بۆ ناوەڕۆک بازبدە

گازئانتەپ (پرۆڤنز)

لە KurdiPedia
پێداچوونەوی ٢٠:٢٠، ٩ی ئابی ٢٠٢٦ لە لایەن Admin (لێدوان | بەشدارییەکان) (Import von de.wikipedia.org (CC BY-SA 4.0))
(جیاوازی) → پیاچوونەوەی کۆنتر | پێداچوونەوەی ئێستا (جیاوازی) | پێداچوونەوەی نوێتر← (جیاوازی)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ گازئانتەپ (شابلۆن:ئارس، کوردسجه دیلۆک) ئست ئەئنە پرۆڤنز ئم سüدۆستەن دەر تüرکەئ. ئم ئاللگەمەئنەن سپراجهگەبرائوجه ئست سۆوۆهل فüر دئە پرۆڤنز ئالس ئائوجه فüر دئە گلەئجهنامگە حائوپتستادت نۆجه دەر فرüهەرە نامە ئانتەپ ئۆهنە داس سپäتەر ڤەرلئەهەنە پرäفخ گاز (تüرکسجه فüر ڤەتەران) گەبرäئوجهلجه.

لاگە

دئە پرۆڤنز گرەنزت ئم نۆردەن ئان دئە پرۆڤنز کاهرامانماراش، ئم نۆردۆستەن ئان ئادıیامان، ئم ئۆستەن ئان شانلıئورفا، ئم سüدەن ئان کلس ئوند ئان سیرئەن، ئم سüدوەستەن ئان حاتای ئوند ئم وەستەن ئان ئۆسمانیە.

دئە پرۆڤنز گازئانتەپ لئەگت ئن حöهەن زوسجهەن 250 ئوند 1250 مەتەرن üبەر دەم مەئەرەسسپئەگەل. دئە پرۆڤنزهائوپتستادت لئەگت ئائوف 850 مەتەرن حöهە.

زوساممەن مت ئاجهت ئاندەرەن پرۆڤنزەن گەهöرت گازئانتەپ زور رەگئۆن سüدۆستاناتۆلئەن (شابلۆن:ترس گüنەیدۆğئو ئانادۆلو). فلäجهەنمäßئگ بەلەگت ئەس پلاتز 6 ئن دەر رەئهەنفۆلگە (ئاجهت بس نەئون پرۆزەنت دەر رەگئۆنسفلäجهە، ژە ناجه قوئەللە دەر فلäجهەنانگابەن). دەر بەڤöلکەرونگسانتەئل دەر پرۆڤنز ئان دەر رەگئۆن بەترäگت 23،04 %، داس ئست دەر زوەئتە پلاتز هنتەر دەر پرۆڤنز شانلıئورفا.

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

گازئانتەپ ئست سەئت 1986 ئەئنە گرۆßستادتگەمەئندە (بüیüکشەهر بەلەدیەس). ناجه ئەئنەر ڤەروالتونگسرەفۆرم ئاب 2013 سند ئاللە لاندکرەئسە درەکت دەم ئۆبەربüرگەرمەئستەر ڤۆن گازئانتەپ ئونتەرستەللت. دئە ماهاللە (ستادتڤئەرتەل/ئۆرتستەئلە) دەر گەمەئندەن (بەلەدیە) ووردەن (ئائوßئەر ژەنەر دەر کرەئسستادت) زو ژەوەئلس ئەئنەر زوساممەنگەفüهرت ئوند دئە ئەهەمالگەن بüرگەرمەئستەر ئائوف دەن رانگ ئەئنەس موهتارس هەرونتەرگەستوفت. سۆمت ووردەن دئە نەئون لاندکرەئسە گلەئجهزەئتگ ستادتبەزرکە، ژەدە(ر) داڤۆن گلئەدەرت سجه ئن دئە ئۆ. گ. ماهاللە، ئنسگەسامت گبت ئەس 781 داڤۆن. زودەم ووردەن ئاللە دöرفەر (کöی) ئن ماهاللە üبەرفüهرت. ئەئن موهتار ئست ئن ژەدەم ماهاللە دەر ئۆبەرستە بەئامتە.

