بۆ ناوەڕۆک بازبدە

حالکلارıن دەمۆکراتک پارتس

لە KurdiPedia
پێداچوونەوی ٢٠:٢١، ٩ی ئابی ٢٠٢٦ لە لایەن Admin (لێدوان | بەشدارییەکان) (Import von de.wikipedia.org (CC BY-SA 4.0))
(جیاوازی) → پیاچوونەوەی کۆنتر | پێداچوونەوەی ئێستا (جیاوازی) | پێداچوونەوەی نوێتر← (جیاوازی)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پۆلتسجهە پارتەئ

دئە حالکلارıن دەمۆکراتک پارتس (کورزبەزەئجهنونگ: حدپ; شابلۆن:ترس فüر دەمۆکراتسجهە پارتەئ دەر ڤöلکەر، ئائوف کوردسجه: پارتیا دەمۆکراتیک ئا گەلان) ئست ئەئنە لنکسگەرجهتەتە پۆلتسجهە پارتەئ ئن دەر تüرکەئ. سئە بەفüروۆرتەت مندەرهەئتەنرەجهتە، ئنسبەسۆندەرە فüر دئە کوردسجهە مندەرهەئت.

بەئ دەر پارلامەنتسواهل ئم ژون 2018 کۆننتە دئە حدپ مت 11،7 % دەر ستممەن دئە زەهن-پرۆزەنت-حüردە üبەروندەن ئوند ستەللت 56 ڤۆن 600 ئابگەئۆردنەتەن (ستاند: 22. نۆڤەمبەر 2020) ئم پارلامەنت دەر تüرکەئ. دامت وار دئە حدپ بس زور واهل 2023 دئە درتتگرößتە فراکتئۆن ئم پارلامەنت. سئە ئست دئە ئەرستە مەهرهەئتلجه کوردسجهە پارتەئ üبەرهائوپت، دئە درەکت ئنس پارلامەنت گەوäهلت ووردە.

دەر حدپ ورد ڤۆن ڤەرسجهئەدەنەن پارتەئئەن، پۆلتکەرن، وسسەنسجهافتلەرن ئوند ڤۆم ئائوßئەنمنستەرئوم ڤۆرگەوۆرفەن، سجه ڤۆن دەر پکک نجهت دەئوتلجه گەنوگ زو دستانزئەرەن بزو. ڤەربندونگەن زو ئهر زو هابەن.[1][2]

پرۆگرامم ئوند ئۆرگانساتئۆن

ساتزونگسزئەل ئست ئەس، ئەئنە دەمۆکراتسجهە ڤۆلکسهەررسجهافت زو ئەررجهتەن ئوند دەن مەنسجهەن ئەئن وüردگەس لەبەن ئۆهنە رەپرەسسئۆن، ئائوسبەئوتونگ ئوند دسکرمنئەرونگ زو ئەرمöگلجهەن. ئادرەسساتەن سند ئو. ئا. ئاللە ئونتەردرüجکتەن ئوند ئائوسگەبەئوتەتەن ئوند ئاللە ڤöلکەر ئوند گلائوبەنسگەمەئنسجهافتەن، دئە گەلەئوگنەت ئوند ئائوسگەبەئوتەت وەردەن.[3] ئاللە فüهرونگسپۆستئۆنەن سۆللەن ژەوەئلس ڤۆن ئەئنەر فرائو ئوند ئەئنەم مانن زوساممەن ئائوسگەüبت وەردەن.[4] دئە پارتەئ ئست ئەئنە داجهپارتەئ بەستەهەند ئائوس دەر دەمۆکراتک بöلگەلەر پارتس (دبپ) ئوند ڤەرسجهئەدەنەن کلەئنەرەن لنکەن گروپپئەرونگەن ئوند پارتەئئەن.

گەسجهجهتە

گرüندونگ ئوند بەزüگە زو ئاندەرەن گروپپئەرونگەن

دئە پارتەئ گنگ 2012 فۆرمال ئائوس دەم حالکلارıن دەمۆکراتک کۆنگرەس (دەئوتسجه: „دەمۆکراتسجهەر کۆنگرەسس دەر ڤöلکەر“) هەرڤۆر ئوند ورد دەم لنکەن کوردسجهەن سپەکتروم زوگەرەجهنەت. مەهرەرە پرۆمنەنتە ئابگەئۆردنەتە دەر پرۆ-کوردسجهەن پارتەئ بدپ وەجهسەلتەن ئم ئۆکتۆبەر 2013 ئۆففزئەلل زور حدپ،[5] مت دەر ئەس ئەرهەبلجهە پەرسۆنەللە Üبەرسجهنەئدونگەن گبت. فüهرەندە پۆلتکەر دەر بدپ ئوند حدپ ئەرکلäرتەن، داسس دئە بدپ ئم وەستەن دەر تüرکەئ ئالس حدپ ئائوفترەتە.[6]

ئائوف ئەئنەم پارتەئتاگ ئام 27. ئۆکتۆبەر 2013 ئن ئانکارا ووردەن ئەرتوğرول کüرکچü ئوند سەباهات تونجەل زو دەن پارتەئڤۆرستزەندەن گەوäهلت. دا ئەس ئابەر ئم تüرکسجهەن پارتەئئەنگەسەتز کەئنە دۆپپەلسپتزە گەبەن کانن، ووردە تونجەل ئۆففزئەللە پارتەئڤۆرستزەندە. متگلئەد دەس ئەبەنفاللس نەئوگەوäهلتەن دامالس 80-کöپفگەن پارتەئڤۆرستاندەس سند درەئ ڤەرترەتەر دەر لگبت-بەوەگونگ، ئەئن حäفتلنگ دەر گەز-پارک-بەوەگونگ، پەرسۆنەن دەس öففەنتلجهەن لەبەنس ئوند ئونتەرسجهئەدلجهەر ئەتهنسجهەر گروپپەن ئوند مت حüدا کایا ئەئنە ڤەرترەتەرن فüر گلäئوبگە موسلمە.[7] دئە کورز ڤۆر دئەسەم پارتەئتاگ گەگرüندەتە حدپ دئەنت ئالس داجهۆرگانساتئۆن پرۆکوردسجهەر ئوند سۆزئالستسجهەر پارتەئئەن،[8][9] ڤۆن ئاکتڤستەن ئائوس دەر گەوەرکسجهافتس-، فرائوئەن-، حۆمۆسەخوئەللەن- ئوند ئوموەلتبەوەگونگ سۆوئە ڤۆن ڤەرترەتەرن رەلگöسەر ئوند ئەتهنسجهەر مندەرهەئتەن.[8]

