حزبوللاه (تüرکەئ)

دئە حزبوللاه (تüرکەئ) (کوردسجه: حزبوللاهی کوردی، تüرکسجه: کüرت حزبوللاهı) وار ئەئنە گەوالتتäتگە کوردسجهە ئسلامستسجهە ئۆرگانساتئۆن، دئە ئانفانگ دەر 1980ەر ژاهرە ئن دیارباکıر گەگرüندەت ووردە. دئە کوردسجهە حزبوللاه سترەبتە دئە ئەررجهتونگ ئەئنەس ئونابهäنگگەن ئسلامسجهەن ستائاتەس ناجه ئرانسجهەم ڤۆربلد ئان. دئە حزبوللاه رجهتەتە ئهرە گەوالت گەگەن ئاندەرسدەنکەندە، ئەئگەنە متگلئەدەر ئوند دئە ئاربەئتەرپارتەئ کوردستانس. ئهر فüهرەر وار حüسەین ڤەلئۆğلو. ئم ژاهر 2000 ووردە ڤەلئۆğلو ئەرسجهۆسسەن ئوند دئە ئۆرگانساتئۆن زەرسجهلاگەن.

نامە

دەر نامە دەر ئۆرگانساتئۆن (شابلۆن:ئارس) بەدەئوتەت "پارتەئ گۆتتەس" ئوند ئست کۆرانسجهەن ئورسپرونگس. دئە حزبوللاه ناهم سجه بەئ دەر نامەنسواهل ئوند دەر رادکالەن ئائوسرجهتونگ دئە ئرانسجهە حەزبۆللاه زوم ڤۆربلد، رەکروتئەرت سجه ئم گەگەنساتز زو ئهر ئابەر ئائوس سوننتسجهەن موسلمەن.

ئدەئۆلۆگئە

فدان گüنگöر، ئەئنەس دەر گرüندونگسمتگلئەدەر دەر ئۆرگانساتئۆن، ئەرکلäرتە دئە فراگە، وئە مان ئەس سجهاففەن کöننە، داسس دەر ئسلام داس لەبەن بەستممە، زوم زەنترالەن ئانلئەگەن دەر حزبوللاه. سەئنەر ڤۆرستەللونگ ناجه سۆللتەن ئن دەر ئانفانگسپهاسە وەنگە پەرسۆنەن زو کادەرن ئائوسگەبلدەت وەردەن. مۆللا مانسور گüزەلسۆی لئەفەرتە دئە رەجهتفەرتگونگ فüر دەن ئەئنساتز ڤۆن گەوالت. مان کöننە داس دەگەنەرئەرتە ئوند ڤەرفائولتە سۆزئالە گەفüگە نجهت رەفۆرمئەرەن. مان مüسسە ئاللەس ئەئنرەئßئەن ئوند دئە ستروکتور نەئو ئەررجهتەن. داس گنگە نجهت ئۆهنە گەوالت. داس ڤۆرهاندەنە سیستەم بەتراجهتەتە دئە حزبوللاه دابەئ ئالس دسجهāهلīیا.

گەسجهجهتە

ئان دەن ڤۆربەرەئتەندەن ڤەرسامملونگەن ئن دەن ژاهرەن 1979 ئوند 1980 ناهمەن فۆلگەندە پەرسۆنەن تەئل ئەکرەم بایتاپ، مەهمەت کایا، گودبەتتن گöک، تەڤفک دورماز، زüبەیر گüمüش ئوند ئال ئاتەش. دئە ئەرستە گروپپە کام سجهوەرپونکتمäßئگ ئائوس دەم کوردسجهەن باتمان. زونäجهست بەسجهرäنکتە مان سجه ئائوف تەبلğ (ڤەرکüندونگ، مسسئۆنئەرونگ). مان تراف سجه ئن بوجهلäدەن، مۆسجهەئەن ئوند تەئەهäئوسەرن، ز. ب. ئم بوجهلادەن جەم کتابەڤ ئن باتمان، دەر ئەکرەم بایتاپ گەهöرتە. سپäتەر ستئەßئەن حüسەین ڤەلئۆğلو ئوند ئابدوللاه یğئت هنزو ئوند دئە زەنترالە دەر حزبوللاه ڤەرلاگەرتە سجه ناجه دیارباکıر، واس ئانگەسجهتس دەس ئائوسناهمەزوستاندس کورز ناجه دەم پوتسجه ڤۆن 1980 فüر سپەکولاتئۆنەن سۆرگتە.

دئە کۆنستتوئئەرەندە ستزونگ فاند دانن ئن دیارباکıر ئم بوجهلادەن ڤاهدەت کتابەڤ ستاتت، دەر ئابدولڤاهاپ ئەکنج گەهöرتە. تەئلنەهمەر وارەن فدان گüنگöر، حüسەین ڤەلئۆğلو، ئوبەیدوللاه دالار، ئابدوللاه یğئت (مەهمەت ئال بلج)، مانسور گüزەلسۆی.