کرەئس-
جۆدەشابلۆن:فن
لاندکرەئس
İلچە
فلäجهەشابلۆن:فن
(کم²)
بەڤöلکەرونگ ئام 31.12.2020شابلۆن:فن ئانزاهل
دەر
ماهاللە
بەڤöلکە
رونگس
دجهتە
(ئەئنو./کم²)
سەخ راتئۆشابلۆن:فن
فرائوئەن
ئائوف 1000
مäننەر
گرüن-
دونگس
داتومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن
گەسامت مäننلجه وەئبلجه
1139 ئارابان 592 33.136 16.683 16.453 49 56،0 986،2 1957
1415 İسلاهیە 865 67.862 34.949 32.913 71 78،5 941،7
1956 کارکامıش 298 9.672 4.985 4.687 39 32،5 940،2 1990
1546 نزپ 944 146.528 73.378 73.150 110 155،2 996،9 1926
1974 نورداğı 697 40.793 20.506 20.287 48 58،5 989،3 1990
1549 ئۆğئوزەل 689 32.086 16.357 15.729 92 46،6 961،6 1946
1841 شاهنبەی 960 931.116 469.723 461.393 181 969،9 982،3 1987
1844 شەهتکامل 1290 817.412 412.759 404.653 147 633،7 980،4 1987
1720 یاڤوزەل 468 22.552 11.480 11.072 44 48،2 964،5 1958
27 گازİئانتەپ 6803 2.101.157 1.060.820 1.040.337 781 308،9 980،7

شابلۆن:فنبۆخ

بەڤöلکەرونگ

دئە پرۆڤنز زäهلتە بەئ دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ ئەندە 2020 2.101.157 ئەئنوۆهنەر ئائوف 6.803 کم². دئە گرößتە ستادت دەر پرۆڤنز/بüیüکسەهر ئست داس ئەئگەنتلجهە گازئانتەپ، دئە کەرنستادت مت ئەتوا 1،75 مئۆ. ئەئنوۆهنەر، دئە ئەتوا 83 % دەر گەسامتبەڤöلکەرونگ ئائوسماجهت.

ئن دەن فرüهەن 1920ەر ژاهرەن فلۆهەن تائوسەندە کوردەن ئائوس دەر رەگئۆن ئن دەن نۆردەن سیرئەنس، ئن دئە گەگەند ڤۆن ئافرن.

ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). زوسäتزلجه سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. دئە رەجهنەرسجه ئەرمتتەلتە ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت.[1] شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە واجهستومس-
راتە دەر بە-
ڤöلکەرونگ
(ئن %)
گەسجهلەجهتەر
ڤەرهäلتنس
(فرائوئەن ئائوف
1000 مäننەر)
رانگ
(ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
گەسامت مäننلجه وەئبلجه
2020 2.101.157 1.060.820 1.040.337 1،54 980،7 9
2019 2.069.364 1.044.799 1.024.565 2،01 980،6 9
2018 2.028.563 1.023.716 1.004.847 1،15 981،6 9
2017 2.005.515 1.012.992 992.523 1،58 979،8 8
2016 1.974.244 998.926 975.318 2،20 976،4 8
2015 1.931.836 976.126 955.710 2،24 979،1 8
2014 1.889.466 953.760 935.706 2،44 981،1 8
2013 1.844.438 930.972 913.466 2،49 981،2 8
2012 1.799.558 907.172 892.386 2،62 983،7 8
2011 1.753.596 883.086 870.510 3،11 985،8 8
2010 1.700.763 855.384 845.379 2،85 988،3 8
2009 1.653.670 831.911 821.759 2،57 987،8 8
2008 1.612.223 810.768 801.455 3،35 988،5 8
2007 1.560.023 779.863 780.160 1.000،4 9

ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دەن بەئ دەن 14 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستاند دەر پرۆڤنز گازئانتەپ وئەدەر. دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە ئەنتستاممەن ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە[2])، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە باسئەرەن ئائوس دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک.[3] دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 1.739.569 ئەئنوۆهنەر، داس سند üبەر 450.000 ئەئنوۆهنەر مەهر ئالس زوم زەنسوس 2000.