ئالس ئهر گرüندونگس-ئنتئاتۆر گلت دەر ئنهافتئەرتە ڤۆرستزەندە دەر پکک، ئابدوللاه Öجالان. Öجالان هاتتە دئە بدپ ئائوفگەفۆردەرت، „دئە کوردسجهە بەوەگونگ ئوند دئە لنکە دەر تüرکەئ زوساممەنزوبرنگەن“.[8][9] ئن ئەئنەم سجهرفتلجهەن گروßوۆرت بەزەئجهنەتە Öجالان دئە حدپ ئالس „دئە هستۆرسجهە ئەربن دەس رەڤۆلوتئۆنäرەن کامپفەس“. ئەر ڤەروئەس دارائوف، داسس دئە رادکالە پۆلتسجهە لنکە ئوم دەن تüرکسجهەن ستودەنتەنفüهرەر ماهر چایان، دەر 1971 ئن ئەئنەم سجهوسسوەجهسەل مت دەر پۆلزەئ ئن کıزıلدەرە گەتöتەت ووردە، دئە ئەنتستەهونگ دەر کوردسجهەن ودەرستاندسبەوەگونگ ئنسپرئەرت هابە. مت دەم فرüهەرەن گوئەرللائاکتڤستەن ئەرتوğرول کüرکچü ووردە دەر ئەئنزگە Üبەرلەبەندە دەس کıزıلدەرە-ڤۆرفاللس زوم ڤۆرستزەندەن دەر حدپ گەوäهلت. کüرکچü بەسجهرئەب دئە گەنەرەللە ئۆرئەنتئەرونگ دەر پارتەئ ئالس سۆزئالستسجه ئوند ئانتکاپتالستسجه: „ور بەستەهەن ئائوف دەم سۆزئالسموس. دئە مەنسجههەئت کانن مت دەم کاپتالسموس نجهت üبەرلەبەن“. کüرکچü ئوند دئە زور جۆ-ڤۆرستزەندەن گەوäهلتە کوردسجهە پۆلتکەرن سەباهات تونجەل هاتتەن دئە بدپ-فراکتئۆن ڤەرلاسسەن، ئوم گەمەئنسام مت وەئتەرەن لنکەن ئابگەئۆردنەتەن دئە حدپ ئم پارلامەنت زو ڤەرترەتەن.[8] نەبەن دەر گرüندونگ دەر حدپ ئوند دەم ئائوفگەهەن ئهرەر ڤۆرگäنگەرن بدپ ئن دەر نەئوئەن پارتەئ ئەرفۆلگتە ئائوجه دئە کاندداتور دەس حدپ-کۆڤۆرستزەندەن سەلاهاتتن دەمرتاش بەئ دەن ستائاتسپرäسدەنتەنواهلەن ئائوف وەئسونگ Öجالانس هن، دەر سەلبست کەئن متگلئەد دەر پارتەئ ئست. ئائوف دئەسە وەئسە بەستممەن ناجه ئەئنسجهäتزونگ دەس تüرکەئ-ئەخپەرتەن گüنتەر سەئوفەرت (ستفتونگ وسسەنسجهافت ئوند پۆلتک) ئنۆففزئەللە ماجهتستروکتورەن سەلبست داس حاندەلن دەر لەگالەن پارتەئ، دئە üبەر فۆرمالە ئوند ڤۆم ستائات کۆنترۆللئەرتە ئەنتسجهەئدونگسمەجهانسمەن ڤەرفüگت. دئە حدپ کانن دەمناجه ئالس تەئل دەر ڤۆن دەر پکک دۆمنئەرتەن ئوند ستارک زەنترالستسجه ستروکتورئەرتەن کوردسجهەن ناتئۆنالبەوەگونگ بەتراجهتەت وەردەن، دئە دەم تüرکسجهەن ستائات ئن دەن ڤەرهاندلونگەن مت دەر تüرکەئ سۆمت ئن گەستالت ئەئنەر لەگالەن پارتەئ (حدپ) گەگەنüبەرترتت، ئەبەنسۆ وئە ئالس زوساممەنسجهلوسس زڤل-گەسەللسجهافتلجهەر ئۆرگانساتئۆنەن (دتل)، ئالس ملتäرسجهە ئۆرگانساتئۆن (حپگ) مت زەنتروم ئن دەن کاندل-بەرگەن، ئالس ئن برüسسەل بەهەئماتەتە ئەخلۆرگانساتئۆن (کنک) ئوند ئالس جهارسماتسجهە فüهرەرفگور (ئابدوللاه Öجالان).[10]

زو دەن کۆممونالواهلەن ئم مäرز 2014 پلانتە دئە بدپ، ئن دەن کوردسجهەن لاندەستەئلەن نۆجه کاندداتەن ئونتەر ئهرەم نامەن ئائوفزوستەللەن، وäهرەند ئم وەستەن دەر تüرکەئ ئەرستمالس دئە حدپ ئانترەتەن سۆللتە.[8]

دەر ئابگەئۆردنەتە سıررı سüرەییا Öندەر، دەر ئەئنە زەنترالە رۆللە زو بەگنن دەس گەز-پارک-پرۆتەستس گەسپئەلت هاتتە، ساه ئەئنە ڤەربندونگ ئن دەر کوردسجهەن ودەرستاندسبەوەگونگ ئوند دەن گەز-پرۆتەستەن بس هن زو دەن پرۆتەستەن گەگەن دەن ستراßئەنبائو ئائوف دەم ئونڤەرستäتسجامپوس دەر تەجهنسجهەن ئونڤەرستäت دەس ناهەن ئۆستەنس (ئۆدتÜ) ئن ئانکارا: „دەر پرۆزەسس، دەر مت دەر کوردسجهەن فرەئهەئتسبەوەگونگ بەگانن ئوند مت سترەئکس، دەن نەورۆز-فەئئەرن ئوند گەز-پارک-ئاکتئۆنەن فۆرتگەسەتزت ووردە، فاند سەئنە کرöنونگ ئم ودەرستاند ئان دەر تەجهنسجهەن ئونڤەرستäت دەس ناهەن ئۆستەنس“. ئەس سەئ دئە زەئت، سۆ Öندەر، فüر ئەئنەن „باررکادەنبائو“ گەکۆممەن، وۆبەئ دئە حدپ „دەر زەمەنت دئەسەر باررکادە“ سەئ. دئە ئورسپرüنگە دەر حدپ لäگەن ئن دەر واهلاللئانز زوسجهەن دەر پرۆکوردسجهەن بدپ ئوند سۆزئالستسجهەن گروپپئەرونگەن. ستäرکستە کرافت ئم بüندنس سەئ دئە بدپ، دئە نەبەن ئەئنەر üبەر 30-کöپفگەن پارلامەنتسفراکتئۆن ئەتوا 100 بüرگەرمەئستەر ئن دەن کوردسجهەن لاندەستەئلەن ستەللە. لنکە ڤەرەئنگونگەن وئە دئە پارتەئ دەر ئاربەئت (ئەمەپ) ئوند دئە پارتەئ دەر سۆزئالستسجهەن دەمۆکراتئە (سدپ) هäتتەن وئەدەروم ئن دەر پرۆتەستبەوەگونگ ئم سۆممەر ئەئنە وجهتگە رۆللە گەسپئەلت.[8]

ئانسجهلäگە ئائوف کوندگەبونگەن ئوند ئەئنرجهتونگەن دەر حدپ

وäهرەند دەس واهلکامپفەس کام ئەس ئم ژون 2015، کورز ڤۆر دەر واهل، زو ئەئنەم بۆمبەنانسجهلاگ وäهرەند ئەئنەر حدپ-کوندگەبونگ ئن دیارباکıر، بەئ دەم مندەستەنس زوەئ مەنسجهەن گەتöتەت ووردەن.[11] زوڤۆر فاندەن بەرەئتس مەهرەرە ئانسجهلäگە ئائوف حدپ-بüرۆس ستاتت. ئام 10. ئۆکتۆبەر 2015 کامەن بەئ ئەئنەم تەررۆرانسجهلاگ ئائوف ئەئنە حدپ-کوندگەبونگ ئن ئانکارا 102 پەرسۆنەن ئومس لەبەن ئوند 500 ووردەن ڤەرلەتزت.[12]