پاراللەل دازو ئەنتوجکەلتەن سجه 1981 ئائوجه ئن کاسıمپاشا گەسپرäجهسکرەئسە مت سئەبەن بس ئاجهت تەئلنەهمەرن ئائوس کرەئسەن دەر ئاکıنجıلار ئۆدەر دەر محپ. ئاب 1983 ماجهتە دئەسەر زوەئگ دورجه رائوبüبەرفäللە ڤۆن سجه رەدەن. تەئلنەهمەر دەس کرەئسەس ئن باتمان ڤۆم جەم کتابەڤ ناهمەن ڤۆن 1981 بس 1983 ئان دەن ترەففەن ئن ئستانبول تەئل. ئانگەهöرگە دەر گروپپە ووردەن 1984 گەفاسست ناجه ئەئنەم رائوبüبەرفالل ئائوف ئەئنەن ژووەلئەر ئن ئستانبول. بەئ ڤەرهöرەن گەبەن سئە ئان، متگلئەدەر دەر حزبوللاه زو سەئن. بەئ حائوسدورجهسوجهونگەن فاند مان واففەن ئوند دۆکومەنتە، دئە دئەس بەستäتگتەن. ئنسگەسامت سۆلل دئە گروپپە 19 Üبەرفäللە بەگانگەن هابەن. زئەل سەئ دئە گرüندونگ ئەئنەس ئسلامسجهەن ستائاتەس گەوەسەن. دئە Üبەرفäللە ئۆرئەنتئەرتەن سجه ئام ڤۆربلد دەر رائوبزüگە دەس پرۆپهەتەن گەگەن دئە ئونگلäئوبگەن مەککانەر.

1981 گرüندەتە فدان گüنگöر دەن بوجهلادەن مەنزل. حüسەین ڤەلئۆğلو گرüندەتە 1982 دەن بوجهلادەن İلم. بس 1987 هابەن دئە گروپپەن، دئە سجه ئوم دئە بوجهلäدەن مەنزل ئوند İلم گەبلدەت هابەن، زوساممەنگەئاربەئتەت.

ئالس وەئتەرە گروپپئەرونگەن ئننەرهالب دەر حزبوللاه ووردەن گەناننت: تەڤهد، ئانگەفüهرت ڤۆن نورەتتن شرن ئوند مەهمەت شاهن; یەریüزü، ئانگەفüهرت ڤۆن بورهان کاڤونجو.

رەگئۆنالە زەنترەن

باتمان

حئەر بەفاند سجه دەر بوجهلادەن İلم کتابەڤ. دەر مەنزل-فلüگەل ئۆرگانسئەرتە سجه هئەر ئالس فەجر-گروبو. دەر رەلگöسە فüهرەر وار لائوت پۆلزەئ İهسان یەشلıرماک، دەر وەلتلجهە گیاسەتتن ئوğئور. بەئدە ووردەن ڤۆن ئانهäنگەرن دەس İلم-فلüگەلس ئەرمۆردەت. ئن باتمان ستاربەن وەئتائوس دئە مەئستەن مەنسجهەن ئن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن مت دەر پکک ئۆدەر ئننەرهالب دەر حزبوللاه.

سلڤان

حئەر بەفاند سجه ئم دۆرف سوسا لانگە زەئت داس زەنتروم دەر حزبوللاه. دئە پکک بەگنگ ئن دەم دۆرف ئەئن ماسساکەر. ئاب 1992 هەررسجهتە دەر İلم-فلüگەل. فüهرەر وار ئەئن مۆللا نامەنس مەلە مەهمەت.

دیارباکıر

دیارباکıر وار گرüندونگسستادت دەر ئۆرگانساتئۆن. داس ڤئەرتەل باğلار گالت لانگە ئالس بەفرەئتە زۆنە دەر حزبوللاه.

وەئتەرە رەگئۆنالە سجهوەرپونکتە

وەئتەرە رەگئۆنالە سجهوەرپونکتە وارەن ماردن، ڤان ئوند گازئانتەپ. ئن گازئانتەپ ترات دئە حزبوللاه دابەئ ئونتەر دەر بەزەئجهنونگ ڤاسات ئائوف. بەکاننت ووردە دەر بۆمبەنانسجهلاگ ئام 14. سەپتەمبەر 1997 ئائوف ئەئنەن بüجهەرستاند ئەئنەس بوجهلادەنس دەر ببەل ڤەرکائوفتە بەئ ئەئنەر بوجهمەسسە. دابەئ ستارب ئەئن کند. ئانفانگ دەس ژاهرەس 2000 گنگ دئە ڤاسات-فراکتئۆن ئن گازئانتەپ دازو üبەر، ئمامە زو بەدرۆهەن ئوند زو ئەرپرەسسەن. وەئتەرە رەگئۆنالە زەنترەن وارەن مالاتیا، ئادıیامان ئوند شانلıئورفا.

