆوژەتسجهەن تروپپەن بەسەتزت وۆردەن. ئائوسگەلöست ووردە دئە کرسە دادورجه، داسس سجه ستالن زونäجهست وەئگەرتە، دئە سۆوژەتسجهەن تروپپەن ڤەرەئنبارونگسگەمäß ناجه دەم ئەندە دەس کرئەگەس ئائوس ئران ئابزوزئەهەن.

دئە ئانگلۆ-سۆوژەتسجهە ئنڤاسئۆن

ئام 25. ئائوگوست 1941 مارسجهئەرتەن ئم راهمەن دەر ئانگلۆ-سۆوژەتسجهەن ئنڤاسئۆن ئرانس برتسجهە تروپپەن ئن دەن سüدەن ئوند سۆوژەتسجهە تروپپەن ئن دەن نۆردەن ئرانس ئەئن. ئۆهنە دئە ئونتەرستüتزونگ ملتäرسجهەر ڤەربüندەتەر وارەن دئە ئرانسجهەن سترەئتکرäفتە دورجه دئە برتسجهەن ئوند سۆوژەتسجهەن پانزەر ئوند ئنفانتەرئە راسجه üبەروäلتگت ئوند نەئوترالسئەرت وۆردەن. دئە برتسجهەن ئوند سۆوژەتسجهەن سترەئتکرäفتە ترافەن ئن سەننا 300 کم نۆردöستلجه ڤۆن حامادان ئام 30. ئائوگوست زوساممەن. دا ئەس ئان ترانسپۆرتمöگلجهکەئتەن مانگەلتە، ئەنتسجهئەدەن دئە برتەن، کەئنە تروپپەن هنتەر دەر لنئە حامادان-ئاهڤاز زو ستاتئۆنئەرەن. ئن دەر زوسجهەنزەئت هاتتە دەر نەئوئە ئرانسجهە پرەمئەرمنستەر مۆهامماد ئال فۆرۆئوگه دەن دەئوتسجهەن بۆتسجهافتەر ئن تەهەران ئائوفگەفۆردەرت، ئران زوساممەن مت سەئنەن متاربەئتەرن زو ڤەرلاسسەن. دئە دەئوتسجهە، ئونگارسجهە، ئتالئەنسجهە ئوند رومäنسجهە بۆتسجهافت ووردە گەسجهلۆسسەن ئوند ناهەزو ئاللە دەئوتسجهەن ستائاتسانگەهöرگەن دەر برتسجهەن ئۆدەر سۆوژەتسجهەن ملتäرڤەروالتونگ üبەرگەبەن. ئونتەر دەر بەهائوپتونگ، داسس سجه ئممەر نۆجه دەئوتسجهە ئاگەنتەن ئن ئران ئائوفهئەلتەن، بەسەتزتەن برتسجهە ئوند روسسسجهە تروپپەن ئام 17. سەپتەمبەر 1941 تەهەران. ئەئنەن تاگ سپäتەر ووردە رەزا سجهاه زو گونستەن سەئنەس سۆهنەس مۆهامماد رەزا پاهلاڤ زوم رüجکترتت گەزوونگەن ئوند ئونتەر ئاررەست گەستەللت. وەنگە تاگە سپäتەر ووردە ئەر ڤۆن دەن برتەن ئائوßئەر لاندەس ئوند ناجه سüدافرکا گەبراجهت. ئام 17. ئۆکتۆبەر زۆگەن سجه دئە برتسجهەن تروپپەن وئەدەر ئن دەن سüدەن ئوند دئە سۆوژەتسجهەن تروپپەن ئن دەن نۆردەن ئرانس زورüجک. فاکتسجه بلئەب ئران بس زوم ئەندە دەس کرئەگەس ئن ئەئنە برتسجهە ئوند ئەئنە سۆوژەتسجهە بەساتزونگسزۆنە گەتەئلت.[1] دەر ئرانسجهەن ئارمەئە وار ئەس زودەم ئونتەرساگت، ئن دەن ڤۆن دەن سۆوژەتسجهەن تروپپەن بەسەتزتەن گەبئەتەن نۆردرانس ئەئگەنە سترەئتکرäفتە زو ستاتئۆنئەرەن. دئەس هاتتە زور فۆلگە، داسس دئە زەنترالرەگئەرونگ ئن تەهەران دئە کۆنترۆللە üبەر دەن نۆردەن ڤەرلۆر.[2]