ئونتەر دەم ڤۆرواند ئەنگە ڤەربندونگەن زور پکک زو ئونتەرهالتەن، گەرئەت دئە حدپ سەئت بەگنن دەر نەئوئەرەن ئائوسەئناندەرسەتزونگەن زوسجهەن تüرکسجهەن سترەئتکرäفتەن ئوند دەر پکک زونەهمەند ئونتەر دروجک. نەبەن پۆلتسجهەم دروجک کام ئەس ئائوجه زو ڤەرهافتونگەن ئوند تäتلجهەن ئانگرففەن ئائوف پارتەئگەبäئودە.[13][14]

واهلتەئلناهمەن

دئە پارتەئ ناهم ئم مäرز 2014 ئەرستمالس ئان دەن کۆممونالواهلەن ئن دەر تüرکەئ تەئل. دورجه دئە متگلئەدسجهافتەن ڤۆن ئەرتوğرول کüرکچü، سەباهات تونجەل، سıررı سüرەییا Öندەر ئوند ئابدوللاه لەڤەنت تüزەل ووردە دئە حدپ دادورجه دئە فüنفتە پارتەئ ئن دەر گرۆßئەن ناتئۆنالڤەرسامملونگ دەر تüرکەئ. ناجهدەم دئە ڤئەر ئابگەئۆردنەتەن گüرسەل یıلدıرıم، İبراهم ئایهان، سەلما ئرماک ئوند فایسال سارıیıلدıز ئم فەبروئار 2014 ئم راهمەن دەر کجک-پرۆزەسسە ئائوس دەر ئونتەرسوجهونگسهافت ئەنتلاسسەن ووردەن، سجهلۆسسەن سئە سجه کورز دارائوف ئەبەنفاللس دەر حدپ ئان.[15] مت دەم Üبەرترتت فاست ئاللەر بدپ-ئابگەئۆردنەتەر ئەندە ئاپرل 2014 هاتتە دئە حدپ 29 ئابگەئۆردنەتە ئوند دامت فراکتئۆنسستäرکە.

واهلکامپف دەر حدپ ئن دەئوتسجهلاند ئم مائ 2015 بەئ دەر پارلامەنتسواهل ئم ژون 2015 گەلانگ دەر پارتەئ ئەتواس üبەرراسجهەند مت 13،1 % دەر وäهلەرستممەن ئوند 80 ستزەن دەر ئەئنزوگ ئنس پارلامەنت. سئە ڤەرهندەرتە دامت ئائوجه ئەئنە وەئتەرە ئابسۆلوتە مەهرهەئت فüر دئە سەئت 2002 ئاللەئنە رەگئەرەندە ئاکپ – ئەس وäرە دئە ڤئەرتە گەوەسەن – سۆوئە دئە حۆففنونگ دەر ئاکپ، ئەئنە ڤەرفاسسونگسäندەرندە مەهرهەئت فüر ئەئن پرäسدئالسیستەم زو گونستەن ڤۆن پرäسدەنت ئەردۆğئان زو گەوننەن، دەر سجه سەئت سەئنەر واهل 2014 ئائوف رەپرäسەنتاتڤە ئائوفگابەن بەسجهرäنکەن موسستە. وەئل سۆمت ناجه دەر واهل کەئنە کلارەن مەهرهەئتسڤەرهäلتنسسە زوستاندە کامەن ئوند دئە ئاکپ نجهت فäهگ بزو. گەوللت وار، مت ئەئنەم کۆئالتئۆنسپارتنەر زو رەگئەرەن (سجهەئتەرندە کۆئالتئۆنسڤەرهاندلونگەن گالتەن ئالس ڤۆرگەسجهۆبەن)، ووردە زونäجهست ئەئن کابنەتت مت منستەرن ئائوس ئاللەن پارتەئئەن زوساممەنگەستەللت، دئە سجه ئان دەر رەگئەرونگ بەتەئلگەن وۆللتەن. دئە حدپ بەتەئلگتە سجه ئەبەنفاللس ئوند ستەللتە سۆ ئم Üبەرگانگسکابنەتت کابنەتت داڤوتۆğلو ئئ ئەرستمالس مت ئال حایدار کۆنجا ئوند مüسلüم دۆğئان زوەئ منستەر. سئە تراتەن ئم سەپتەمبەر 2015 ئائوس پرۆتەست گەگەنüبەر دەم ڤۆرگەهەن دەر رەگئەرونگ ئن دەن کوردەنگەبئەتەن زورüجک.[16]

بەئ دەن ڤۆرگەزۆگەنەن پارلامەنتسواهلەن ئم نۆڤەمبەر 2015 وار ئونسجهەر، ئۆب دەر وئەدەرەئنزوگ فüر دئە حدپ گەلنگەن وüردە، لەتزتلجه ئەرهئەلت سئە 10،7 % دەر ستممەن ئوند 59 ستزە; دئە ئاکپ ئەررەئجهتە ترۆتز دەس کناپپەن وئەدەرەئنزوگس دەر حدپ مت گرۆßئەر ئونتەرستüتزونگ دەر ستائاتسمەدئەن ئوند ئەئنەم ئائوف دەن وئەدەرگەونن دەر ئابسۆلوتەن مەهرهەئت زور رەگئەرونگسفäهگکەئت فۆکوسسئەرتەن واهلکامپف üبەرراسجهەند مت ئەئنەم دەئوتلجهەن ستممەنپلوس وئەدەر دئە رەگئەرونگسمەهرهەئت. ئن دەر زوسجهەنزەئت ئەتابلئەرتە دئە ئاکپ بەرەئتس ناجه دەم پوتسجهڤەرسوجه 2016 ئم فۆلگەندەن ئائوسناهمەزوستاند ئەئنە پرäسدەنتەنرەگئەرونگ üبەر دەکرەتە، بەڤۆر سئە 2017 üبەر ئەئن کناپپ ئائوسگەگانگەنەس رەفەرەندوم داس پرäسدئالسیستەم ئەئنفüهرتە. زوڤۆر وار فüر زاهلرەئجهە حدپ-ئابگەئۆردنەتە دئە پارلامەنتارسجهە ئممونتäت ئائوفگەهۆبەن وۆردەن. بەئ دەن ئم نەئوئەن رەگئەرونگسسیستەم ڤۆن نون ئان مت دەر پرäسدەنتسجهافتسواهل ڤەربوندەنەن ڤۆرگەزۆگەنەن پارلامەنتسواهلەن ئم ژون 2018 ئەرهئەلت دئە حدپ 11،7 % دەر ستممەن ئوند 67 ستزە. ئەردۆğئان ووردە ترۆتز دەئوتلجه گەسونکەنەر زوستممونگ ئوند دەم ئەرنەئوتەن ڤەرلوست دەر پارلامەنتسمەهرهەئت فüر دئە ئاکپ دورجه داس نەئوئە بüندنس سەئنەر پارتەئ مت دەر ئەهەمالس ڤەرفەئندەتەن ناتئۆنالستسجه-سەکولäرەن محپ وئەدەرگەوäهلت.