کۆنفلکت زوسجهەن مەنزل ئوند İلم

مەئنونگسڤەرسجهئەدەنهەئتەن زوم فüهرونگسستل ئوند زوم بەگنن ڤۆن بەواففنەتەن ئاکتئۆنەن فüهرتەن ئم ژاهرە 1987، ئالس حüسەین ڤەلئۆğلو سەئنەن بوجهلادەن İلم ناجه باتمان ڤەرلەگتە، زور ترەننونگ دەر بەئدەن فلüگەل. دەر سۆگەناننتە İلم-فلüگەل، ئونتەر دەر فüهرونگ ڤۆن حüسەین ڤەلئۆğلو، بەهاررتە دارائوف، دەن بەواففنەتەن کامپف سۆفۆرت زو فüهرەن. گüنگöر وۆللتە زونäجهست ئەئنە ئائوسرەئجهەندە زاهل ئان کادەرن سجهاففەن ئوند دانن دەن بەواففنەتەن کامپف ئائوفنەهمەن. بەئ ئەئنەم ترەففەن بەئدەر فüهرەر زور ئائوسرäئومونگ دەر کۆنفلکتە ئم دۆرف یۆلاچ سۆلل ڤەلئۆğلو گüنگöر گەدرۆهت هابەن، ئهن ئەئنزوکەرکەرن، فاللس مان نجهت سۆفۆرت زو دەن واففەن گرەئفە. ئن دەر فۆلگە کام ئەس زو بلوتگەن ئائوسەئناندەرسەتزونگ زوسجهەن بەئدەن فلüگەلن. بەئ دەم ماجهتکامپف زوسجهەن گüنگöر ئوند ڤەلئۆğلو گنگ ئەس ئائوجه ئوم پرۆفت ئائوس لöسەگەلدەرن، سپەندەن (فترە، زەکâت، ئنفاک) ئۆدەر ئۆپفەرتئەرهäئوتە.

مت بەگنن دەر 90ەر ژاهرە تات سجه دانن دەر İلم-فلüگەل مت مۆردەن ئان سیمپاتهسانتەن دەر پکک هەرڤۆر.

ئام ستäرکستەن وار حزبوللاه نەبەن باتمان ئم کرەئس جزرە دەر پرۆڤنز شıرناک، ئم کرەئس نوسایبن دەر پرۆڤنز ماردن ئوند ئم کرەئس سلڤان دەر پرۆڤنز دیارباکıر ئۆرگانسئەرت. دۆرت گەسجهاهەن ڤئەلە مۆردە. لانگە زەئت بەنوتزتە دئە ئۆرگانساتئۆن داس دۆرف یۆلاچ ئالس ستüتزپونکت. ئانفانگس وارەن بەئدە فلüگەل ئن سلڤان ڤەرترەتەن، بس 1992 دەر İلم-فلüگەل دئە ئۆبەرهاند گەوانن.

حنوەئسە ئائوف کۆئۆپەراتئۆن مت دەم ستائات

ئالس گەسجهەرت گلت، داسس ئانگەهöرگە دەر سجهەرهەئتساپپاراتە دئە حزبوللاه ئونتەرستüتزتەن. بەئ دورجهسوجهونگەن گەگەن دئە ڤاسات-گروپپە ئن گازئانتەپ ووردەن بەئسپئەلسوەئسە واففەن سجهەرگەستەللت. بەئ ڤەرهöرەن گاب دەر ڤەرانتوۆرتلجهە فüر دەن بەواففنەتەن کامپف مەهمەت یıلدıرıم زو پرۆتۆکۆلل، مان هابە دئە واففەن ئوند سپرەنگمتتەل ڤۆن ئەئنەم بەرەئتسجهافتسپۆلزستەن ئائوس سئرت ئەرهالتەن. دئەسەر ووردە ڤەرهافتەت. ئائوجه ئننەنمنستەر مەهمەت ئاğئار رäئومتە بەئ سەئنەن ئائوسساگەن ڤۆر دەم ڤەرفاسسونگس- ئوند ژوستزائوسسجهوسس ئام 27. ژانوئار 2000 ئەئن، داسس ئەس پۆلزستەن گەگەبەن هابەن ماگ، دئە سیمپاتهئە فüر زئەلە دەر حزبوللاه گەهابت هäتتەن. دەر پۆلتکەر ئوند ئەهەمالگە منستەر فکر ساğلار ساگتە ئن ئەئنەم ئنتەرڤئەو مت دەر زەئتسجهرفت سیاه-بەیاز (سجهوارز-وەئß)، داسس دئە ئارمەئە دئە حزبوللاه نجهت نور بەنوتزتە، سۆندەرن سئە گرüندەتە ئوند فöردەرتە. ئەر بەهائوپتەتە، داسس 1985 ئەئن ئەنتسپرەجهەندەر بەسجهلوسس گەفاسست ووردە. دەر دامالگە گۆئوڤەرنەئور فüر داس گەبئەت ئونتەر ئائوسناهمەزوستاند، Üنال ئەرکان ساگتە دەر تاگەسزەئتونگ مللیەت، داسس سئە نجهت بەئابسجهتگتەن، ملتانتە ئۆرگانساتئۆنەن ئائوفزولöسەن، سۆ لانگە دئە پکک نجهت بەسەئتگت سەئ.