بەرەئتس ئام 2. ئۆکتۆبەر 1941 ووردە ئائوف ئانوەئسونگ ڤۆن ستالن دئە کۆممونستسجهە تودەه-پارتەئ گەگرüندەت. زو دەن گرüندونگسمتگلئەدەرن گەهöرتە ئو. ئا. دەر سجهرفتستەللەر بۆزۆرگ ئالاڤ. زو ئهرەم ئەرستەن ڤۆرستزەندەن ووردە سۆلەئمان مۆهسەن ئەسکاندار گەوäهلت. دئە پارتەئ وار ئن ستەتگەم واجهستوم بەگرففەن. ڤئەلەرۆرتس بلدەتەن سجه رەگئۆنالە پارتەئئۆرگانساتئۆنەن. ڤۆرنەهملجه ئن ئندوسترئەگەبئەتەن ئن ئاسەربائدسجهان، ئسفاهان، گلان، مازانداران ئوند جهۆراسان. ئان دەم ئەرستەن پارتەئترەففەن 1942 ئن تەهەران ناهمەن 120 دەلەگئەرتە تەئل. 1946 زäهلتە دئە تودەه-پارتەئ بەرەئتس 26.000 متگلئەدەر ئوند وار زو ئەئنەم وجهتگەن فاکتۆر دەر پۆلتسجهەن لاندسجهافت ئرانس گەوۆردەن.[3]

1944 زۆگ دئە تودەه-پارتەئ مت 8 ئهرەر کاندداتەن ئن داس 14. مادسجهلس ئەئن. دۆرت ئونتەرستüتزتە سئە ڤۆربەهالتلۆس دئە پۆلتک دەر ئودسسر.

دئە گرüندونگ دەر ئائوتۆنۆمەن رەپوبلک ئاسەربائدسجهان ئوند دەر کوردسجهەن ڤۆلکسرەپوبلک

ئم ژول 1945 ئەرلئەß ستالن مەهرەرە دەکرەتە، ئن دەنەن دئە ئابسپالتونگ دەر ڤۆن سۆوژەتسجهەن تروپپەن بەسەتزتەن ئرانسجهەن پرۆڤنز Āزاربāیدسجهāن ئوند دئە گرüندونگ ئەئنەر ئائوتۆنۆمەن رەپوبلک ئاسەربائدسجهان ئانگەئۆردنەت ووردە.[4][5] زئەل ستالنس وار ئەس، دئە Öلڤۆرکۆممەن ئم نۆردەن ئرانس ئونتەر سۆوژەتسجهە کۆنترۆللە زو برنگەن.[6]

ئەندە ئۆکتۆبەر 1945 بەرجهتەتە دئە گەندارمەرئە ئن تابرز، داسس لاستواگەن مت واففەن ئن دەر ستادت ئەئنگەترۆففەن سەئئەن، دئە ئان تەئلە دەر بەڤöلکەرونگ ڤەرتەئلت وۆردەن وäرەن. وەنگ سپäتەر ووردەن پۆلزەئستاتئۆنەن ئن ئوند ئوم تابرز ڤۆن بەواففنەتەن ئانگەگرففەن. ئم نۆڤەمبەر 1945 بەگاننەن دئە سۆوژەتس ئۆففەن دئە ئائوفستäندسجهەن زو ئونتەرستüتزەن، ئندەم سۆوژەتسجهە تروپپەن دەن ناجه کوردستان ئوند ئاسەربائدسجهان ئەنتساندتەن ڤەرستäرکونگەن ڤۆن پۆلزەئ ئوند گەندارمەرئە کەئنەن زوترتت زو دەن پرۆڤنزەن ئەرلائوبتەن. دەر ئرانسجهە ئائوßئەنمنستەر ناژم ساندتە ئەئنە پرۆتەستنۆتە ئان دئە سۆوژەتسجهە بۆتسجهافت، ئن دەر ئەر دئە سۆوژەتونئۆن ئائوففۆردەرتە، سجه نجهت ئن دئە ئننەرەن ئانگەلەگەنهەئتەن ئرانس ئن ئاسەربائدسجهان ئوند کوردستان ئەئنزومسجهەن. دئە کوردەن سترەبتەن ناجه ئەئنەم ئەئگەنەن ستائات ئوند رئەفەن ئن ماهاباد دئە رەپوبلک ماهاباد ئائوس.