بەئ دەر کۆممونالواهل ئم مäرز 2019 کۆننتە دئە حدپ زوساممەن مت درەئ گرۆßستäدتەن (دیارباکıر، ماردن ئوند ڤان) ئنسگەسامت 65 بüرگەرمەئستەرپۆستەن گەوننەن. سەئتدەم سند ڤۆن دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ ئم لائوفە دڤەرسەر گەرجهتسڤەرفاهرەن 36 بüرگەرمەئستەر – ئنکلوسڤە ئاللەر گرۆßستäدتە – ئهرەس ئامتەس ئەنتهۆبەن ئوند دورجه متاربەئتەر دەس ئننەنمنستەرئومس ئەرسەتزت وۆردەن (ستاند متتە مäرز 2020).[17]

زور پرäسدەنتسجهافتسواهل ئم مائ 2023 ترات دئە حدپ، ئائوجه وەگەن ئەئنەس درۆهەندەن ڤەربۆتسڤەرفاهرەنس نۆجه ڤۆر دەر واهل، گەمەئنسام مت ئاندەرەن لنکسگەرجهتەتەن پارتەئئەن ئائوف دەر لستە دەر یەشل سۆل پارت (دەئوتسجه: گرüن لنکە پارتەئ) ئان. دئەس سۆللتە داس لاگەر دەس دەرزەئتگەن ئۆپپۆستئۆنسفüهرەرس کەمال کلجدارۆگلو گەگەن ئامتسنهابەر ئەردۆğئان ستäرکەن.[18]

نäهە زور پکک ئوند رەپرەسسئۆنەن سەئتەنس دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ گەگەن دئە حدپ

دەر حدپ ورد ڤۆن سەئتەن دەر رەگئەرەندەن ئادالەت ڤە کالکıنما پارتس (ئاکپ)، مللیەتچ حارەکەت پارتس (محپ)، ئی پارت (ئی) ئوند دەس تüرکسجهەن پرäسدەنتەن ئەردۆğئان ڤۆرگەوۆرفەن، دەر ڤۆن ڤئەلەن ستائاتەن ئالس تەررۆرۆرگانساتئۆن ئەئنگەستوفتەن پکک ناهەزوستەهەن بزو. سجه نجهت دەئوتلجه گەنوگ ڤۆن ئهر زو دستانزئەرەن.[19][20][21][22]

ئن دەر تüرکەئ، ئابەر ئائوجه بەئ دەر ناتۆ، ئن دەن ئوسا ئوند بەئ مەهرەرەن ئاندەرەن ستائاتەن، ئست دئە پکک ئالس ئەئنە تەررۆرستسجهە ڤەرەئنگونگ کلاسسفزئەرت. ئەئن ئورتەئل دەس ئەئورۆپäئسجهەن گەرجهتسهۆفس، ناجهدەم دئە ئەئنستوفونگ دەر پکک ئائوف دەر ئەئو-تەررۆرلستە فüر دئە ژاهرە 2014 بس 2017 ئائوفگروند ڤۆن ڤەرفاهرەنسفەهلەرن فüر نجهتگ ئەرکلäرت ووردە، ئست ئائوفگروند ئەئنەس نەئوئەن بەسجهلوسسەس دەر ئەئو زور تەررۆرلستە ورکونگسلۆس، دا دئە بەرەئتس 2002 ئەرفۆلگتە ئەئنتراگونگ ئائوف دەر تەررۆرلستە رەلەڤانت بلەئبت. دئە ئەئو ورفت دەر پکک ئونڤەرäندەرت ڤۆر، مت واففەنگەوالت ئوند ئانسجهلäگەن فüر ئەئنەن کوردسجهەن ستائات ئۆدەر ئەئن ئائوتۆنۆمئەگەبئەت ئم سüدۆستەن دەر تüرکەئ زو کäمپفەن.[23]

دئە حدپ سۆوئە ئائوجه دئە ئونۆ ئوند مەهرەرە ئاندەرە ستائاتەن ئائوجه دەفنئەرەن دئە پکک نجهت ئالس تەررۆرۆرگانساتئۆن.[24] ئەندە ژول 2015 ئەرکلäرتە دەر حدپ-ڤۆرستزەندە سەلاهاتتن دەمرتاش گەگەنüبەر ئەئنەم دەئوتسجهەن ژۆئورنالستەن، داسس ئەس ژەدۆجه کەئنە ڤەربندونگەن زور ئۆدەر گار وەئسونگەن ڤۆن دەر پکک گەبە.[25][26] ئاندەرەرسەئتس ئەرکلäرتە داس حدپ-پارتەئمتگلئەد ئەرتوğرول کüرکچü: „وەنن ور ساگەن وüردەن، داسس ور گەگەن ئاللەس سند، واس دئە پکک توت، دانن وäرە داس نجهت سەهر üبەرزەئوگەند … داسس حدپ ئوند پکک ڤئەلفاجه ڤەرواندتسجهافتلجه ڤەربوندەن سند ئوند داسس سۆگار دەر برودەر دەس حدپ-سپتزەنکاندداتەن سەلاهاتتن دەمرتاس بەئ دەن رەبەللەن ئن دەن بەرگەن ئست … داس کوردسجهە ڤۆلک هäلت دئەسە لەئوتە نجهت فüر تەررۆرستەن …“[27]

ئام 18. فەبروئار 2016 سجهەئتەرتە ئم تüرکسجهەن پارلامەنت ئن ئەئنەر سۆندەرستزونگ ئەئنە گەمەئنسامە پارتەئüبەرگرەئفەندە ڤەرورتەئلونگ دەس دورجه ئەئنەن ئارم دەر پکک ڤەرüبتەن بۆمبەنانسجهلاگس ئن ئانکارا ڤۆم 17. فەبروئار 2016. دئە سجهلئەßلجه ڤەرابسجهئەدەتە ئەرکلäرونگ ووردە ڤۆن ئاللەن پارتەئئەن ئائوßئەر دەر حدپ-فراکتئۆن ئونتەرستüتزت، وەلجهە ئن دەر پارلامەنتسدەباتتە ئهرە ئابلەهنونگ دامت بەگرüندەتە، ئن دەر ئەرکلäرونگ ئائوجه دەن ڤۆم ئس دورجهگەفüهرتەن ئانسجهلاگ ئن سوروچ 2015، دەن بۆمبەنانسجهلاگ ئن دیارباکر ڤۆم 5. ژون 2015 ئوند ئاندەرە ئاتتەنتاتە ئن دەر ئەرکلäرونگ ئەخپلزت ئەروäهنت هابەن زو وۆللەن.[28][29]

دئە تەئلناهمە دەر پارلامەنتسابگەئۆردنەتەن توğبا حەزەر (حدپ) ئان ئەئنەر بەئەردگونگ ئەئنەس موتماßلجهەن پکک-ئاتتەنتäتەرس ئن ڤان ووردە ڤۆن دەر رەگئەرونگسپارتەئ ئاکپ، وئە ئائوجه ڤۆن دەر گرößتەن ئۆپپۆستئۆنسپارتەئ دەر کەمالستسجهەن جحپ، ئالس „حۆجهڤەررات“ ئوند ئونتەرستüتزونگ ئەئنەر تەررۆرۆرگانساتئۆن بەزەئجهنەت ئوند دئە ئائوفهەبونگ دەر ئممونتäت توğبا حەزەرس گەفۆردەرت.[30] ئایهان بلگەن، دەر پارتەئسپرەجهەر دەر حدپ، ڤەرتەئدگتە حەزەرس بەسوجه بەئ دەر ترائوئەرفەئئەر، وەسهالب ئائوجه بلگەن ڤۆرگەوۆرفەن ووردە، سجه نجهت ئەئندەئوتگ ڤۆم تەررۆر زو دستانزئەرەن.[31]