دئە زەئتسجهرفت "2000'ئە دۆğرو" ڤۆم 16. فەبروئار 1992 بەرجهتەتە، داسس ناجه ئائوسساگەن ڤۆن ئائوگەنزەئوگەن ئوند سیمپاتهسانتەن دەر حزبوللاه، متگلئەدەر دەر ئۆرگانساتئۆن ئن دیارباکıر ئن دەر زەنترالە دەر سجهنەللەن ئەئنگرەئفتروپپە ئائوسگەبلدەت ووردەن. ناجه ئائوسساگەن ئەئنەس واجهپۆستەنس کامەن ئەئنگە پەرسۆنەن مت بäرتەن ئوند دەن تیپسجهەن پلودەرهۆسەن گەگەن متتەرناجهت ئن دئە زەنترالە دەر سجهنەللەن ئەئنگرەئفتروپپە ئوند هئەلتەن دۆرت ئەئنە ڤەرسامملونگ ئاب. زوەئ تاگە ناجه دەم ئەرسجهەئنەن دئەسەس ئارتکەلس ووردە دەر ڤەرفاسسەر حالت گüنگەن دورجه ئونبەکاننتە ئەرمۆردەت.

نامıک تارانجı، دەر فüر دئە وۆجهەنزەئتسجهرفت گەرچەک ئن دیارباکıر ئاربەئتەتە، ووردە ئام 20. نۆڤەمبەر 1992 ئەرسجهۆسسەن. ئن دەر ئائوسگابە ڤۆن گەرچەک ڤۆر سەئنەم تۆد وارەن بەرجهتە زور ڤەرقوئجکونگ ڤۆن ستائات ئوند حزبوللاه ئەرسجهئەنەن. حافıز ئاکدەمر، ژۆئورنالست ڤۆن Öزگüر گüندەم ووردە ئام 8. ژون 1992 ئن دیارباکıر ئەرسجهۆسسەن. ئەر هاتتە بەرجهتەت، داسس ئەئن دەس مۆردەس ئم ئائوفتراگ دەر حزبوللاه ڤەردäجهتگتەر مانن ناجه سەجهس وۆجهەن فرەئگەلاسسەن ووردە، ئۆهنە ڤۆر گەرجهت زو ئەرسجهەئنەن.

مۆردە ئوند ڤەرفۆلگونگ

جهاراکتەرستسجه فüر گەوالتتاتەن دەر حزبوللاه وار دئە ڤەروەندونگ دەر پستۆلە ڤۆم تیپ ماکارۆو ئۆدەر ئەئنەر کۆپئە دئەسەر 9-مم-پستۆلە ئائوس دەم نۆردراک، ئم گەگەنساتز زور پکک، دئە کالاسجهنکۆوس ڤەروەندەتە ئوند سئە کەلەش ناننتە. ڤۆللسترەجکەر دەر حزبوللاه تöتەتەن ئهرە ئۆپفەر ئن دەر رەگەل مت ئەئنەم سجهوسس ئن دەن ناجکەن. دئە واففەن فüر ئەئنەن گەپلانتەن ئانسجهلاگ ووردەن پەر کورئەر üبەرگەبەن. بسوەئلەن سەتزتە مان ئائوجه حاندگراناتەن ئۆدەر فلەئسجهەرمەسسەر (ساتıر) ئەئن. دئەسە مەسسەر ناننتە مان ساللاما. دئەسە گروپپە ڤۆن تäتەرن ناننتە مان ساتıرجıلار، ئابەر مان هەگتە ئهنەن گەگەنüبەر ئننەرهالب دەر ئۆرگانساتئۆن بەدەنکەن.

