حازاراسپدەن
شابلۆن:پۆستئۆنسکارتە+ دئە حازاراسپدەن (شابلۆن:فاس)، ئائوجه ئاتابەگس ڤۆن گرۆßلورستان (شابلۆن:فا، ئاتāباکāن-ئ لور-ئ بوزورگ) گەناننت، وارەن ئەئنە موسلمسجهە دیناستئە کوردسجهەر حەرکونفت، وەلجهە ڤۆن 1148 بس 1424 üبەر ئەئن سüدوەسترانسجهەس فüرستەنتوم هەررسجهتە، داس ڤۆر ئاللەم دەن ئۆستەن ئوند سüدەن ڤۆن لورستان ئم زāگرۆس-گەبرگە، ئابەر ئائوجه تەئلە دەر ئانگرەنزەندەن پرۆڤنزەن جهوسستان، فارس ئوند دسجهبال ئومفاسستە. دئە ئن ئدهادسجه (Īḏئاǧ، هەئوتە ئزەه) رەسدئەرەندەن حازاراسپدەن موسستەن مەئست دئە ئۆبەرهەررسجهافت ئاندەرەر دیناستئەن ئانەرکەننەن ئوند وارەن سۆمت ئم لائوفە دەر زەئت ڤاساللەن دەر گرۆßسەلدسجهوکەن، ئانوسجهتەگندەن، ئلجهانە، موزاففاردەن ئوند تموردەن، بس لەتزتەرە سجهلئەßلجه ئهرەر حەررسجهافت ئەئن ئەندە سەتزتەن.[1]
نامە
دەر نامە دەر دیناستئە لەئتەت سجه ڤۆم پەرسسجهەن نامەن حازاراسپ (شابلۆن:فا، حازāراسپ) ئاب، وەلجهەن دەر زوەئتە حەررسجهەر دەر دیناستئە تروگ ئوند دەر ئائوف دەئوتسجه „[دەر مت] تائوسەند پفەردەن“ بەدەئوتەت. دئە دیناستئە وار ئائوجه ئونتەر ئهرەم بەئنامەن فادلاو (فاḍلاوī، ڤۆن فاḍلūیا، ئەئنەم سجهابانکارا-ئانفüهرەر) بەکاننت; دئە پەرسەر نەننەن سئە ئۆفت ئەئنفاجه نور گرۆßلورەن.
دئە ڤەروەندونگ دەس تüرکسجهەن تتەلس ئاتابەگ (نەبەن مالک) ئست ئەتواس ئررەفüهرەند، دا دئە حازاراسپدەن نجهت تüرکسجهستäممگ وارەن ئوند – واس نۆجه وجهتگەر ئست – ئائوجه نئە دئە ئەئگەنتلجهە رۆللە ئەئنەس ئاتابەگس (دئە ئەرزئەهونگ ئەئنەس سەلدسجهوکسجهەن پرنزەن) ئائوسüبتەن.
گەسجهجهتە
وەگەن دەر وەنگەن قوئەللەن گبت ئەس زوم تەئل نور ودەرسپرüجهلجهە زەئتانگابەن بەزüگلجه دەر رەگئەرونگسزەئتەن دەر ئەئنزەلنەن حەررسجهەر. ئائوßئەردەم گبت ئەس سۆ گوت وئە کەئنە ئانگابەن زو تهەمەن وئە ورتسجهافت ئوند رەلگئۆن ئن لورستان وäهرەند دئەسەر دیناستئە.
دئە ڤۆرفاهرەن دەر دیناستئە سۆللەن ئائوس نۆردسیرئەن üبەر ئاسەربائدسجهان ناجه لورستان ئەئنگەواندەرت سەئن ئوند سجه دۆرت 1106 نئەدەرگەلاسسەن هابەن. دەر گرüندەر دەر دیناستئە، ئابو تاهر، وار ئانفانگس ئەئن بەفەهلسهابەر دەر سالگهوردەن (ئاتابەگس ڤۆن فارس) ئوند ووردە وەگەن سەئنەر دئەنستە زوم گۆئوڤەرنەئور ڤۆن کوهگلویا ئەرناننت.[1] ئەر ئەرلانگتە ئابەر 1155 دئە ئونابهäنگگکەئت ئن ئەئنەم تەئل لورستانس، دەهنتە سەئنەن حەررسجهافتسبەرەئجه ئم ئۆستەن بس ناجه ئسفاهان ئائوس ئوند ناهم دەن پرەستگەترäجهتگەن تتەل ئاتابەگ ئان.[2] ئەر بەئانسپروجهتە ئەئنە ئابستاممونگ ڤۆن دەم کوردسجهەن جلان دەر سجهابانکارا ئن لورستان.