دەر حدپ-ئابگەئۆردنەتە ئابدوللاه زەیدان ووردە ئم ژول 2017 ڤۆر ئەئنەم گەرجهت زو ئەئنەر حافتسترافە ڤۆن ئاجهت ژاهرەن، ئەئنەم مۆنات ئوند 15 تاگەن فüر „پرۆپاگاندا ئوند ئونتەرستüتزونگ ئەئنەر تەررۆرۆرگانساتئۆن“ ڤەرورتەئلت،[32][33] ناجهدەم ئەر ئم ژول 2015 ئان دئە تüرکسجهە رەگئەرونگ گەرجهتەت ئەرکلäرتە، „… [دئە پکک سەئ سۆ مäجهتگ، داسس] سئە ئەئوجه ئن ئهرەر سپوجکە ئەرترäنکەن کöننتە …“.[34] ناجه ئەئنەر بەروفونگ ڤۆر ئەئنەم رەگئۆنالەن بەروفونگسگەرجهت ووردە زەیدانس ڤەرورتەئلونگ زور فرەئهەئتسسترافە ئائوفگەهۆبەن، ئابەر ئم ژانوئار 2018 ڤۆر دەر فüنفتەن سترافکاممەر دەس گەرجهتس ڤۆن دیارباکرس ئەرنەئوت ڤەرهäنگت.[35]

ئم فەبروئار 2018 بەگرüندەتە دەر حامبورگەر سۆزئالوسسەنسجهافتلەر یاشار ئایدıن دەن وäهلەرسجهووند دەر حدپ زوسجهەن دەن پارلامەنتسواهلەن ئم ژون 2015 ئوند نۆڤەمبەر 2015 مت ئهرەر پۆلتسجهەن ئنکۆمپەتەنز، „… سجه ئەئندەئوتگ ڤۆن دەر پکک زو دستانزئەرەن …“. حنسجهتلجه دەر پۆلتسجهەن رۆللە دەر حدپ پرۆگنۆستزئەرتە ئایدıن، دئەسە وەردە „…ئابهäنگگ داڤۆن سەئن، ئۆب سئە ئەس سجهاففت، سجه گلائوبهافت ڤۆن دەر پکک زو ئەمانزپئەرەن …“.[36]

ئم نۆڤەمبەر 2018 تراتەن ڤئەر حدپ-ئابگەئۆردنەتە (لەیلا گüڤەن، تایپ تەمەل، مورات سارıساچ ئوند دەرسم داğ) ئن ئەئنەن ئونبەگرەنزتەن سۆلدارسجهەن حونگەرسترەئک گەگەن دئە ئسۆلاتئۆنسهافت دەس پکک-گرüندەرس/-ڤۆرستزەندەن Öجالان،[37][38] دەر وەگەن حۆجهڤەررات سەئت 1999 ئنهافتئەرت ئست. گەمäß حومان رگهتس واتجه (1998) گلت Öجالان ئالس ڤەرانتوۆرتلجهەر فüر دئە „جرمەس ئاگائنست هومانتی“ (شابلۆن:دەس) زوسجهەن 1992 ئوند 1995 ئن دەر تüرکەئ،[39] سپەزئەلل فüر دئە موتوللگە ئەرمۆردونگ ئونسجهولدگەر زڤلستەن.[39] دئەسە پۆلتسجهە حونگەرسترەئک-ئاکتئۆن وار „… ئننەرهالب دەر تüرکسجه-کوردسجهەن لنکەن ئومسترتتەن …“ ئوند ستئەß ئننەرپارتەئلجه ئائوف کرتک.[38] دئەسە ڤئەر حدپ-ئابگەئۆردنەتەن گەهۆرجهتەن ئم مائ 2019 دەر ئائوففۆردەرونگ Öجالانس، نجهت وەئتەر زو هونگەرن، ئوند بەئەندەتەن سۆمت دەن حونگەرسترەئک.[37][38]

دەر پۆلتکوسسەنسجهافتلەر مورات سۆمەر دەر پرڤاتونڤەرستäت کۆچ ئن ئستانبول کۆنستاتئەرتە ئوند فۆردەرتە دئە حدپ ئم فەبروئار 2021 ئائوف: „… سئە [مüسسە] سجه دەئوتلجهەر ڤۆن تەررۆر ئوند گەوالت دستانزئەرەن. نور سۆ هات دئە تüرکسجهە ئۆپپۆستئۆن ئەئنە ئەجهتە جهانجە …“.[40] ئم مäرز 2021 ئەروارتەت ئائوجه داس ئائوسوäرتگە ئامت دەئوتسجهلاندس ڤۆن دەر حدپ „… ئەئنە کلارە ئابگرەنزونگ گەگەنüبەر دەر پکک، دئە ئائوجه ئن دەر ئەئو ئالس تەررۆرستسجهە ئۆرگانساتئۆن گەلستەت ئست …“.[41]

ئائوفهەبونگ دەر ئممونتäت دورجه ڤەرفاسسونگسäندەرونگ

ئام 20. مائ 2016 ووردە دئە ڤەرفاسسونگ ئن دەر فۆرم گەäندەرت، داسس ئەس ئەئنفاجهەر ووردە، دئە ئممونتäت تüرکسجهەر پارلامەنتسابگەئۆردنەتەر ئائوفزوهەبەن. ڤۆن دئەسەر ڤەرفاسسونگسäندەرونگ وار بەسۆندەرس دئە حدپ بەترۆففەن، دا گەگەن 50 ئهرەر 59 ئابگەئۆردنەتەن ئەرمتتەلت ووردە.[42] ئم فاللە ئەئنەر ڤەرورتەئلونگ ڤەرلئەرەن دئە ئابگەئۆردنەتەن ئهر ماندات.[43] ئەس ووردە کۆلپۆرتئەرت، داسس دورجه دئەسەس ڤۆرگەهەن دئە ئانزاهل ئان حدپ-ئابگەئۆردنەتەن رەدوزئەرت وەردەن سۆلل، ئوم دەر ئاکپ دئە نۆتوەندگە مەهرهەئت فüر دئە ئمپلەمەنتئەرونگ ئەئنەر پرäسدئالەن رەپوبلک ئن دەر تüرکەئ زو ئەرمöگلجهەن.[44] دئەس ووردە ئونتەر ئاندەرەم ڤۆن دەر دەئوتسجهەن بوندەسکانزلەرن ئانگەلا مەرکەل ئالس ئائوسهöهلونگ دەس رەجهتسستائاتس کرتسئەرت. ئن دەن فۆلگەندەن مۆناتەن ووردە مت دەر ئانسەتزونگ ئەئنەس ڤەرفاسسونگسرەفەرەندومس دورجه ئەئنە 60-%-مەهرهەئت مت حلفە دەر محپ ژەدۆجه ئەئن ئاندەرەر وەگ زوم پرäسدئالەن سیستەم گەوäهلت. دەم ستائاتسپرäسدەنتەن ئەردۆگان ورد ڤۆرگەوۆرفەن، داسس ئەر مت دئەسەر ڤەرفاسسونگسäندەرونگ (دئە ناجه دەم ڤەرفاسسونگسرەفەرەندوم ئم ژاهر 2017 ئائوجه تاتسäجهلجه ئەرفۆلگتە) پۆلتسجهە گەگنەر ئنس ڤسئەر نەهمەن ولل.[45] زوار ووردە دئە ئممونتäت ڤۆن پارلامەنتارئەرن ئاللەر ڤئەر ئن دەر گرۆßئەن ناتئۆنالڤەرسامملونگ ڤەرترەتەنەن پارتەئئەن ئائوفگەهۆبەن، دۆجه سەئ دئە تüرکسجهە ژوستز متتلەروەئلە وەئتەستگەهەند مت ئەردۆگان-گەترەئوئەم پەرسۆنال بەسەتزت، سۆداسس ئنتەرناتئۆنالە ژۆئورنالستەن ئوند بەئۆباجهتەر داڤۆن ئائوسگەهەن، داسس دئەسەر ڤۆرگانگ ئم وەسەنتلجهەن زور بەکäمپفونگ دەر حدپ ئالس ئۆپپۆستئۆن ئەئنگەسەتزت ورد.[46] ئەئو-پارلامەنتسپرäسدەنت مارتن سجهولز بەزەئجهنەتە دەن ڤۆرگانگ ئالس ئەئنەن سجهوەرەن سجهلاگ گەگەن دئە تüرکسجهە دەمۆکراتئە، وöرتلجه ساگتە ئەر: „سەئت دەن لەتزتەن واهلەن ورد سیستەماتسجه دەر رەجهتسستائات ئائوسگەهöهلت ئوند ئەئنە ئەئن-مانن-حەررسجهافت زەمەنتئەرت.“[47]