ئام 12. دەزەمبەر 1945 ووردە تابرز ڤۆن بەواففنەتەن متگلئەدەر دەر فقەه دەمۆکرات بەسەتزت، ئەئنە ناتئۆنالڤەرسامملونگ ڤۆن ئاسەربائدسجهان کۆنستتوئئەرت ئوند دئە ئاسەربائدسجهانسجهە ڤۆلکسرەگئەرونگ مت دسجهاʿفار پسجهەوار ئالس پرەمئەرمنستەر ئنس لەبەن گەروفەن.[7] دەم ئرانسجهەن گەنەرال کارم ڤاراهرام فئەل ناجه دەر ئائوسروفونگ دەر ئاسەربائدسجهانسجهەن ڤۆلکسرەگئەرونگ ئن تابرز ئەئنە 1943 ئن باکو گەدروجکتە کارتە ئن دئە حäندە، ئائوف دەر ئران ئن مەهرەرە سەلبستäندگە رەپوبلکەن گەتەئلت وار. دئە کارتە زەئگتە دئە دەمۆکراتسجهە رەپوبلک ئاسەربائدسجهان، بەستەهەند ئائوس دەم سۆوژەتسجهەن ئوند ئرانسجهەن ئاسەربائدسجهان، دئە رەپوبلک کوردستان، دئە داس گەبئەت دەس ئرانسجهەن وەستەن بس ناجه بوسجهەهر ئومفاسستە، دئە رەپوبلک ئارابستان، دئە ئائوس دەر پرۆڤنز جهوسستان بەستاند، دئە رەپوبلک بالوجهستان، دئە کەرمان ئوند ماکران ئومفاسستە، دئە رەپوبلک جهۆراسان، دئە ئائوس دەر پرۆڤنز جهۆراسان، ئوسبەکستان ئوند تادسجهکستان بەستاند، دەر رەپوبلک تابارستان، دئە دئە کاسپسجهەن پرۆڤنزەن ئومفاسستە ئوند دەر رەپوبلک فارس، دئە داس گەبئەت زەنترالرانس ئابدەجکتە.[8]

دئە فراگە دەس ئابزوگس دەر ئاللئئەرتەن تروپپەن ئائوس ئران وار ئام 21. ژول 1945 ئائوف دەر پۆتسدامەر کۆنفەرەنز ئائوسفüهرلجه بەسپرۆجهەن وۆردەن. ئەس ووردە ئەنتسجهئەدەن، داسس دئە تروپپەن زوار ئائوس دەر حائوپتستادت تەهەران ئابزئەهەن، ئابەر بس سەجهس مۆناتە ناجه ئەندە دەس کرئەگەس مت ژاپان ئن ئران ستاتئۆنئەرت بلەئبەن سۆللتەن. ناجه دەم ئابوورف دەر ئاتۆمبۆمبەن ئائوف حرۆسهما ئوند ناگاساک ئوند دەر ژاپانسجهەن کاپتولاتئۆن ئام 2. سەپتەمبەر 1945 ووردە دەر ئابزوگستەرمن دەر ئاللئئەرتەن تروپپەن ڤۆن دەر ئرانسجهەن رەگئەرونگ ئائوف دەن 2. مäرز 1946 فەستگەلەگت. دئە برتسجهە ئوند دئە سۆوژەتسجهە رەگئەرونگ ستممتەن دئەسەم ئابزوگستەرمن زو.[9]