ناجه پۆلزەئلجهەن ئەرمتتلونگەن هاتتەن گەفاسستە حزبوللاه-متگلئەدەر دەن ئائوفتراگ زوم سوئزد، فاللس دئە گەفاهر بەستەهە، داسس سئە ئونتەر دەم ڤەرهöر زوساممەنبرäجهەن. سەلبستمöردەر دەر ئۆرگانساتئۆن ووردەن زو مäرتیرەرن ئەرکلäرت. بەئسپئەلهافت ئست دافüر دەر فالل ڤۆن ئابدولسامەت İردەم („دئە بلومە دەر حزبوللاه“). ئن دەن مۆسجهەئەن دەر حزبوللاه ووردە مۆناتلجه گەلد ئەئنگەساممەلت فüر دئە حنتەربلئەبەنەن ڤۆن دەن شوهەدا. ئوم پۆلزەئلجهەن ئەرمتتلونگەن زو ئەرسجهوەرەن، ڤەروەندەتە دئە حزبوللاه جۆدەنامەن، دەنەن ئەئن سجهوەر دورجهسجهائوبارەس سیستەم زوگروندە لاگ، داس مان چاپرازکۆد (ئەتوا Üبەرکرەئوزکۆدئەرونگ) ناننتە، بەئ دەم ئەئن متگلئەد ئونتەرسجهئەدلجهە جۆدەنامەن ڤۆن ئونتەرسجهئەدلجهەن حئەرارجهئەئەبەنەن ئەرهäلت.

ئن دەن ژاهرەن 1990 بس 1995 رجهتەتەن سجه دئە پۆلتسجهەن مۆردە دەر حزبوللاه بەسۆندەرس گەگەن پکک-ئانهäنگەر. 1996 ووردە ئەرستمالس دەر ستائات ئنس ڤسئەر گەنۆممەن. ئاکتڤستەن بەسجهۆسسەن ئانگەهöرگە ئەئنەر سۆندەرەئنهەئت دەر پۆلزەئ ئن پرنچلک. ئانفانگ دەر ژاهرە 2000 ئەسکالئەرتە دئە زاهل دەر ئنتەرنەن ئابرەجهنونگەن. مان تöتەتە ئائوجه ئانهäنگەر، دئە پۆلزەئلجه ڤەرهöرت وۆردەن وارەن، ئالس ڤەرمەئنتلجهە ئاگەنتەن.

دەر İلم-فلüگەل تöتەتە دئە مەنزل-ئانهäنگەر ئوند گرüندونگسمتگلئەدەر ئوبەیدوللاه دالار (دەزەمبەر 1992) ئوند فدان گüنگöر (12. سەپتەمبەر 1994). متتە دەزەمبەر 1999 بەگاننەن ئن ئستانبول ئەنتفüهرونگەن کوردسجهەر ئونتەرنەهمەر ئائوس نورجو-کرەئسەن. سۆ ڤەرسجهواند زوم بەئسپئەل İزەتتن یıلدıرıم، دەسسەن لەئجهە مت سەجهس وەئتەرەن ئام 28. ژانوئار 2000 ئن کارتال ئەنتدەجکت ووردە. وäهرەنددەسسەن ڤەرساممەلتەن سجه گەندارمەرئە ئوند پۆلزەئ دەر کوردسجهەن رەگئۆنەن ئن دیارباکıر ئونتەر ڤۆرستز دەس سۆندەرگۆئوڤەرنەئورس گöکهان ئایدıنەر، ئوم داس ڤۆرگەهەن گەگەن دئە حزبوللاه زو کۆئۆردنئەرەن.

بەئ دەر ئۆپەراتئۆن ئن بەیکۆز ئام 17. ژانوئار 2000 ووردە حüسەین ڤەلئۆğلو گەتöتەت ئوند ئەدپ گüمüش ئوند جەمال توتار ووردەن ڤەرهافتەت. دەر 1958 ئن باتمان گەبۆرەنە ئەدپ گüمüش سۆلل دەر ملتäرسجهە لەئتەر دەر حزبوللاه گەوەسەن سەئن. دەر 1972 ئن دیارباکıر گەبۆرەنە جەمال توتار سۆلل دەم بەواففنەتەن فلüگەل ئانگەهöرت هابەن.

ئام 3. فەبروئار 2000 فüهرتە داس ئننەنمنستەرئوم ئەئن برئەفنگ فüر 59 ژۆئورنالستەن دورجه. دابەئ ووردە ئو. ئا. گەساگت:

"بەئ بەواففنەتەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن زوسجهەن دەر پکک ئوند حزبوللاه کامەن زوسجهەن 1992 ئوند 1995 400 پکک’لەر ئوند 200 لەئوتە دەر حزبوللاه ئومس لەبەن. ئن ئنتەرنەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن بەئ دەر حزبوللاه کامەن 1993 50 مەنسجهەن ئومس لەبەن. ئم گەفäنگنس بەفندەن سجه دەرزەئت 696 ئانگەهöرگە ڤۆن رادکالەن ئسلامسجهەن ئۆرگانساتئۆن، 506 داڤۆن گەهöرەن دەر حزبوللاه ئان. سەئت دەم 17. ژانوئار ووردەن ئن 44 پرۆڤنزەن 1073 پەرسۆنەن ئالس ڤەرمەئنتلجهە حزبوللاه-لەئوتە فەستگەنۆممەن. دارونتەر بەفندەن سجه 30 لەهرەر ئوند 21 پرەدگەر."

