حالکıن ئەمەک پارتس
شابلۆن:ئنفۆبۆخ پۆلتسجهە پارتەئ دئە حالکıن ئەمەک پارتس (شابلۆن:دەس; حەپ) وار ئەئنە پۆلتسجهە پارتەئ ئن دەر تüرکەئ، دئە ڤۆن 1990 بس 1993 بەستاند ئوند ئهرەن سجهوەرپونکت ئائوف دئە لöسونگ دەر کوردەنفراگە لەگتە.
گەسجهجهتە
ئام 16. نۆڤەمبەر 1989 ووردەن دئە ئابگەئۆردنەتەن کەنان سöنمەز، İسمائل حاککı Öنال، ئاهمەت تüرک، مەهمەت ئال ئەرەن، ئادنان ئەکمەن، ماهموت ئالıناک ئوند ساله سüمەر ئائوس دەر سۆسیالدەمۆکرات حالکچı پارت ئائوسگەسجهلۆسسەن، وەئل سئە ئەئنەن مۆنات ڤۆرهەر ئان ئەئنەر کۆنفەرەنز دەس کوردسجهەن ئنستتوتس ئن پارس زو مەنسجهەنرەجهتەن ئوند ئدەنتتäت دەر کوردەن پرۆبلەماتک ئن دەر تüرکەئ تەئلگەنۆممەن هاتتەن. پارتەئگەنۆسسەن، دئە گەگەن دئەسەن ئائوسسجهلوسس وارەن ئوند ئائوس پرۆتەست نون سەلبەر دئە سحپ ڤەرلئەßئەن، وارەن ئابدوللاه باشتüرک، ئاهمەت فەهم ئشıکلار، جüنەیت جانڤەر، مەهمەت کاهرامان، ئارف ساğ، İلهام بنج، کەمال ئانادۆل، حüسنü ئۆکچوئۆğلو، تەڤفک کۆچاک، کامل ئاتەشۆğلو ئوند ئایدıن گüڤەن گüرکان. پارتەئئانگەهöرگە ئن دیارباکıر ڤەرلئەßئەن ئەبەنفاللس دئە پارتەئ.[1]
مەهرەرە دئەسەر ئابگەئۆردنەتەن گرüندەتەن ئام 7. ژون 1990 دئە حەپ. فەهم ئشıکلار ووردە زوم پارتەئڤۆرستزەندەن گەوäهلت، وäهرەند İبراهم ئاکسۆی گەنەرالسەکرەتäر ووردە.[2] ئام 15. دەزەمبەر 1991 ووردە فەردون یازار زوم ڤۆرستزەندەن گەوäهلت. دئەسەر ووردە ئام 19. سەپتەمبەر 1992 ڤۆن ئاهمەت تüرک ئابگەلöست. دا ئابزوسەهەن وار، داسس دئە حەپ بەئ دەن پارلامەنتسواهلەن ئم ئۆکتۆبەر 1991 دئە لاندەسوەئتە سپەررکلائوسەل ڤۆن 10 % نجهت üبەرسجهرەئتەن وüردە، گنگ دئە حەپ مت دەر سحپ ئەئن واهلبüندنس ئەئن. ئائوف دئەسە ئارت کۆننتە دئە حەپ 21 ستزە ئەررنگەن. ئونتەر دەن گەوäهلتەن ئابگەئۆردنەتەن وارەن پۆلتکەر وئە حاتپ دجلە (دیارباکıر)، لەیلا زانا (دیارباکıر)، ئاهمەت تüرک (ماردن)، سıررı ساکıک (موش)، زüبەیر ئایدار (سئرت) ئوند ئۆرهان دۆğئان (شıرناک). ناجه دەر واهل ستەللتەن دئە حەپ-ئابگەئۆردنەتە دەر سحپ فüر دەن وەئتەرەن ڤەربلەئب ئن دەر فراکتئۆن دئە بەدنگونگ، داسس دئە سحپ فüر دئە رەجهتە دەر کوردەن ئەئنترەتەن سۆللە. بەئم ئامتسەئد ئام 6. نۆڤەمبەر 1991 تروگ لەیلا زانا ئەئن باند ئن دەن ترادتئۆنەللەن کوردسجهەن فاربەن گەلب، گرüن ئوند رۆت ئوم دەن کۆپف. دەن لۆیالتäتسەئد لەگتە سئە، سۆ وئە ئەس داس گەسەتز ڤەرلانگتە، ئن تüرکسجهەر سپراجهە ئاب، فüگتە دانن ئابەر ئن کوردسجهەر سپراجهە هنزو: „ئەس لەبە دئە تüرکسجه-کوردسجهە برüدەرسجهافت.