فەستناهمە ڤۆن پارلامەنتسمتگلئەدەرن

ئن دەر ناجهت ئائوف دەن 4. نۆڤەمبەر 2016 ووردەن مەهرەرە پارلامەنتسمتگلئەدەر دەر پارتەئ فەستگەنۆممەن.[48] ناجهدەم سئە دەم حافترجهتەر ڤۆرگەفüهرت وۆردەن وارەن، ووردە گەگەن نەئون ڤۆن ئهنەن ئونتەرسوجهونگسهافت ڤەرهäنگت. دابەئ هاندەلتە ئەس سجه ئوم دئە حدپ-ڤۆرستزەندەن فگەن یüکسەکداğ ئوند سەلاهاتتن دەمرتاش سۆوئە ئوم نورسەل ئایدۆğئان، لەیلا برلک، گüلسەر یıلدıرıم، İدرس بالوکەن، ئابدوللاه زەیدان، فەرهات ئەنجü ئوند سەلما ئرماک.[49] ئونتەر ئاندەرەم ورد ئهنەن ڤۆن دەن تüرکسجهەن بەهöردەن متگلئەدسجهافت ئن ئەئنەر تەررۆرستسجهەن ڤەرەئنگونگ ڤۆرگەوۆرفەن.[50] ئام 4. نۆڤەمبەر ووردە ئائوجه سەباهات تونجەل فەستگەنۆممەن، دەم حافترجهتەر ڤۆرگەفüهرت ئوند کام ئن ئونتەرسوجهونگسهافت.[51] دئە پۆلتسجه مۆتڤئەرتەن فەستناهمەن ووردەن ڤۆن دەن ئوسا ئوند دەر ئەئو دەئوتلجه کرتسئەرت. بوندەسائوßئەنمنستەر ستەئنمەئئەر بەستەللتە دەن تüرکسجهەن گەساندتەن ئەئن ئوند ستەللتە ئن ئەئنەر ئەرکلäرونگ فەست، داسس زوار نئەماند داس رەجهت دەر تüرکەئ بەسترەئتە، گەگەن تەررۆرسموس ڤۆرزوگەهەن، دئەس دüرفە ئابەر „نجهت ئالس رەجهتفەرتگونگ دافüر دئەنەن، دئە پۆلتسجهە ئۆپپۆستئۆن موندتۆت زو ماجهەن ئۆدەر گار هنتەر گتتەر زو برنگەن.“ بوندەسپرäسدەنت گائوجک ستەللتە öففەنتلجه دئە فراگە، ئۆب داس ڤۆرگەهەن دەر ئەردۆگان-رەگئەرونگ „دئە ئەندگüلتگە ئابکەهر ڤۆم وەگ ئن رجهتونگ ئەئورۆپا“ سەئ.[52][53] ناجه دەن فەستناهمەن کüندگتە دئە حدپ ئەئنەن بۆیکۆتت دەس پارلامەنتس ئان.[54]

ناجه بۆمبەنانسجهلäگەن ئن ئستانبول، زو دەم سجه دئە پکک-سپلتتەرگروپپە تاک بەکاننتە، ووردەن ئام 12. دەزەمبەر 2016 روند 237 هöهەررانگگە متگلئەدەر دەر پارتەئ، دارونتەر دئە حدپ-ڤۆرستزەندەن ئستانبولس ئوند ئانکاراس، ئۆهنە ئهنەن ئەئنە تاتبەتەئلگونگ ڤۆرزووەرفەن، وەگەن ئانگەبلجهەر پکک-ڤەربندونگەن ئنهافتئەرت. دەر تüرکسجهە ئننەنمنستەر سüلەیمانن سۆیلو دەفنئەرتە ئالس رەگئەرونگسائوفگابە، ئانگەبلجهە مارئۆنەتتەن ئائوس دەر رەگئۆن „فüر ئممەر زو ئەلمنئەرەن“.[55][56][57]

بس مäرز 2017 ووردەن لائوت حومان رگهتس واتجه 13 حدپ-ئابگەئۆردنەتە ڤەرهافتەت ئوند 82 کۆممونەن ئم کوردسجه گەپرäگتەن سüدۆستەن دەر تüرکەئ ئونتەر ستائاتلجهە زوانگسڤەروالتونگ گەستەللت.[58] ئام مۆرگەن دەس 31. مäرز 2017 لئەß دەمرتاش üبەر سەئنە پارتەئ ڤەرکüندەن، ئن دەن حونگەرسترەئک زو ترەتەن. دئەسەر کۆننتە ژەدۆجه بەرەئتس ئام ئابەند دەسسەلبەن تاگەس ئائوفگروند ڤۆن زوساگەن دەر بەسسەرونگ سەئتەنس دەر گەفäنگنسلەئتونگ بەئەندەت وەردەن.[59]

ئابسەتزونگ ڤۆن حدپ-بüرگەرمەئستەرن

ناجهدەم بەئ دەر کۆممونالواهل ئن دەر تüرکەئ ئم ژاهر 2019 ئنسگەسامت 65 حدپ-پۆلتکەر زو بüرگەرمەئستەرن گەوäهلت ووردەن، سند بس ئەئنسجهلئەßلجه سەپتەمبەر 2020 ئنسگەسامت 47 نەئو گەوäهلتە حدپ-بüرگەرمەئستەر ڤۆن دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ ئابگەسەتزت ئوند دورجه ستائاتلجهە زوانگسڤەروالتەر ئەرسەتزت وۆردەن.[60] دئە تüرکسجهە رەگئەرونگ ناننتە ئەئگەنس ئەرهۆبەنە ڤۆروüرفە دەر تەررۆرونتەرستüتزونگ ئوند -پرۆپاگاندا سۆوئە متگلئەدسجهافت ئەئنەر تەررۆرستسجهەن ئۆرگانساتئۆن ئالس گرüندە.[61]