ئابو تاهرس سۆهن حازاراسپ هالف دەن لەتزتەن جهۆرەسم-سجهاهس بەئ دەرەن کامپف گەگەن دئە ئران ئنڤادئەرەندەن مۆنگۆلەن ئوند گاب گهیاته ئاد-دن پر-سجهاه، ئەئنەم برودەر سولتان دسجهالال ئاد-دنس، ئەئنە سەئنەر تöجهتەر زور فرائو. ئائوجه کäمپفتە ئەر ئەرفۆلگرەئجه گەگەن دئە سالگهوردەن ئوند ئەرۆبەرتە سۆ وەئتەرە گەبئەتە. ڤۆم ئابباسدەنکالفەن ئان-ناسر لئەß سجه حازاراسپ ئن باگداد ئالس ئاتابەگ ڤۆن گرۆßلورستان بەستäتگەن.
ئن دەن فۆلگەندەن ژاهرەن کام دئە دیناستئە ئونتەر دئە ئۆبەرهەررسجهافت دەر مۆنگۆلەن. مالک حازاراسپس سۆهن ئوند ناجهفۆلگەر تەکەلە (ئۆدەر دەگەلە) بەگلەئتەتە دەن گرۆßجهان حüلەگü ئائوف دەسسەن مارسجه گەگەن باگداد، دەسەرتئەرتە دانن ئابەر وەگەن دەر ئەرمۆردونگ دەس لەتزتەن ئابباسدسجهەن کالفەن. ئەر ووردە سجهلئەßلجه گەفانگەن گەنۆممەن ئوند ئائوف حüلەگüس بەفەهل هن ئن تäبرس ئەخەکوتئەرت. تەکەلە فۆلگتە سەئن برودەر ئالپ-ئارگهو(ن) ناجه، دەر 15 ژاهرە لانگ هەررسجهتە.
یوسوف سجهاه ئ.، دەر ئام حۆف دەر ئلجهانە ئائوفووجهس، وار ئەئن گوتەر فرەئوند دەس ئلجهانس ئاباقا. ئەر بەتەئلگتە سجه ئان ئاباقاس زüگەن گەگەن دائلام ئوند ووردە ڤۆن ئاباقا ئالس ئاتابەگ بەستäتگت. یوسوف سجهاه ئ. ئەرهئەلت جهوسستان، کوهگلویا، فروزان (بەئ ئسفاهان) ئوند گۆلپایاگان. ناجه ئاباقاس تۆد موسستە یوسوف سجهاه دەم نەئوئەن ئلجهان تەگüدەر گەگەن دەسسەن نەففەن ئارگهون ملتäرسجهە حلفە لەئستەن. تەگüدەر ئونتەرلاگ 1284 سەئنەم نەففەن ئوند یوسوف سجهاه ڤەرلۆر ڤئەلە سەئنەر سۆلداتەن وەگەن ڤەردورستەن ئائوف دەم رüجکوەگ ڤۆن ئۆستران ناجه لورستان.
ئافراسیاب ئ. ڤەرسوجهتە، سەئن رەئجه بس زوم پەرسسجهەن گۆلف ئائوسزودەهنەن، تراف دانن ئابەر ئائوف دەن ستارکەن ودەرستاند دەر مۆنگۆلەن، دئە سەئنە ئارمەئە ئم کوهرودگەبرگە ئن دەر نäهە ڤۆن کاسجهان بەسئەگتەن. ئەر ووردە ڤۆن گائجهاتو، دەم ناجهفۆلگەر ئارگهونس، وئەدەر ئەئنگەسەتزت، دانن ئابەر ئائوف بەفەهل گهازانس ئ. ئم ئۆکتۆبەر 1296 هنگەرجهتەت.[1]
یوسوف سجهاه ئئ. ئاننەکتئەرتە دئە ستäدتە سجهوسجهتار، حووایزا ئوند باسرا ئن دەر ئەرستەن حäلفتە دەس 14. ژاهرهوندەرتس.[3] وäهرەند دەر حەررسجهافت ڤۆن پاسجهانگ گرففەن دئە موزاففاردەن ئان ئوند دئە حائوپتستادت ئدهادسجه فئەل ڤۆرüبەرگەهەند ئن دەرەن حäندە، بس دئە بەساتزەر سجه وەگەن ئنتەرنەر کۆنفلکتە زورüجکزئەهەن موسستەن.