ڤەرهاندلونگەن مت ستالن

متتە ژانوئار 1946 واندتە سجه پرەمئەرمنستەر ئەبراهم حاکم ئان دەن ئام 17. ژانوئار 1946 گەگرüندەتەن سجهەرهەئتسرات دەر ڤەرەئنتەن ناتئۆنەن، دەر دئە ئرانسجهە رەگئەرونگ زو درەکتەن ڤەرهاندلونگەن مت دەر سۆوژەتونئۆن ئائوففۆردەرتە، ئوم ئەئنەن ئنتەرەسسەنسائوسگلەئجه ئن دەر فراگە دەر سەپاراتستسجهەن بەوەگونگەن زو فندەن. ئام 20. ژانوئار 1946 ترات پرەمئەرمنستەر حاکم ئائوفگروند ئەئنەس درۆهەندەن مسسترائوئەنسڤۆتومس دەس ئرانسجهەن پارلامەنتس زورüجک. ئائوف ڤۆرسجهلاگ ڤۆن سجهاه مۆهامماد رەزا پاهلاڤ ووردە ئاهماد قاڤام ڤۆم پارلامەنت زوم پرەمئەرمنستەر گەوäهلت، دەر ئام 18. فەبروئار 1946 زو ڤەرهاندلونگەن ناجه مۆسکائو رەئستە.

ئام 30. ژانوئار رئەف دەر سجهەرهەئتسرات ئن دەر رەسۆلوتئۆن 2 دئە بەتەئلگتەن پارتەئئەن ئائوف، ئهرە سترەئتگکەئتەن بەئزولەگەن ئوند رەگەلمäßئگ بەرجهت زو ئەرستاتتەن.

دئە ڤەرهاندلونگەن زوسجهەن پرەمئەرمنستەر قاڤام ئوند گەنەرالسەکرەتäر ژۆسەف ستالن زۆگەن سجه زوەئ وۆجهەن هن. دئە فۆردەرونگەن ستالنس لائوتەتەن: شابلۆن:زتاتقاڤام ئونتەرسجهرئەب ئەئن کۆممونقوé، داسس دئە بەگۆننەنەن ڤەرهاندلونگەن زوسجهەن دەر ئرانسجهەن رەگئەرونگ ئوند دەم سۆوژەتسجهەن بۆتسجهافتەر فۆرتگەسەتزت وüردەن، ئوند رەئستە ئۆهنە وەئتەرە زوساگە ئان ستالن ئام 10. مäرز 1946 ناجه تەهەران زورüجک.

پلäنە ئەئنەس کۆممونستسجهەن ئومستورزەس

ناجه ئونتەرلاگەن دەس ئرانسجهەن ملتäرسجهەن گەهەئمدئەنستەس پلانتە ستالن ئن تەهەران ئەئنە کۆممونستسجهە رەگئەرونگ زو ئنستاللئەرەن، دئە دەر دائوئەرهافتەن بەسەتزونگ ئرانس دورجه سۆوژەتسجهە تروپپەن زوستممەن ئوند ئائوس ئران ئەئنەن پرۆسۆوژەتسجهەن ساتەللتەنستائات ماجهەن وüردە. ئم ئەئنزەلنەن سۆللتە دئە ڤۆلکسارمەئە دەر ئاسەربائدسجهانسجهەن ڤۆلکسرەگئەرونگ ڤۆن ژاڤار پسجهەڤار ڤۆن نۆردەن ئائوس ناجه تەهەران مارسجهئەرەن. کۆممونستسجهە ئەئنهەئتەن ئائوس تابرز ئوند سەمنان سۆللتەن ڤۆن وەستەن ئوند ئۆستەن ئائوس رجهتونگ تەهەران مارسجهئەرەن. ئن تەهەران سۆللتە ڤۆن دەر کۆممونستسجهەن تودەه-پارتەئ ئەئن ڤۆلکسائوفستاند ئۆرگانسئەرت وەردەن. دئە لەبەنسمتتەلڤەرسۆرگونگ ڤۆن تەهەران سۆللتە ئونتەر ئاندەرەم دورجه متگلئەدەر دەر تودەه-پارتەئ ئن قازڤن ئوند فروزکوه ئابگەسجهنتتەن وەردەن، ئوم دئە ئونزوفرئەدەنهەئت دەر بەڤöلکەرونگ مت دەر گەگەنوäرتگەن رەگئەرونگ ئانزوهەئزەن. دئە ئن ئران بەفندلجهەن سۆوژەتسجهەن تروپپەن هäتتەن سجه دانن گەزوونگەن گەسەهەن، فüر ئۆردنونگ زو سۆرگەن.[10] گەنەرالستابسجهەف ئارفا ئەنتساندتە زونäجهست ڤۆن تەهەران ئائوس تروپپەن ئن دەن نۆردەن، وەستەن ئوند ئۆستەن ئرانس، دئە ئاللەردنگس ڤۆن سۆوژەتسجهەن تروپپەن ئام وەئتەرمارسجه زو ئهرەن بەستممونگسۆرتەن ئائوفگەهالتەن ووردەن. دارائوفهن ووردەن ئن دەن پرۆڤنزەن تروپپەنتەئلە مۆبلسئەرت، دئە دئە کۆممونستسجهەن ڤەربäندە ئائوفهالتەن سۆللتەن. ئن تەهەران ووردەن ئاللە وجهتگەن پلäتزە ڤۆن ملتäرسجهەن ئەئنهەئتەن بەسەتزت. ئانگەسجهتس دەس ماسسڤەن ملتäرسجهەن ئائوفمارسجهەس دەر ئرانسجهەن ئارمەئە براجه دەر کۆممونستسجهە ئومستورزڤەرسوجه راسجه ئن سجه زوساممەن.[11]