ڤەرهافتونگسوەللە ئم حەربست 2020

ئم سەپتەمبەر 2020 بەگانن ئەئنە وەئتەرە گەگەن دئە حدپ ڤۆن دەر تüرکسجهەن رەگئەرونگ ئانگەئۆردنەتە ڤەرهافتونگسوەللە. زونäجهست ووردەن گەگەن 82 پەرسۆنەن، دارونتەر زاهلرەئجهە ئەهەمالگە ئابگەئۆردنەتە ئوند بüرگەرمەئستەر دەر حدپ، وئە دەن جۆ-بüرگەرمەئستەر دەر ستادت کارس، ئایهان بلگەن[60] ئوند دئە فرüهەرەن پارلامەنتسابگەئۆردنەتەن سıررı سüرەییا Öندەر، ئایلا ئاکات ئاتا ئوند ئەمنە ئاینا[62] حافتبەفەهلە ئەرلاسسەن. زودەم کüندگتە دئە گەنەرالستائاتسانوالتسجهافت ئان، دئە ئائوفهەبونگ دەر ئممونتäت ڤۆن سئەبەن حدپ-ئابگەئۆردنەتەن زو بەئانتراگەن. ئەندە سەپتەمبەر ووردەن ئم سüدۆستتüرکسجهەن دیارباکıر 14 پەرسۆنەن ڤەرهافتەت. ئانفانگ ئۆکتۆبەر 2020 فۆلگتە ئن دەر پرۆڤنز کارس ئەئنە وەئتەرە راززئا گەگەن دئە حدپ مت مندەستەنس 19 فەستناهمەن. دئە جۆ-بüرگەرمەئستەرن شەڤن ئالاجا ئوند ئهرە ستەللڤەرترەتەرن سۆوئە ستادت- ئوند پرۆڤنزراتسمتگلئەدەر ووردەن ئائوف ئانۆردنونگ دەس ئننەنمنستەرئومس ئهرەس ئامتەس ئەنتهۆبەن.[63][64][65] گەگەن دئە مەئستەن دەر فەستگەنۆممەنەن ووردە ئونتەر دەر بەگرüندونگ فلوجهتگەفاهر، ئۆهنە ئانوەسەنهەئت ڤۆن رەجهتسبەئستäندەن، ئونتەرسوجهونگسهافت ڤەرهäنگت.[66]

حنتەرگروند وار ئەئن ئم حەربست 2019 ئەرöففنەتەس ئەرمتتلونگسڤەرفاهرەن دەر گەنەرالستائاتسانوالتسجهافت ئانکارا، دئە دەن بەترۆففەنەن ئونتەر ئاندەرەم ئانستاجهەلونگ زور گەوالت، ڤەرسوجهتە زەرستöرونگ دەر ئەئنهەئت ئوند ئنتەگرتäت دەس ستائاتەس، مۆرد، پلüندەرونگ ئوند فرەئهەئتسبەرائوبونگ ڤۆرورفت. ئائوفگروند دەر حالتونگ دەر تüرکسجهەن ئاکپ-رەگئەرونگ بەئم کامپف دەر کوردەن گەگەن دئە ڤەرسوجهتە بەسەتزونگ دەر سیرسجه-کوردسجهەن گرەنزرەگئۆن ئوم کۆبانێ دورجه ئس-ملزەن، وەدەر سەلبست ملتäرسجهە حلفە زو سەندەن نۆجه کوردسجهە کäمپفەر ئۆدەر واففەن زور ئونتەرستüتزونگ üبەر دئە گرەنزە زو لاسسەن، هاتتە دئە حدپ ئم ئۆکتۆبەر 2014 دئە بەڤöلکەرونگ نۆردکوردستانس ئوند دەر تüرکەئ زوم پرۆتەست گەگەن دئە رەگئەرونگ ئائوفگەروفەن. داس هاتتە ئن ڤئەلەن تüرکسجهەن ستäدتەن زو ستراßئەنسجهلاجهتەن مت تüرکسجهەن سجهەرهەئتسکرäفتەن، مت مندەستەنس 37 تۆتەن، گرۆßتەئلس ئائوف سەئتەن دەر پرۆتەستئەرەندەن، گەفüهرت. دئە حدپ هاتتە ئم پارلامەنت مەهرفاجه ئانترäگە گەستەللت، دئە ئونروهەن ئونتەرسوجهەن زو لاسسەن، دۆجه ووردەن ئاللە ئابگەلەهنت.[67][68][69] لائوت دەر ستائاتسانوالتسجهافت ئانکارا کام ئەس بەئ دەن پرۆتەستەن ئم ئۆکتۆبەر 2014 زو ئانگرففەن گەگەن 326 سجهەرهەئتسکرäفتە ئوند 435 زڤلستەن.[70]

ڤەربۆتسانتراگ ئم مäرز 2021

ئام 17. مäرز 2021 بەئانتراگتە دئە گەنەرالستائاتسانوالتسجهافت دەس ئۆبەرستەن گەرجهتسهۆفس ئن دەر تüرکەئ، دئە حدپ ڤۆم ڤەرفاسسونگسگەرجهت ڤەربئەتەن زو لاسسەن. دئە ستائاتسانوالتسجهافت وارف دەر حدپ „تەررۆرستسجهە ئاکتڤتäتەن“ ڤۆر. زور وەئتەرەن بەگرüندونگ هئەß ئەس، حدپ-متگلئەدەر هäتتەن مت ئهرەن ئائوسساگەن ئوند حاندلونگەن بەئابسجهتگت، دئە ئنتەگرتäت دەس ستائاتەس زو ئونتەرگرابەن. دئە حدپ وئەس دئە ڤۆروüرفە زورüجک. ئام سەلبەن تاگ ووردە دەم حدپ-رەپرäسەنتانتەن Öمەر فاروک گەرگەرلئۆğلو دەر پارلامەنتسستز ئوند دامت دئە ئممونتäت ئەنتزۆگەن. ئەئن بەروفونگسگەرجهت هاتتە زوڤۆر ئەئنە زوەئئەئنهالبژäهرگە حافتسترافە وەگەن تەررۆرپرۆپاگاندا گەگەن گەرگەرلئۆğلو بەستäتگت.[71][72] ئەر هاتتە ئام 9. ئۆکتۆبەر 2016 ئائوف توتتەر ئەئن فۆتۆ گەتەئلت، ئائوف دەم سۆوۆهل دئە تüرکسجهە، ئالس ئائوجه دئە فلاگگە دەر پکک زو سەهەن وار. دئە ستائاتسانوالتسجهافت وارف ئهم ڤۆر، دئە فلاگگە ئەئنەر تەررۆرستسجهەن ئۆرگانساتئۆن زو لەگتمئەرەن،[73] وäهرەند داس بلد، ناجه سەئنەر دارستەللونگ، زو ئەئنەر فرئەدلجهەن لöسونگ دەس کوردەنکۆنفلکتس ئائوفروفەن سۆللتە.[74] دئە ئم مäرز ئەئنگەرەئجهتە ڤەربۆتسکلاگە ووردە ڤۆم گەرجهت ئائوفگروند فۆرمالەر مäنگەل ئابگەوئەسەن. دارائوفهن رەئجهتە دئە گەنەرالستائاتسانوالتسجهافت ئم ژون 2021 ئەرنەئوت کلاگە ئەئن، دئە ڤۆم ڤەرفاسسونگسگەرجهت زور ئەنتسجهەئدونگ ئانگەنۆممەن ووردە.[75]

واهلەرگەبنسسە

پارلامەنتسواهلەن

ژاهر ستممەن تۆتال ستممەن ئن % ستزە ئم پارلامەنت
ژون 2015 6،058،489 13،12 % 80
نۆڤەمبەر 2015 5،148،085 10،76 % 59
2018 5،867،302 11،70 % 67

پرäسدەنتسجهافتسواهلەن

ژاهر ستممەن تۆتال ستممەن ئن % کانددات
2014 3،958،048 9.77 سەلاهاتتن دەمرتاش
2018 4،205،219 8.40 سەلاهاتتن دەمرتاش