1424 سەتزتە دەر تموردە سجهاه روجه دەن لەتزتەن حازاراسپدەن گهیاته ئاد-دن ئاب ئوند بەئەندەتە سۆ دئە دیناستئە.
حەررسجهەرلستە
- ئابو تاهر ئبن موهامماد[4] (رەگ. 1148–1161)
- نوسرات ئاد-دن حازاراسپ ئبن ئاب تاهر (رەگ. ڤۆن 1203/04 بس 1229 ئۆدەر 1252/53)
- ئماد ئاد-دن ئبن حازاراسپ (رەگ. ئەڤەنتوئەلل زو. 1229 ئوند 1248)
- نوسرات ئاد-دن کالها ئبن حازاراسپ (رەگ. ئەڤەنتوئەلل زو. 1229 ئۆدەر 1248 ئوند 1251)
- تەکەلە (ئۆدەر دەگەلە) ئبن حازاراسپ (رەگ. جا. 1257/58–1259)
- سجهامس ئاد-دن ئالپ-ئارگهو(ن) ئبن حازاراسپ (رەگ. جا. 1259–1274)
- یوسوف سجهاه (ئ.) ئبن ئالپ-ئارگهو(ن) (رەگ. جا. 1274–1288)
- ئافراسیاب (ئ.) ئبن یوسوف سجهاه (رەگ. جا. 1288–1296)
- نوسرات ئاد-دن ئاهماد ئبن ئالپ-ئارگهو(ن) (رەگ. ڤۆن 1296 بس 1330 ئۆدەر 1333)
- روکن ئاد-دن یوسوف سجهاه (ئئ.) ئبن ئاهماد (رەگ. ڤۆن 1330 ئۆدەر 1333 بس 1339)
- موزاففار ئاد-دن ئافراسیاب (ئئ.) ئاهماد[5] (رەگ. 1339–1355)
- نائور ئال-وارد ئبن ئافراسیاب (رەگ. 1355)
- سجهامس ئاد-دن پاسجهانگ[6] (رەگ. 1355–1378)
- پر ئاهماد ئبن پاسجهانگ (رەگ. 1378–1408)[7]
- ئابو سائد ئبن پر ئاهماد (رەگ. جا. 1408–1417)
- سجهاه حوسەئن ئبن ئاب سائد (رەگ. جا. 1417–1424)
- گهیاته ئاد-دن ئبن کاووس ئبن حوسجهانگ ئبن پاسجهانگ (رەگ. 1424)
ئەئنزەلناجهوەئسە ئوند ئانمەرکونگەن
- ↑ 1،0 1،1 1،2 شابلۆن:ئەئر
- ↑ بۆسوۆرته، س. 205
- ↑ لانە-پۆئۆلە، س. 174
- ↑ مöگلجهەروەئسە ئائوجه: ئابو تاهر ئبن ئال ئبن موهامماد
- ↑ ئەر وار ئەنتوەدەر دەر سۆهن یوسوف سجهاهس (ئئ.) ئۆدەر ئاهمادس.
- ↑ مöگلجهەروەئسە ئەئن وەئتەرەر سۆهن یوسوف سجهاهس (ئئ.)
- ↑ پر ئاهماد سترتت سجه زونäجهست مت سەئنەم برودەر حوسجهانگ ئوم دەن تهرۆن.
لتەراتور
- شابلۆن:ئەئر
- جلففۆرد ئەدموند بۆسوۆرته: تهە نەو ئسلامج دیناستئەس: ئا جهرۆنۆلۆگجال ئاند گەنەئالۆگجال مانوئال، جۆلومبئا ئونڤەرستی پرەسس، 1996، ئسبن 0-231-10714-5 (س. 205)
- ستانلەی لانە-پۆئۆلە: تهە مۆهاممادان دیناستئەس. جهرۆنۆلۆگجال ئاند گەنەئالۆگجال تابلەس وته حستۆرجال ئنتۆدوجتئۆنس، لۆندۆن 1893 (س. 174–175)
- بەرتۆلد سپولەر: دئە مۆنگۆلەن ئن ئران – پۆلتک، ڤەروالتونگ ئوند کولتور دەر ئلجهانزەئت 1220-1350، لەئدەن 1985 (س. 134–135)
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حازاراسپدەن“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.