دەر بەگنن دەس کالتەن کرئەگەس

ئوس-پرäسدەنت حارری س. ترومان درۆهتە نون ستالن مت ئەرنستهافتەن کۆنسەقوئەنزەن، بس هن زوم ئەئنساتز ڤۆن ئاتۆمواففەن، وەنن ئەر سەئنە تروپپەن نجهت ئائوس ئران ئابزöگە.[12] فüر پرäسدەنت ترومان ستاند ئائوßئەر فراگە، داسس دئە کۆنترۆللە دەس ئرانسجهەن Öلس دورجه دئە سۆوژەتونئۆن زو ئەئنەر ڤەرسجهئەبونگ دەر ماجهتبالانجە ئن دەر وەلت فüهرەن وüردە ئوند دئە ئائوفسترەبەندە وەستلجهە ورتسجهافت ماسسڤ بەسجهäدگەن کöننتە. ئائوف درäنگەن دەر ئرانسجهەن رەگئەرونگ ووردە دەر نەئو گەسجهاففەنە سجهەرهەئتسرات دەر ڤەرەئنتەن ناتئۆنەن ئەرستمالس ئام 30. ژانوئار 1946 مت دەر فراگە دەس ئابزوگس دەر سۆوژەتسجهەن تروپپەن ئائوس ئران بەفاسست. دەر سجهەرهەئتسرات رئەف مت دەر رەسۆلوتئۆن 2 ئران ئوند دئە سۆوژەتونئۆن دازو ئائوف، دئە سترەئتگکەئتەن üبەر دئە ئم راهمەن دەر ئانگلۆ-سۆوژەتسجهەن ئنڤاسئۆن ئرانس ڤۆن دەر سۆوژەتونئۆن سەئت ئائوگوست 1941 بەسەتزتەن گەبئەتە بەئزولەگەن. دئە رەسۆلوتئۆن ڤەرلانگت ئائوßئەردەم، دەن سجهەرهەئتسرات رەگەلمäßئگ üبەر دئە ڤەرهاندلونگەن زو ئونتەررجهتەن. دئە رەسۆلوتئۆن دەس سجهەرهەئتسراتس ڤەرفەهلتە نجهت ئهرە ورکونگ. ئام 25. مäرز 1946 ئەرکلäرتە ستالن، داسس ئران ئوند دئە سۆوژەتونئۆن سجه گروندسäتزلجه üبەر دئە فراگە دەس تروپپەنابزوگس گەئەئنگت هäتتەن، ئوند داسس دئە سۆوژەتسجهەن تروپپەن ئننەرهالب ڤۆن سەجهس وۆجهەن ئائوس ئران ئابزئەهەن وüردەن. دەر سجهەرهەئتسرات بەسجهلۆسس ئن دەر رەسۆلوتئۆن 3 ڤۆم 4. ئاپرل 1946 ئەرست وئەدەر ئام 6. مائ 1946 زوساممەنزوترەتەن، ئوم زو üبەرپرüفەن، ئۆب ئاللە سۆوژەتسجهەن تروپپەن ئائوس ئران ئابگەزۆگەن سەئئەن، ئوند وئە وەئتەر مت دەر ئرانسجهەن فراگە زو ڤەرفاهرەن سەئ. ئام 8. مائ ناهم دەر سجهەرهەئتسرات ئن دەر رەسۆلوتئۆن 5 زور کەننتنس، داسس دئە ئرانسجهە رەگئەرونگ دەن ئابزوگ دەر سۆوژەتسجهەن تروپپەن نجهت فەستستەللەن کۆننتە ئوند ڤەرسجهۆب وەئتەرە سجهرتتە بس زوم 20. مائ. ئەرست ناجهدەم پرەمئەرمنستەر قاڤام ئوند دەر سۆوژەتسجهە بۆتسجهافتەر ئن تەهەران ئەئنە ڤەرەئنبارونگ ئونتەرزەئجهنەت هاتتەن، داسس دئە ئاسەربائدسجهانسجهە ڤۆلکسرەگئەرونگ ئن ڤەرهاندلونگەن مت دەر زەنترالرەگئەرونگ üبەر ئهر فۆرتبەستەهەن ترەتەن وەردە، ئوند داسس ئن سئەبەن وۆجهەن گەرەجهنەت ڤۆم 24. مäرز 1946 دئە سۆوژەتسجه-ئرانسجهە Öلگەسەللسجهافت گەگرüندەت وüردە، بەئ دەر دئە سۆوژەتونئۆن 51 % ئوند ئران 49 % دەر ئانتەئلە هالتەن سۆللتەن، ئەرکلäرتە ستالن، داسس سجه دئە رۆتە ئارمەئە ئننەرهالب ڤۆن سەجهس وۆجهەن، گەرەجهنەت ڤۆم 24. مäرز 1946 ئائوس ئران زورüجکزئەهەن وەردە.[13]