ئابگەئۆردنەتە دەر حدپ ئم تüرکسجهەن پارلامەنت (ئائوسواهل)

ئەهەمالگە حدپ-ئابگەئۆردنەتە ئم تüرکسجهەن پارلامەنت (ئائوسواهل)

سئەهە ئائوجه

شابلۆن:جۆممۆنسجات

ئەئنزەلناجهوەئسە

  1. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  2. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  3. ↑ پارتەئساتزونگ، ئارتکەل 1
  4. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  5. ↑ رادکال ڤۆم 23. ئۆکتۆبەر 2013
  6. ↑ ببج ڤۆم 19. ئائوگوست 2013
  7. ↑ رادکال ڤۆم 27. ئۆکتۆبەر 2013
  8. ↑ 8،0 8،1 8،2 8،3 8،4 8،5 نجک برائونس: شابلۆن:وەبارجهڤ ژونگە وەلت، 29. ئۆکتۆبەر 2013، س. 6 (ئۆنلنە-ئائوسگابە: ئابگەروفەن ئام 28. ئۆکتۆبەر 2013)
  9. ↑ 9،0 9،1 شابلۆن:وەبارجهڤ (ئەنگلسجه). حüرریەت دائلی نەوس، 24. ئۆکتۆبەر 2013، ئارجهڤئەرت ڤۆم ئۆرگنال.
  10. ↑ گüنتەر سەئوفەرت: شابلۆن:وەبارجهڤ، سوپ-ستودئەن 2015/س 10، مائ 2015 (شابلۆن:وەبارجهڤ).
  11. ↑ تüرکسجهە رەگئەرونگ سپرجهت ڤۆن بۆمبەنانسجهلاگ. زەئت ئۆنلنە; ئابگەروفەن ئام 25. ژول 2015.
  12. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  13. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ، فر-ئۆنلنە.دە، 30. ژول 2015 (ئافپ).
  14. ↑ هورریەتدائلینەوس.جۆم
  15. ↑ فۆئور رەلەئاسەد دەپوتئەس ترانسفەررەد تۆ حدپ. ئن: حüرریەت دائلی نەوس. ئابگەروفەن ئام 14. مäرز 2014.
  16. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  17. ↑ حدپ'ل 4 بەلەدیەیە کاییıم ئاتاندı! گöرەڤدەن ئالıنان بەلەدیە باشکانلارı گöزالتıنا ئالıندı، مەلدونگ دەر یەنئاکت.جۆم ڤۆم 23. مäرز 2020.
  18. ↑ [1]، ن-تڤ-مەلدونگ "پرۆکوردسجهەر حدپ درۆهت ڤەربۆت نۆجه ڤۆر دەر واهل
  19. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ، تاگەسسپئەگەل.دە، 11. ئائوگوست 2015، ڤۆن تهۆماس سەئبەرت.
  20. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ، مائنپۆست.دە، 29. ژول 2015 (دپا).
  21. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ (ئەنگلسجه)، حüرریەت دائلی نەوس، 17. ژول 2015.
  22. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  23. ↑ پکک زو ئونرەجهت ئائوف تەررۆرلستە. تاگەسسجهائو.دە، 15. نۆڤەمبەر 2018.
  24. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  25. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ (ڤدەئۆ: 7:05 من.)، زدف هەئوتە ژۆئورنال، ئنتەرڤئەو ڤۆن جلائوس کلەبەر مت سەلاهاتتن دەمرتاش، 30. ژول 2015.
  26. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ، تاگەسسجهائو.دە، 31. ژول 2015.
  27. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  28. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ تۆدایس زامان، 18. فەبروئار 2016، ئابگەروفەن ئام 24. فەبروئار 2016.
  29. ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ تهە ژۆئورنال ئۆف تورکسهوەئەکلی، 18. فەبروئار 2016، ئابگەروفەن ئام 24. فەبروئار 2016.
  30. ↑ تورکسه پۆلجە دەتائن ئەئگهت دورنگ ئۆپەراتئۆن ئۆن ئانکارا بۆمبەر’س جۆممەمۆراتئۆن حüرریەت دائلی نەوس، 22. فەبروئار 2016، ئابگەروفەن ئام 24. فەبروئار 2016.
  31. ↑ ئایهان بلگەن'دەن تازیە ئاچıکلاماسı: جەنازە تöرەنلەر گەردە کالانلارلا ئلگلدر سپوتنکنەوس تورکەی، 23. فەبروئار 2016، ئابگەروفەن ئام 24. فەبروئار 2016.
  32. ↑ حدپ'ل ئابدوللاه زەیدان'ئا ڤەرلەن هاپس جەزاسıنıن گەرەکچەل کارارı ئاچıکلاندıن. جومهوریەت، 23. ئاپرل 2018 (تüرکسجه)
  33. ↑ ئورتەئلە گەگەن حدپ-ئابگەئۆردنەتە. ئانف نەوس، 14. ژول 2017.
  34. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  35. ↑ حدپ-ئابگەئۆردنەتەر زەیدان زو üبەر 8 ژاهرەن حافت ڤەرورتەئلت. ئانف نەوس، 11. ژانوئار 2018.
  36. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  37. ↑ 37،0 37،1 شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  38. ↑ 38،0 38،1 38،2 شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  39. ↑ 39،0 39،1 شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  40. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  41. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  42. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  43. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  44. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  45. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  46. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  47. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  48. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  49. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  50. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  51. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  52. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  53. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  54. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  55. ↑ تüرکەئ ناجه ئانسجهلاگ: ئەردۆگان لäسست 100 پرۆکوردسجهە پۆلتکەر فەستنەهمەن. وەلت ئۆنلنە، 12. دەزەمبەر 2016.
  56. ↑ مەهر ئالس 220 پرۆ-کوردسجهە پۆلتکەر ئن تüرکەئ فەستگەنۆممەن. وەلت ئۆنلنە، 12. دەزەمبەر 2016.
  57. ↑ ڤۆم ئەردبۆدەن گەتلگت. فاز.نەت، 12. دەزەمبەر 2016.
  58. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  59. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  60. ↑ 60،0 60،1 شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  61. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  62. ↑ مللیەت.جۆم.تر
  63. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  64. ↑ بئانەت.ئۆرگ
  65. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  66. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  67. ↑ شابلۆن:لتەراتور
  68. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  69. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  70. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  71. ↑ تüرکسجهە گەنەرالستائاتسانوالتسجهافت سترەبت ڤەربۆت دەر پرۆکوردسجهەن پارتەئ حدپ ئان. ئن: سپئەگەل ئۆنلنە، 17. مäرز 2021.
  72. ↑ تüرکسجهە ستائاتسانوالتسجهافت ولل پرۆ-کوردسجهە حدپ ڤەربئەتەن لاسسەن، دئە وەلت، 17. مäرز 2021.
  73. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  74. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  75. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە
  76. ↑ Öمەر Öجالان – 27. دöنەم شانلıئورفا مللەتڤەکل
  77. ↑ Öجالان’ıن بر یەğئەن داها تبمم’دە ڤۆم 26. ژون 2018.
  78. ↑ شابلۆن:ئنتەرنەتقوئەللە

شابلۆن:ناڤبلۆجک

شابلۆن:نۆرمداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „حالکلارıن دەمۆکراتک پارتس“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.

وەرگیراو لە «https://kurdipedia.shiwan.online/index.php?title=Halkların_Demokratik_Partisi&oldid=344»