حاققا
دئە حاققا (ئائوجه: حەققە) سند ئەئنە رەلگöسە سۆندەرگروپپە ئن دەر ئائوتۆنۆمەن رەگئۆن کوردستان.
گەسجهجهتە
دئە حاققا ئەنتستاندەن ئام ئانفانگ دەس 20. ژاهرهوندەرتس. ئهر گرüندەر وار سجهەئجه ئابدولکارم ڤۆن سەرگەلو. ئەر ستاممتە ئائوس دەر قāدرīیا-فاملئە دەر بەرزنجیس، هاتتە ئابەر ئەئنە ئەرلائوبنس ئەرهالتەن، دئە لەهرە دەس ناقسجهباند-ئۆردەنس زو ڤەربرەئتەن. سەئنە لەهرە وجه ڤۆن دئەسەم سۆ ستارک ئاب، داسس مان ڤۆن ئەئنەر ئەئگەنستäندگەن، نەئوئەن تارīقا سپرەجهەن موسس. ئهر زەنتروم وار داس دۆرف سهادالا ئم دسترکت دوکان[1][2]. دئە حاققا ڤەرسوجهتەن، ئەئنە گەمەئنسجهافت ئائوف سۆزئالەر گلەئجههەئت، گەمەئنسامەم بەستز ئوند گرößئەرەر فرەئهەئت فüر فرائوئەن زو سجهاففەن، ڤۆن دەنەن ئەئنگە رەلگöسە فüهرەرننەن ووردەن. دئە ئانسجهولدگونگ، فرەئئە سەخوئەللە بەزئەهونگەن زوسجهەن مäننەرن ئوند فرائوئەن پراکتزئەرت زو هابەن، وەئسەن سئە ئابەر زورüجک. ئونتەر دەن ئارمەن ئوند ئونتەردرüجکتەن گەوانن دئە سەکتە سەئت ئەتوا 1930 ڤئەلە ئانهäنگەر. ناجه ئەئنگەن ژاهرەن سۆلل سئە ئن ئەتوا 300 دöرفەرن ئەخستئەرت هابەن. ئن ئهرەن دöرفەرن بەترئەبەن سئە دئە لاندورتسجهافت کۆللەکتڤ ئوند پراکتزئەرتەن ڤöللگە گüتەرگەمەئنسجهافت. متگلئەد وەردەن کۆننتە ژەدەر، ئائوجه رەئجهە. ئەئنگە مäجهتگە ئاگهاس سجهلۆسسەن سجه دەر سەکتە ئان، سئە موسستەن ئالس ئنتئاتئۆن ئهرە تەئورەن کلەئدەر ڤەربرەننەن ئوند وئە ئەسەل مت ئەئنەم سترجک ئوم دەن حالس ئائوف ئاللەن ڤئەرەن لائوفەن، ئوم ئهرە دەموت ئونتەر بەوەئس زو ستەللەن.[3]
وەئل سئە دئە زاهلونگ ڤۆن ستەئوئەرن ڤەروەئگەرتەن، ووردە دەر ئۆردەنسگرüندەر 1934 زوم ئەرستەن مال ڤۆن دەن برتەن ڤەرهافتەت، ئائوف دروجک سەئنەر ئانهäنگەر ئابەر فرەئگەلاسسەن[4]. ئائوجه سەئن ناجهفۆلگەر مامە رزا ووردە 1944 ڤۆن دەن برتەن ڤەرهافتەت ئوند ئن ئەئن ئنتەرنئەرونگسلاگەر ئم سüدەن دەس ئراک دەپۆرتئەرت. گروند دافüر وار، داسس ئەر 50 بەواففنەتە مäننەر زور ئونتەرستüتزونگ موستافا بارزانس لۆسگەسجهجکت هاتتە، دەر ئائوس سەئنەم حائوساررەست ئن سولائمانییا ئەنتکۆممەن وار ئوند ئەئنەن نەئوئەن ئائوفستاند ئم گەبئەت ڤۆن بارزان ئۆرگانسئەرتە. دەر ئۆردەن هاتتە دامالس ناجه برتسجهەن ئانگابەن مەهرەرە حوندەرت، ناجه کوردسجهەن ئانگابەن بس زو 12.000، ئائوف ژەدەن فالل مەهرەرە تائوسەند بäئوئەرلجهە ئانهäنگەر. دئەسە ڤەرلئەßئەن ئهرە دöرفەر، ئوم ئهرەم ئانفüهرەر ئن دئە ڤەرباننونگ زو فۆلگەن. دئە برتەن ئەرلائوبتەن رزا دارائوفهن، ناجه سولائمانییا زورüجکزوکەهرەن، ئوند ستەللتەن ئهن دۆرت ئونتەر حائوساررەست، سۆداسس سەئنە ئانهäنگەر ئهن بەسوجهەن کۆننتەن.