دئە ئرانکرسە وار ئەئن زەئجهەن دەس بەگننەندەن گەگەنساتزەس زوسجهەن دەن ئوسا ئوند دەر ئودسسر ئوند ئەئنەس دەر ئەرستەن ئەرەئگنسسە دەس سجه زو دئەسەم زەئتپونکت ئابزەئجهنەندەن کالتەن کرئەگەس.

داس ئەندە دەر سەپاراتستسجهەن بەوەگونگەن

دئە سۆوژەتسجهەن تروپپەن زۆگەن زوار ئاب، دۆجه دئە کۆممونستسجهە تودەه-پارتەئ ئۆرگانسئەرتە نون ئائوف ئانوەئسونگ ستالنس ماسسڤە سترەئکس ئم گانزەن لاند، ئوم وەئتەر دروجک ئائوف دئە ئرانسجهە رەگئەرونگ ئائوسزوüبەن. ئام 11. ژون 1946 بەگاننەن ئن تابرز دئە ڤەرهاندلونگەن زوسجهەن دەر زەنترالرەگئەرونگ ئوند دسجهاʿفار پسجهەوار üبەر دەن وەئتەرەن بەستاند دەر ئاسەربائدسجهانسجهەن ڤۆلکسرەگئەرونگ. ئام 13. ژون 1946 ووردە ئەئنە ڤەرەئنبارونگ ئونتەرزەئجهنەت، ئن دەر دئە فۆردەرونگەن پسجهەڤارس ناجه ئەئنەر لاندرەفۆرم، دەر بەسەتزونگ دەس گۆئوڤەرنەئورسپۆستەن ڤۆن ئاسەربائدسجهان، فراگەن دەس ملتäرس، دەر ئەرهەبونگ ڤۆن ستەئوئەرن ئوند مöگلجهەن واهلتەرمنەن فەستگەهالتەن ووردەن. ئام 15. ژون 1946 ئەرناننتە پرەمئەرمنستەر قاڤام سالامۆللاه ژاڤد، دەن ئننەنمنستەر دەر ئاسەربائدسجهانسجهەن ڤۆلکسرەگئەرونگ، زوم گۆئوڤەرنەئور ڤۆن ئاسەربائدسجهان. ئام 3. ئائوگوست 1946 ناهم قاڤام ئەئنە کابنەتتسومبلدونگ ڤۆر ئوند ئەرناننتە متگلئەدەر دەر کۆممونستسجهەن تودەه-پارتەئ ئالس گەسوندهەئتسمنستەر، ورتسجهافتسمنستەر ئوند بلدونگسمنستەر، ئوم ستالن وەئتەر ئەنتگەگەنزوکۆممەن. گلەئجهزەئتگ ئەرناننتە ئەر گەنەرال حادسجه ئال رازمارا زوم گەنەرالنسپەکتەئور ڤۆن ئاسەربائدسجهان ئوند کوردستان. ئن کوردستان وار ناجه وئە ڤۆر ئەئنە سەپاراتستسجهە رەگئەرونگ ئان دەر ماجهت ئوند هاتتە دئە رەپوبلک ماهاباد ئائوسگەروفەن. ئائوجه ئم سüدەن ئرانس وارەن ئن دەن گەبئەتەن دەر باجهتئارەن ئوند کاسجهگائس ئونروهەن ئائوسگەبرۆجهەن. پرەمئەرمنستەر قاڤام ئەنتساندتە گەنەرال فازلۆللاه زاهەد ئالس گۆئوڤەرنەئور ئن دئە پرۆڤنز فارس.