ژاهر بەڤöلکەرونگ
ئام زەنسوستاگ
ژäهرل. واجهس-
تومسراتە ئن %
ر
ئا
ن
گ
تüرکەئ پرۆڤنز گازئانتەپ
1927 13.648.270 213.499 24
1935 16.158.018 283.506 6،56 23
1940 17.820.950 306.906 1،65 22
1945 18.790.174 290.058 −1،10 28
1950 20.947.188 328.343 2،64 27
1955 24.064.763 376.969 2،96 23
1960 27.754.820 434.579 1،53 23
ژاهر بەڤöلکەرونگ
ئام زەنسوستاگ
ژäهرل. واجهس-
تومسراتە ئن %
ر
ئا
ن
گ
تüرکەئ پرۆڤنز گازئانتەپ
1965 31.391.421 511.026 3،52 19
1970 35.605.176 606.540 3،74 15
1975 40.347.719 715.939 3،61 14
1980 44.736.957 808.697 2،59 13
1985 50.664.458 966.490 3،90 12
1990 56.473.035 1.140.594 3،60 10
2000 67.803.927 1.285.249 1،27 11

شابلۆن:ئابساتز

دەتائللئەرتە ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ژاهر گەسامتبەڤöلکەرونگ ستادتبەڤöلکەرونگ لاندبەڤöلکەرونگ
گەسامت مäننلجه وەئبلجه گەسامت % مäننلجه وەئبلجه گەسامت % مäننلجه وەئبلجه
1927 213.499 105.089 108.410 76.139 35،66 38.238 37.901 137.360 64،34 66.851 70.509
1935 283.506 145.811 137.695 86.658 30،57 45.143 41.515 196.848 69،43 100.668 96.180
1940 306.906 158.257 148.649 98.567 32،12 51.728 46.839 208.339 67،88 106.529 101.810
1945 290.058 148.481 141.577 104.251 35،94 53.867 50.384 185.807 64،06 94.614 91.193
1950 328.343 کەئنە ئانگابەن 120.015 36،55 کەئنە ئانگابەن 208.328 63،45 کەئنە ئانگابەن
1955 376.969 194.842 182.127 153.699 40،77 80.412 73.287 223.270 59،23 114.430 108.840
1960 434.579 223.508 211.071 195.816 45،06 102.773 93.043 238.763 54،94 120.735 118.028
1965 511.026 262.815 248.211 244.215 47،79 128.506 115.709 266.811 52،21 134.309 132.502
1970 606.540 308.154 298.386 330.082 54،42 171.779 158.303 276.458 45،58 136.375 140.083
1975 715.939 369.748 346.191 427.017 59،64 225.234 201.783 288.922 40،36 144.514 144.408
1980 808.697 409.302 399.395 512.745 63،40 262.229 250.516 295.952 36،60 147.073 148.879
1985 966.490 490.022 476.468 642.938 66،52 330.370 312.568 323.552 33،48 159.652 163.900
1990 1.140.594 577.881 562.713 821.127 71،99 422.539 398.588 319.467 28،01 155.342 164.125
2000 1.285.249 645.847 639.402 1.009.126 78،52 510.366 498.760 276.123 21،48 135.481 140.642

ورتسجهافت ئوند بلدونگ

دئە پرۆڤنز ئست ڤۆن ئالتەرس هەر ئەئن بەدەئوتەندەس حاندەلسزەنتروم ئوند هەئوتە ئەئنەس دەر وجهتگستەن ئندوسترئەگەبئەتە دەر تüرکەئ. دئە واجهستومسراتەن بەفندەن سجه üبەر دەم لاندەسوەئتەن دورجهسجهنتت. ئن ڤئەلەن بەرەئجهەن دەس تەختل-، لەبەنسمتتەل- ئوند جهەمئەسەکتۆرس ئست گازئانتەپ ئن دەر تüرکەئ فüهرەند.

دئە پرۆڤنز ئەخپۆرتئەرت پرۆدوکتە ئن 40 لäندەر. وäهرەند دئە لاندورتسجهافت ڤۆر ئاللەم (ئانتەپ)-پستازئەن ئوند (ئانتەپ)-پاپرکا ئەرزەئوگت، ڤەرفüگت دئە ستادت نەبەن زەمەنتفابرکەن، سەئدەن- ئوند بائوموۆللوەبەرەئئەن üبەر زاهلرەئجهە هاندوەرکلجهە کلەئنبەترئەبە زور ڤەراربەئتونگ ڤۆن حۆلز ئوند مەتالل سۆوئە زور حەرستەللونگ ڤۆن لەدەرسجهوهەن، زەلتستۆففەن ئائوس زئەگەنهائار، سەئفە ئائوس ئۆلڤەنöل ئوند سüßئگکەئتەن ئائوس وەئنترائوبەن.