دئە حزبوللاه گنگ فۆلگەندەرماßئەن ڤۆر. مان ئەنتفüهرتە پەرسۆنەن، ڤەرهöرتە سئە، زەئجهنەتە دئە ڤەرهöرە ئائوف باند ئائوف، سجهجکتە دئە تۆنبäندەر ئان üبەرگەئۆردنەتە ستەللەن دەر ئۆرگانساتئۆن. دئەسە ڤەرفüگتەن دانن ئەئنە „گەلدسترافە“ (دیەت) ئالس لöسەگەلد. دئەژەنگەن، دەرەن „ڤەرگەهەن“ زو سجهوەر وۆگ، ووردەن هنگەرجهتەت. ئاب دەم ژاهر 2000 ووردەن ئن دەر تüرکەئ ئن فۆلتەرزەنترەن دەر حزبوللاه زاهلرەئجهە لەئجهەن ئەنتدەجکت. دئەسە حäئوسەر ناننتە مان مەزار ئەڤلەر (گرابهäئوسەر) ئوند دئە حزبوللاه ئەرهئەلت ئن دەر تüرکسجهەن Öففەنتلجهکەئت دەن بەئنامەن حزبول ڤاهشەت („پارتەئ دەر باربارەئ“). ئەئنەس دەر پرۆمنەنتەستەن ئۆپفەر وار کۆنجا کورش. ڤئەلە دەر ئۆپفەر وارەن مت ئەئنەم دۆموز باğı گەفەسسەلت گەوەسەن.

ئام 19. فەبروئار 2000 ووردە ئەئنە ڤەرسامملونگ ڤۆن سجهەرهەئتسەخپەرتەن ئن ڤان ئابگەهالتەن. حئەر ووردە داس ئەرگەبنس دەر پۆلزەئلجهەن ئۆپەراتئۆنەن ئن 54 (ڤۆن 81) پرۆڤنزەن سەئت دەم 17. ژانوئار مت 1.757 فەستگەنۆممەنەن ملتانتەن، ڤۆن دەنەن 858 ئن ئونتەرسوجهونگسهافت کامەن ئوند 707 فرەئگەلاسسەن ووردەن، 7 گەتöتەتەن ملتانتەن ئوند 5 گەتöتەتەن پۆلزەئبەئامتەن سۆوئە 59 گەفوندەنەن لەئجهەن ئانگەگەبەن.

ئن دەر فۆلگەزەئت ووردەن ئن دیارباکıر ئوند ئاندەرەن ستäدتەن ماسسەنپرۆزەسسە گەگەن ڤەرمەئنتلجهە حزبوللاه ئانهäنگەر ئەرöففنەت، وۆبەئ نجهت ئن ئاللەن ڤەرفاهرەن گەوالتڤەربرەجهەن ئەئنە رۆللە سپئەلتەن. ئن ڤئەلەن دئەسەر ڤەرفاهرەن هابەن ئانگەکلاگتە فۆلتەرڤۆروüرفە ئەرهۆبەن. سئە سند تەئلوەئسە ئن دەن ئەئلاکتئۆنەن ڤۆن ئامنەستی ئنتەرناتئۆنال دۆکومەنتئەرت. ئم ڤەرفاهرەن، ئن دەم ئائوجه ئەدپ گüمüش ئوند جەمال توتار ئانگەکلاگت وارەن، ساگتە دەر ئانگەکلاگتە فاهرەتتن Öزدەمر ئن دەر ڤەرهاندلونگ ڤۆر دەم ستائاتسسجهەرهەئتسگەرجهت دیارباکıر ئام 10. ژول 2000، داسس ئەر 59 تاگە لانگ ئن پۆلزەئهافت وار ئوند گەفۆلتەرت ووردە. ئن دەر ڤەرهاندلونگ ڤۆم 11. سەپتەمبەر 2000 ساگتە جەمال توتار، داسس ئەر 180 تاگە ئن پۆلزەئهافت وار.

2005 ووردەن 22 حزبوللاه-متگلئەدەر ڤۆر دەر 6. گرۆßئەن سترافکاممەر ئن دیارباکر دەس مۆردەس ئن 91 فäللەن فüر سجهولدگ بەفوندەن ئوند زو ئەرسجهوەرتەر لەبەنسلانگەر حافت ڤەرورتەئلت.