ئم دەزەمبەر 1946 üبەرسجهلوگەن سجه دئە ئەرەئگنسسە. پرەمئەرمنستەر قاڤام هاتتە ناجه ئائوففۆردەرونگ ڤۆن سجهاه مۆهامماد رەزا پاهلاڤ دئە دەر کۆممونستسجهەن تودەه-پارتەئ ئانگەهöرەندەن منستەر ئائوس سەئنەم کابنەتت ئەنتلاسسەن ئوند دورجه پۆلتکەر ئائوس دەر دەمۆکراتسجهەن پارتەئ ئەرسەتزت. ئام 6. دەزەمبەر 1946 مارسجهئەرتەن تروپپەن دەر ئرانسجهەن ئارمەئە ئن ئاسەربائدسجهان ئەئن. ئام 12. دەزەمبەر 1946 گاب پسجهەڤار ئائوف ئوند فلۆه مت سەئنەن ئەنگستەن ڤەرترائوتەن ئن دئە سۆوژەتونئۆن. ئالس دئە ئرانسجهەن تروپپەن تابرز ئەررەئجهتەن، ووردەن سئە ڤۆن دەر بەڤöلکەرونگ مت ژوبەل ئەمپفانگەن. ئالس سجهاه مۆهامماد رەزا پاهلاڤ ئام 24. مائ 1947 ئاسەربائدسجهان بەسوجهتە، براندەتە ئهم دەرسەلبە ژوبەل ئەنتگەگەن. ئم ژون 1947 ووردە دەر سجهاه ناجه سەئنەر رüجککەهر ئائوس ئاسەربائدسجهان ئن تەهەران وەگەن سەئنەس موتگەن ڤۆرگەهەنس زور ئەرهالتونگ دەر ئەئنهەئت دەس لاندەس گەفەئئەرت. ئالناگه ئالکهان، دەر زوانزگ ژاهرە سپäتەر ورتسجهافتسمنستەر وەردەن سۆللتە، سجهلدەرت دئە ئەرەئگنسسە وئە فۆلگت:شابلۆن:زتات

ئائوجه دئە پرۆڤنز کوردستان ووردە ناجه دەم ئابزوگ دەر سۆوژەتسجهەن تروپپەن ڤۆن ئرانسجهەن تروپپەن بەسەتزت. دئە ئانفüهرەر دەر سەپاراتستسجهەن بەوەگونگ ووردەن ئائوف دەم جار-جرا-پلاتز ئن ماهاباد هنگەرجهتەت.