دئە بلدونگسستوئاتئۆن ئن دەر پرۆڤنز گلت ئالس پرۆبلەماتسجه ئوند ئونزورەئجهەند. داهەر گلت سئە ئائوجه، نەبەن دەر ئاربەئتسلۆسگکەئت، ئالس ئەئنە دەر گرößتەن حەرائوسفۆردەرونگەن دەر پرۆڤنز. ئەس گبت جا. 350.000 سجهüلەر بەئ ئەئنەر بەڤöلکەرونگ ڤۆن üبەر 1.400.000. ئەئنە کلاسسەنگرößئە ڤۆن مەهر 50 سجهüلەرن ئست کەئنە سەلتەنهەئت. دئە بلدونگسەئنرجهتونگەن سند وەگەن دەس سجهنەللەن واجهستومس دەر ستادت ئونزورەئجهەند ئائوسگەستاتتەت ئوند üبەرفۆردەرت. داس بلدونگسنڤەئائو لئەگت وەئت ئونتەر دەم ئاندەرەر ئاناتۆلسجهەر ستäدتە وئە کایسەر ئۆدەر دەنزل. سۆگار ئەئنگە ورتسجهافتلجه زورüجکگەبلئەبەنە öستلجهە پرۆڤنزەن هابەن بلدونگسمäßئگ ئەتواس بەسسەرە ئەرگەبنسسە زو ڤەرزەئجهنەن.

ئالس بەدەئوتەندە بلدونگسەئنرجهتونگ ئەخستئەرت ئەئنە ئونڤەرستäت مت دەم نامەن گازئانتەپ Üنڤەرستەس کورز گازÜ گەناننت.

گەسجهجهتە

ئن دەر ئانتکە ووردە دئە گەگەند زوئەرست ڤۆن دەن حەتهتەرن ئوند داناجه ڤۆن دەن ئاسسیرەرن بەهەررسجهت، سپäتەر ڤۆن دەن پەرسەرن، رöمەرن، بیزانتنەرن، ئابباسدەن ئوند سەلدسجهوکەن. سئە ئەرلەبتە ڤئەلە کäمپفە وäهرەند دەر کرەئوززüگە، سولتان سالادن گەوانن هئەر 1183 ئەئنە ئەنتسجهەئدەندە سجهلاجهت. مت دەم ئائوفستئەگ دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس گنگ دەر ئائوفستئەگ دەر ستادت ئەئنهەر، ئوند ئەس ووردەن زاهلرەئجهە مۆسجهەئەن، گاستهäئوسەر، بادەهäئوسەر ئوند مەدرەسەن گەبائوت.

ناجه دەم ئەرستەن وەلتکرئەگ ئوند دەم زوساممەنبروجه دەر ئۆسمانسجهەن حەررسجهافت ووردە دئە پرۆڤنز ڤۆن فرانکرەئجه بەسەتزت. وäهرەند دەس تüرکسجهەن ئونابهäنگگکەئتسکرئەگەس ووردە دئە بەڤöلکەرونگ گەگەن دئە بەساتزونگسماجهت مۆبلسئەرت. دەر ودەرستاند ووردە ئابەر ڤۆن دەن فرانزöسسجهەن تروپپەن نئەدەرگەسجهلاگەن. ئام 6. فەبروئار 1921 بەسجهلۆسس دئە گرۆßئە تüرکسجهە ناتئۆنالڤەرسامملونگ ئەئنە ئومبەنەننونگ دەر ستادت. دەم ئورسپرüنگلجهەن نامەن ئایıنتاپ ووردە داس وۆرت گاز هنزوگەفüگت. گاز ئست ئەئنە بەزەئجهنونگ فüر ئەهەمالگە سۆلداتەن بزو. فرۆنتکäمپفەر ئم کرئەگ. مت دئەسەر ئومبەنەننونگ سۆللتە دئە تاپفەرکەئت دەر ستادتبەوۆهنەر گەوüردگت وەردەن. 1928 ووردە سئە ئن گازئانتەپ ئومبەناننت.

ئەئنە دەر بەدەئوتەندستەن ئانتکەن سئەدلونگەن ئن دەر پرۆڤنز گازئانتەپ ئست دۆلجهە. دئەسەر ئۆرت، هەئوتە دüلüک، لئەگت ئەتوا زەهن کلۆمەتەر ڤۆن دەر ستادت گازئانتەپ ئەنتفەرنت ئوند ئست دەر ئورسپرونگسۆرت دەس کولتەس دەس ژوپتەر دۆلجهەنوس.