دورجه ئەئن رەفۆرمگەسەتز دەر ئاکپ-رەگئەرونگ ووردەن 2011 زوانزگ حزبوللاه-متگلئەدەر، دئە دەس مەهرفاجهەن مۆردەس ئان بس زو 50 مەنسجهەن سجهولدگ سەئن سۆللەن، ئۆهنە ڤەرورتەئلت زو وەردەن، ئائوس دەم گەفäنگنس ئەنتلاسسەن.

ئۆرگانساتئۆن

داس هöجهستە بەسجهلوسسۆرگان ووردە بەئ حزبوللاه شورا (رات ئۆدەر گرەمئوم) گەناننت. دئە شورا سەتزت سجه ئائوس دەن هۆجهرانگگەن پۆلتسجهەن (رەلگöسەن) ئوند ملتäرسجهەن فونکتئۆنäرەن زوساممەن. ئەس گاب ئن دەر شورا ئائوجه بەئائوفتراگتە فüر لۆگستک، مەدئەن ئوند Öففەنتلجهکەئت. ئونتەرهالب دەر شورا گاب ئەس دەن پۆلتسجهەن ئوند دەن ملتäرسجهەن فلüگەل. ئم پۆلتسجهەن فلüگەل ووردە ناجه تەبلğج (Üبەربرنگەر)، شەیدا (فüر مۆسجهەئەگروپپەن) ئوند مەلە (فüر دئە موللاس، دئە ئەئنە گروپپە لەئتەن) ئونتەرسجهئەدەن. دئە حزبوللاه ئۆرگانسئەرت(ئە) سجه هائوپتسäجهلجه ئن مۆسجهەئەن، وەئتەرفüهرەندەن سجهولەن، ئن دەن ستودەنتەنهەئمەن ئوند ئن دەن ژوگەندۆرگانساتئۆنەن دەر پارتەئئەن. دافüر گاب ئەس ئم پۆلتسجهەن فلüگەل ژەوەئلس ئەئنهەئتەن. زوم پۆلتسجهەن فلüگەل گەهöرت(ئە) ئائوجه ئەئنە ناجهرجهتەندئەنستلجهە ئەئنهەئت.

دەر ملتäرسجهە فلüگەل ورد ئائوجه ئالس جهات گروبو (گروپپە دەس هەئلگەن کرئەگەس) بەزەئجهنەت. ئن دەن ئەئنزەلنەن ئاکتئۆنسگروپپەن وارەن دئە ئائوفگابەن ناجه ئنفۆرماتئۆنسبەسجهاففونگ، Üبەرواجهەر ئوند ئائوسفüهرەر ئائوفگەتەئلت. دئە ئائوسفüهرەندە ئەئنهەئت (ئجرا برم) ئم ملتäرسجهەن فلüگەل هاتتە ئەئنە سۆندەرەئنهەئت فüر ڤەرهöرە ئوند ئەخەکوتئۆنەن. ناجهدەم ئەئنە ڤەردäجهتگە پەرسۆن ئەنتفüهرت وۆردەن وار، ووردە سئە ڤەرهöرت ئوند هاتتە نور ئەئنە جهانجە دەس Üبەرلەبەنس، وەنن سئە رەئوئە زەئگتە (دەر ساجهە ئابسجهوۆر).

Üبەر دئە ئۆرگانساتۆرسجهە ستäرکە دەر حزبوللاه فندەن سجه ودەرسپرüجهلجهە ئانگابەن. مەهمەت فاراچ بەروفت سجه ئائوف "ئەرکەننتنسسە" بەئ ئەئنەم "حزبوللاه-گپفەلترەففەن" ئن دیارباکıر (مت سجهەرهەئتسەخپەرتەن ئائوس 12 پرۆڤنزەن)، ئالس ئەر ڤۆن 20.000 متگلئەدەرن (ئونتەر ئهنەن 4.000 بەواففنەتە ملتانتە) سپراجه. ئائوف دەن سەئتەن ڤۆن نەتبول فندەت سجه دئە ئانگابە، داسس بەئ دەن ئۆپەراتئۆنەن گەگەن حزبوللاه 6.000 لەبەنسلäئوفە گەفوندەن ووردەن، ڤۆن دەنەن 2.000 تەتکچ (ڤۆللسترەجکەر) سەئئەن. ئائوف دەر ڤەرسامملونگ ڤۆن سجهەرهەئتسەخپەرتەن ئام 19. فەبروئار 2000 ئن ڤان ساگتە دەر دامالگە ڤۆرستزەندە دەس ناجهرجهتەندئەنستەس ئم گەنەرالدرەکتۆرات فüر سجهەرهەئت (ئۆبەرستەس پۆلزەئدرەکتۆرات)، کازıم ئابانۆس، داسس بەئ دەن ئۆپەراتئۆنەن گەگەن دئە حزبوللاه 2.000 هاندگەسجهرئەبەنە لەبەنسلäئوفە گەفوندەن ووردەن.