“ داس سۆرگتە فüر ئەئنەن گرۆßئەن سکاندال ئوند پرۆتەست ئم پارلامەنت.[3] ئالس ماهموت ئالıناک ئام 26. دەزەمبەر 1991 ئم پارلامەنت ساگتە، داسس زوەئ ئونسەرەر برüدەر گەستۆربەن سند، ئەئنەر وار سۆلدات، ئەئنەر پکک-کäمپفەر، ووردە ئەر گەوالتسام ڤۆم رەدنەرپولت گەزەررت.
داس پارتەئبüندنس مت دەر سحپ هئەلت نجهت لانگە ئان. ئائوفگروند دەس سکاندالس بەئم ئامتسەئد ئم پارلامەنت ڤۆن لەیلا زانا ئوند حاتپ دجلە ئوند دەن ئونروهەن بەئ دەن نەورۆزفەئئەرلجهکەئتەن 1992 تراتەن ئم مäرز 1992 18 ئابگەئۆردنەتە ئائوف بتتەن ڤۆن سحپ-ڤۆرستزەندەن ئەردال İنöنü ئائوس دەر سحپ ئائوس ئوند ئن دئە حەپ ئەئن. نور فەهم ئشıکلار، ئادنان ئەکمەن ڤە ساله سüمەر ڤەربلئەبەن ئن دەر سحپ.
ئام 3. ژول 1992 بەئانتراگتە دەر گەنەرالستائاتسانوالت بەئم کاسساتئۆنسهۆف ئائوفگروند دەس ڤەرستۆßئەس گەگەن دئە ئونتەئلبارکەئت دەس ستائاتەس ئوند ڤۆلکەس ئوند ئائوفگروند ئللەگالەر ئاکتڤتäتەن ئەئن پارتەئڤەربۆت. ئم فاللە ئەئنەس ڤەربۆتەس ووردە ئالس ئائوسوەئجهمöگلجهکەئت ئام 25. ژون دئە Öزگüرلüک ڤە ئەشتلک پارتس (Öزەپ، پارتەئ فüر فرەئهەئت ئوند گلەئجهبەرەجهتگونگ) گەگرüندەت، دئە ئابەر نور کورزە زەئت سپäتەر مت دەر حەپ فوسئۆنئەرتە. ئەئنە وەئتەرە ئائوسوەئجهمöگلجهکەئت وار دئە ئام 19. ئۆکتۆبەر 1992 گەگرüندەتە Öزگüرلüک ڤە دەمۆکراس پارتس (Öزدەپ، پارتەئ فüر فرەئهەئت ئوند دەمۆکراتئە)، دئە سجه ئاللەردنگس سەلبست مت ئەئنەم پارتەئڤەربۆت کۆنفرۆنتئەرت ساه. داس تüرکسجهە ڤەرفاسسونگسگەرجهت ئەنتسجهئەد سجه ئام 14. ژول 1993 ئەئنستممگ فüر ئەئن ڤەربۆت دەر حەپ ئوند دئە ئائوفهەبونگ دەس ئابگەئۆردنەتەنمانداتس ڤۆن فەهم ئشıکلار. دئە مانداتە دەر 18 ئابگەئۆردنەتەن بلئەبەن ئەرهالتەن، وەئل سئە زو دەر ئەرست کüرزلجه گەگرüندەتەن دەمۆکراس پارتس (دەپ، دەمۆکراتئەپارتەئ) گەوەجهسەلت وارەن.[4]
ستاندپونکتە دەر حەپ
دئە فۆردەرونگەن دەر حەپ وارەن سجهولونتەررجهت ئن دەر موتتەرسپراجهە; ئەئنە ئۆففەنە دسکوسسئۆن دەر کوردەنپرۆبلەماتک; دئە ئائوفهەبونگ دەس ئائوسناهمەزوستاندەس (ئۆحال) ئم ئۆستەن; ئائوفلöسونگ دەر پاراملتäرسجهەن ئەئنهەئتەن، دەر دۆرفسجهüتزەر; ئائوفهەبونگ دەر ئانت-تەررۆر-گەسەتزە; دئە ئەرمöگلجهونگ دەر رüجککەهر دەر ئومگەسئەدەلتەن دۆرفبەڤöلکەرونگ ئوند ئەئن ئاللگەمەئنەس سترەئکرەجهت.