ئام 22. ئۆکتۆبەر 1947 کام ئەس ئم ئرانسجهەن پارلامەنت زور ئابسجهلئەßئەندەن دسکوسسئۆن üبەر دئە ڤۆن قاڤام ئونتەرزەئجهنەتە ڤەرەئنبارونگ مت دەر سۆوژەتونئۆن زور گرüندونگ ئەئنەر گەمەئنسامەن Öلگەسەللسجهافت. داس پارلامەنت لەهنتە مت 102 ژا-ستممەن بەئ 104 ئانوەسەندەن ئابگەئۆردنەتەن دئە گرüندونگ ئەئنەر سۆوژەتسجه-ئرانسجهەن Öلگەسەللسجهافت ئاب ئوند بەئائوفتراگتە دئە رەگئەرونگ ڤەرهاندلونگەن مت دەر ئانگلۆ-ئرانئان ئۆئل جۆمپانی üبەر ئەئنە نەئوگەستالتونگ دەس بەستەهەندەن کۆنزەسسئۆنسڤەرتراگەس زو بەگننەن، دئە ئران ئەئنەن هöهەرەن ئانتەئل ئان دەن Öلەئنناهمەن سجهەرن سۆللتەن. ئم سەلبەن مۆنات ئونتەرزەئجهنەتە دئە ئرانسجهە رەگئەرونگ مت دەر رەگئەرونگ دەر ڤەرەئنگتەن ستائاتەن ئەئن ئابکۆممەن üبەر دئە ئەررجهتونگ ئەئنەر ئامەرکانسجهەن ملتäرمسسئۆن. ستالن وار سجهۆجکئەرت ئوند فüهلتە سجه ڤۆن دەن ئرانەرن هنتەرگانگەن.[14] دئە سۆوژەتس فۆردەرتەن دەن رüجکترتت قاڤامس ئالس ڤۆرائوسسەتزونگ فüر ئەئنە ڤەربەسسەرونگ دەر بەزئەهونگەن زوسجهەن ئران ئوند دەر سۆوژەتونئۆن. قاڤام ستەللتە ئام 10. دەزەمبەر 1947 ئم پارلامەنت دئە ڤەرترائوئەنسفراگە. ڤۆن 112 ئانوەسەندەن ئابگەئۆردنەتەن ستممتەن نور 46 فüر قاڤام. ئام 28. دەزەمبەر 1947 ووردە ئەبراهم حاکم پرەمئەرمنستەر ئرانس. دامت وار دئە ئرانکرسە ئائوجه ئننەنپۆلتسجه زو ئەئنەم ئابسجهلوسس گەکۆممەن.[15]

سئەهە ئائوجه

لتەراتور

ئەئنزەلناجهوەئسە

  1. ↑ جۆمپتۆن ماجکەنزئە: ئەئاستەرن ئەپج. لۆندۆن 1951، س. 136–139.
  2. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 91 ف.
  3. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  4. ↑ سەجرەت سۆڤئەت ئنستروجتئۆنس ئۆن مەئاسورەس تۆ جارری ئۆئوت سپەجئال ئاسسگنمەنتس تهرۆئوگهۆئوت سۆئوتهەرن ئازەربائژان ئاند تهە نۆرتهەرن پرۆڤنجەس ئۆف ئران ئن ئان ئاتتەمپت تۆ سەت تهە باسس فۆر ئا سەپاراتست مۆڤەمەنت ئن نۆرتهەرن ئران. (پدف)
  5. ↑ دەجرەئە ئۆف تهە جج جپسو پۆلتبورۆ تۆ مر باگرۆڤ جج سەجرەتاری ئۆف تهە جۆممونست پارتی ئۆف ئازەربائژان. (پدف)
  6. ↑ دەجرەئە ئۆف تهە ئوسسر ستاتە دەفەنسە جۆممتتەئە نۆ 9168 سس رەگاردنگ گەئۆلۆگجال پرۆسپەجتنگ وۆرک فۆر ئۆئل ئن نۆرتهەرن ئران. (پدف)
  7. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 93.
  8. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 621.
  9. ↑ کرستەن بلاکە: تهە ئو.س.-سۆڤئەت جۆنفرۆنتاتئۆن ئن ئران، 1945–1962. ئونڤەرستی پرەسس ئۆف ئامەرجا، 2009، س. 22.
  10. ↑ حاسسان ئارفا: ئوندەر فڤە سهاهس. لۆندۆن 1964، س. 352.
  11. ↑ حاسسان ئارفا: ئوندەر فڤە سهاهس. لۆندۆن 1964، س. 355.
  12. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  13. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 98.
  14. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 106.
  15. ↑ گهۆلام رەزا ئافکهام: تهە لفە ئاند تهە تمەس ئۆف تهە سهاه. ئونڤەرستی ئۆف جالفۆرنئا پرەسس، 2009، س. 109.

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئرانکرسە“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

وەرگیراو لە «https://kurdipedia.shiwan.online/index.php?title=Irankrise&oldid=415»