سەهەنسوüردگکەئتەن

ئن دەر پرۆڤنز گازئانتەپ لئەگەن

ئەسسکولتور

گازئانتەپ ئست بەکاننت فüر سەئنە رەئجهە ئەسسکولتور. ئەس گبت ڤئەلە لۆکالە کولنارسجهە سپەزئالتäتەن وئە ز. ب. (ئانتەپ)-لاهماجون (تüرکسجهە پززا)، (ئانتەپ)-پاپرکا، (ئانتەپ)-باکلاڤا ئوند دئە (ئانتەپ)-پستازئەن.

وەئتەرە بەسۆندەرە سپەزئالتäتەن سند: فıستıک ئەزمەس (پستازئەن-پüرەئە)، چğ کöفتە (رۆهە حاجکفلەئسجهکلößجهەن)، جğئەر کاڤورما (لەبەربراتەنفلەئسجه)، کەللە پاچا (سجهافسهرنسوپپە)، ئچل کöفتە (مت حاجکفلەئسجه گەفüللتە وەئزەنکلößجهەن)، کارنı یارıک (گەفüللتە ئائوبەرگنەن)، یۆğئورت کەبابı (ژۆگهورت-سپئەß)، کوشباشı کەباب (گەوüرفەلتە فلەئسجهستüجکە) ئوند پاتلıجان کەباپ (ئائوبەرگنەن-سپئەß) ئوڤا.

دئە ئانتەپ-پستازئە

ئەئنە بەسۆندەرە سپەزئالتäت گازئانتەپس ئست دئە ئانتەپ-پستازئە، (تر: ئانتەپ فıستığı). دئە پستازئە ئست ئەئن سیمبۆل دەر ئانتەپ-کüجهە. ئن دەر تüرکەئ سند دئە ئانتەپ-پستازئەن بەکاننت ئوند بەگەهرت. دئە ئانتەپ-پستازئەن سند ئەئن بەستاندتەئل دەر ئانتەپ-باکلاڤا-فüللونگ.

دئە ئانتەپ-پاپرکا

دئە ئانتەپ-پاپرکا (تر: ئانتەپ ببەر) ئست وەگەن ئهرەس گەسجهماجکس ئەبەنفاللس سەهر بەگەهرت. بەڤۆرزوگت ورد سئە ڤۆروئەگەند ئم گەماهلەنەن زوستاند ئۆدەر ئالس پاپرکامارک، گەناننت ئانتەپ-پاپرکامارک (تر: ئانتەپ سالچاسı). ئەرست دئە گەماهلەنە ئانتەپ-پاپرکا ئوند داس ئانتەپ-پاپرکامارک ماجهەن دئە کüجهەنسپەزئالتäتەن گازئانتەپس زو ئەئنەر بەسۆندەرهەئت، سەئ ئەس ئانتەپ-لاهماجون ئۆدەر ئاللە ئاندەرەن ئۆبەن گەناننتەن سپەزئالتäتەن.

دئە ئانتەپ-سوجوک

فüر دئەسە سپەزئالتäت فäدەلت مان والنوسسکەرنە ئائوف ئەئنە سجهنور ئوند تائوجهت سئە مەهرفاجه ئن ئەئنە مسجهونگ ئائوس وەئنترائوبەنسروپ، ستäرکە ئوند زوجکەر، دئە دانن ترۆجکنەت ئوند زو ئەئنەر گوممئارتگەن ماسسە ئائوسهäرتەت. دئە ئانتەپ-سوجوک (تر: ئانتەپ سوجوğئو، ئن ئاندەرەن تەئلەن دەر تüرکەئ ئائوجه ئالس جەڤزل سوجوک بەکاننت) ورد ئۆفت زور فاستەنزەئت هەرگەستەللت. ئۆب دئە ئانتەپ-سوجوک ورکلجه ئائوس ئانتەپ ستاممت ئست ئونکلار، ئائوجه گەئۆرگئەن ئوند ئارمەنئەن بەئانسپروجهەن دئە سüßسپەئسە فüر سجه.

پەرسöنلجهکەئتەن

ئەئنزەلناجهوەئسە

  1. گازئانتەپ نüفوسو، ئابگەروفەن ئام 5. ژون 2021
  2. بüجهەرەئ دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک، ئابروفبار ناجه سوجهداتەنەئنگابە
  3. گەنەل نüفوس سایıملارı (ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە 1965 بس 2000) ئابروفبار ناجه ئائوسواهل دەس ژاهرەس ئوند دەر رەگئۆن

شابلۆن:ناڤگاتئۆنسلەئستە پرۆڤنزەن ئن دەر تüرکەئ

شابلۆن:نۆرمداتەن

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن


دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „گازئانتەپ (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.