مۆردە ئان حەپ-متگلئەدەرن
ئن دەن 1990ەر ژاهرەن ناهم دئە ئنتەنستäت دەس کۆنفلکتەس زوسجهەن ستائات ئوند پکک زو. نەبەن ئەئنەر زوناهمە ئان گەفەجهتەن ئونتەر دەن بەواففنەتەن پارتەئئەن گاب ئەس ئممەر مەهر ئۆپفەر ئونتەر دەر زڤلەن بەڤöلکەرونگ. ئائوجه ئەئنگە حەپ-پۆلتکەر ووردەن ئەنتفüهرت، گەفۆلتەرت ئۆدەر گەتöتەت. ئام 21. ژون 1991 ووردە داس حەپ-متگلئەد ئوند دەر فونکتئۆنäر دەس مەنسجهەنرەجهتسڤەرەئنس İحد سıددıک تان ئن باتمان دورجه ئونبەکاننتە تäتەر ئەرمۆردەت. دەر ئائوس سەئنەر وۆهنونگ ئام 5. ژول 1991 ئەنتفüهرتە ڤۆرستزەندە دەر حەپ فüر دئە پرۆڤنز دیارباکıر، ڤەدات ئایدıن ووردە ئام 7. ژول 1991 ئەرمۆردەت ئوند مت فۆلتەرسپورەن ئائوßئەرهالب دەر ستادت گەفوندەن.[5] بەئ سەئنەر بەئەردگونگ سجهۆسسەن دئە سجهەرهەئتسکرäفتە ئائوف دئە تەئلنەهمەر. سئەبەن مەنسجهەن ووردەن گەتöتەت ئوند 200 پەرسۆنەن ووردەن ڤەرلەتزت.[6] وەئتەرە مۆردۆپفەر وارەن: ئابدورراهمان سöğüت ئن نوسایبن (16. ژول 1992)، مەهمەت ئەمن نارن ئن نوسایبن (27. فەبروئار 1992)، فەلەمەز گüنەش ئن سلڤان (19. ژون 1992) دەر کرەئسڤۆرستزەندە ڤۆن گازئانتەپ ئابدولسامەت (ئابدولسالەم) ساکıک (3. نۆڤەمبەر 1992)، سائت ئەرەن ئن دیارباکıر (3. نۆڤەمبەر 1992)، رۆد دەمرکاپı ئن کۆڤانجıلار (5. نۆڤەمبەر 1992) ئوند دئە حەپ-متگلئەدەر ئدرس چەلک ئوند یوسوف سۆلماز ئن ئانتالیا (1. ئوند 4. دەزەمبەر 1992).[7] دئە مەئستەن دئەسەر مۆردە سۆللەن ئائوف داس کۆنتۆ دەر رادکال-ئسلامسجهەن ئۆرگانساتئۆن حزبوللاه گەهەن. زو دەن متگلئەدەرن ئوند فونکتئۆنäرەن دەر حەپ، دئە ئم ژاهرە 1993 ئەرمۆردەت ووردەن، گەهöرتەن: حابپ کıلıچ، متگلئەد دەس پارتەئپارلامەنتس، ئەر ووردە ئام 2. سەپتەمبەر 1993 ئن باتمان ئەرمۆردەت، مەهمەت سنجار، ئابگەئۆردنەتەر فüر دئە پرۆڤنز ماردن، ئەر ووردە زوساممەن مت دەم حەپ (دەپ) فونکتئۆنäر مەتن Öزدەمر ئام 4. سەپتەمبەر 1993 ئن باتمان ئەرمۆردەت.