ناجهدەم ئەئن سجهüلەر مامە رزاس، حاما سور، گەگەن دئەسەن رەبەللئەرتە، سپالتەتە سجه دەر ئۆردەن ئن ئانهäنگەر مامە رزاس ئوند ئانهäنگەر حاما سورس. ئم ژاهر 2003 ئەخستئەرتەن دئە گروپپەن نۆجه[3]. ئەئن ڤەتتەر دەس زوەئتەن ئانفüهرەرس مامە رزا، ئال ئاسکار، وار ئەئنەر دەر پۆپولäرستەن گوئەرللافüهرەر ئن دەر لەتزتەن بارزان-رەڤۆلتە 1974/75 ئوند گەهöرتە ناجه دەر نئەدەرلاگە بارزانس 1975 زو دەن متگرüندەرن دەر پوک[5].
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ
- ↑ ئون ژۆئنت حومانتارئان ئنفۆرماتئۆن جەنتەر، کارتە دەس دسترکتس دوکان، پدف، سهادالا لئەگت سüدöستلجه دەس دوکان-سەئەس
- ↑ 3،0 3،1 جهرستئانە برد: ئا تهۆئوساند سگهس، ئا تهۆئوساند رەڤۆلتس: ژۆئورنەیس ئن کوردستان، راندۆم حۆئوسە، 2007، س.210، گۆئۆگلە بۆئۆکس
- ↑ حالکراول حاکم: لەس کوردەس پار دەلà ل'ئەخۆدە، سەئتە 109، ئەدتئۆن حارماتتان، گۆئۆگلە بۆئۆکس
- ↑ ئاندرەئا فسجهەر-تاهر: »ور گابەن ڤئەلە مäرتیرەر«. ودەرستاند ئوند کۆللەکتڤە ئدەنتتäتسبلدونگ ئن ئراکسجه-کوردستان، ئسبن 978-3-89771-015-3، مüنستەر 2003، س. 66، 72
لتەراتور ئوند قوئەللەن
- مارتن ڤان بروئنەسسەن: ئاگها، سجهەئجه ئوند ستائات – پۆلتک ئوند گەسەللسجهافت کوردستانس، 2. ئائوفل.، بەرلن 2003، ئسبن 3-88402-259-8، س. 392، 453–456، 496 ف.
- مستەفا ئەسکەر: ئاوردانەوەیەک لە بزووتنەوەی ‚حەقە‘. باگداد 1983 (سۆران)
- تهۆماس سجهمدنگەر: تهە حاققا جۆممونتی: ئا حەتەرۆدۆخ مۆڤەمەنت وته سوف ئۆرگنس، ئن: کهاننا ئۆمارکهال (حرسگ.)، رەلگئۆئوس منۆرتئەس ئن کوردستان: بەیۆند تهە مائنسترەئام، وئەسبادەن 2014، ئسبن 978-3-447-10125-7، س. 227–235
وەبلنکس
- مجهائەل م. گونتەر: حستۆرجال دجتئۆناری ئۆف تهە کوردس، لانهام 2004، س. 63 (102) (پدف)
- ئاهمەد یۆئوسەف: حاققا مۆڤەمەنت: ئا فۆرگۆتتەن حستۆری ئۆف ئراق کوردس، کوردسه پۆلجی فۆئونداتئۆن، 29. ژانوئار 2017; ئۆنلنەفاسسونگ دەس پاپئەرس، دۆجخ
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حاققا“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.