ئاکتڤتäتەن ئائوف دەر لەگالەن ئەبەنە

ئم ژاهرە 2003 گرüندەتەن سیمپاتهسانتەن ڤۆن حزبوللاه دەن ڤەرەئن دەر سۆلدارتäت مت دەن ئونتەردرüجکتەن (تر: موستازافلار ئلە دایانıشما دەرنەğئ، کورز: موستازاف دەر). داس زەنتروم دەر پارتەئ وار ئن دیارباکıر، ئابەر ئائوجه ئن İستانبول، مەرسن، کۆنیا ئوند ئادانا ووردەن سۆلجهە ڤەرەئنە گەگرüندەت. سئە ئۆرگانسئەرتەن دەمۆنستراتئۆنەن سۆوۆهل گەگەن دئە مۆهاممەد-کارکاتورەن ئالس ئائوجه زوم گەبورتستاگ دەس پرۆپهەتەن (بەکاننت ئالس ماولد ئان-ناب). ئان ئەئنەر دەمۆنستراتئۆن ئن دیارباکر ئم ژاهر 2006 سۆللەن 150.000 پەرسۆنەن تەئلگەنۆممەن هابەن.

ئام 20. ئاپرل 2010 ووردە دەر ڤەرەئن ڤۆن ئەئنەم گەرجهت ئن دیارباکر ڤەربۆتەن. دەر کاسساتئۆنسهۆف بەستäتگتە داس ڤەربۆت ئام 11. مائ 2012. بەگرüندەت ووردە دەر سجهرتت دامت، داسس ئەس داس زئەل دەس ڤەرەئنس مت ڤەربندونگەن زو حزبوللاه سەئ، دئە سجهارئا ئەئنزوفüهرەن.

ئام 17. دەزەمبەر 2012 ووردە بەئم ئننەنمنستەرئوم ئەئن ئانتراگ ئائوف گرüندونگ دەر حüر داڤا پارتس (ئەتوا: „پارتەئ دەر فرەئئەن ساجهە“، کورز: حüدا پار) گەستەللت. ئننەرهالب کüرزەستەر زەئت ووردەن ئن ڤئەلەن پرۆڤنزەن ئوند کرەئسستäدتەن دەر تüرکەئ بüرۆس دەر پارتەئ ئەرöففنەت.

سجهت دەر ئسلامسجهەن پرەسسە

دئە ئسلامسجه ئۆرئەنتئەرتە تüرکسجهە پرەسسە بەرجهتەتە زونäجهست مت وۆهلوۆللەن üبەر داس ڤۆرگەهەن دەر حزبوللاه گەگەن دئە پکک. سەئتدەم کلار ووردە، داسس حزبوللاه گەگەن ئاندەرە موسلمە گەوالت ئانوەندەتە، گالت سئە ئهنەن ئالس ئانت-ئسلامسجهە ئۆرگانساتئۆن، دئە ڤۆم ستائات گەگرüندەت وۆردەن ئوند سپäتەر ڤۆم مۆسساد ئوند ئاندەرەن ناجهرجهتەندئەنستەن üبەرنۆممەن وۆردەن سەئ.

لتەراتور

• مارتن ڤان بروئنەسسەن: "ئننەرکوردسجهە حەررسجهافتسڤەرهäلتنسسە" ستäممە ئوند رەلگöسە برüدەرسجهافتەن: ڤەرلاگ ئەڤانگەلسجهەر پرەسسەدئەنست 7/2003، شابلۆن:ئسسن

وەبلنکس

• ژان کەئەتمان (فرەئتاگ): ڤۆللسترەجکەر دەس پرۆپهەتەن، دەر فرەئتاگ 28. ژانوئار 2000.
• Öمەر ئەرزەرەن (ژونگلە وۆرلد): سۆ فەرن، سۆ ناه، 26. نۆڤەمبەر 2003 – زو دەن ئاتتەنتاتەن ئن ئستانبول.
• ئامالئا ڤان گەنت (نەئوئە زüرجهەر زەئتونگ): ئسلامسموس ئونتەر تüرکسجهەن کوردەن، 29. دەزەمبەر 2006.

تüرکسجهە قوئەللەن:

• ئارتکەل ڤۆن تونجای Öزکان ئن رادکال ڤۆم 4. ژول 1999

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئارز
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• جا
• سۆرانی
• ئەنگلسه
• ئەسپاñئۆل
• فارسی
• فرانچائس
• هە
• ئت
• کورمانجی
• نل
• Русский
• ته
• تüرکچە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حزبوللاه (تüرکەئ)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.