[8] ئم ژاهرە 1993 ووردەن ئائوجه دئە حەپ-فونکتئۆنäرە مەهمەت ئەرتان ئن باتمان (21. ژانوئار 1993) ئوند داڤوت یالچıنکایا ئن کıزıلتەپە (10. ئاپرل 1993) ڤۆن ئونەرکاننتەن تäتەرن ئەرمۆردەت. دەر ئن ئەرزنجان ئام 25. فەبروئار 1993 ئن ئەرزنجان ئەرمۆردەتە جەمال ئاکار وار دۆرت دەر ڤۆرستزەندە دەر پۆتەنتئەللەن ناجهفۆلگەپارتەئ Öزدەپ.[9] لائوت حومان رگهتس واتجه (حرو) ووردەن 71 متگلئەدەر ئوند ئامتسنهابەر دەر حەپ ئوند سەئنەر ناجهفۆلگەندەن پارتەئ (دەپ ئوند حادەپ) سەئت 1991 ئەرمۆردەت.[10]
قوئەللە
- مەهمەت شاهن ئوند کائوففەلد: داتەن ئوند فاکتەن زو کوردەن ئوند کوردستان، ڤەرلاگ پرۆ حومانتاتە، کöلن 2002، ئسبن 3-933884-08-خ
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
- ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
- ↑ ئەئن دەتائللئەرتەر بەرجهت زو دەن ئەرەئگنسسەن فندەت سجه بەئ ئال ژازەئەرا ڤۆم 23. ژون 2015 ئائوف دەر سەئتە یەمن کرزندەن بوگüنە; زوگرفف ئام 28. ژون 2015
- ↑ سئەهە داس ئورتەئل دەس ئەگمر ڤۆم 9. ئاپرل 2002 ئوند ئەئن فاجتسهەئەت ئۆن پۆلتجال پارتئەس ئاند ئاسسۆجئاتئۆنس ڤۆم ژون 2014
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1991، ئانکارا ژانوئار 1992، س. 65
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1991، ئانکارا ژانوئار 1992، س. 62–63
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1992، ئانکارا 1993، س. 43، 65–70 ئوند 190
- ↑ سئەهە دئە مەلدونگ بەئ بئانەت ڤۆم 12. دەزەمبەر 2009 مت دەم تتەل 1990'دان بوگüنە، حەپ'تەن دتپ'یە کüرتلەرن زۆرلو سیاسەت مüجادەلەس; زوگرفف ئام 28. ژون 2015
- ↑ سئەهە دەن ژاهرەسبەرجهت دەر ستفتونگ فüر مەنسجهەنرەجهتە ئن دەر تüرکەئ (تüرکسجه) فüر داس ژاهر 1993، ئانکارا ژون 1994، س. 305
- ↑ سئەهە دەن ئونداتئەرتەن بەرجهت ڤۆن حرو زو باجکگرۆئوندەر ئۆن رەپرەسسئۆن ئۆف تهە کوردس ئن تورکەی ڤەرموتلجه 1999; زوگرفف ئام 28. ژون 2015
شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە پرۆکوردسجهە پارتەئئەن دەر تüرکەئ
شابلۆن:سۆرتئەرونگ:حالکن ئەمەک پارتس
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حالکıن ئەمەک پارتس“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.