ئەشرەت

ئەشرەت (کوردسجه ئائوجه ئەšئیرەت، ئەشر) بەزەئجهنەت ئن کوردستان، دەم ئونگەفäهرەن سئەدلونگسگەبئەت دەر کوردەن ئم ناهەن ئۆستەن، ئەئنەن ستامم، ئەئنە ستاممەسکۆنفöدەراتئۆن ئوند دئە زوگەهöرگکەئت زو ئەئنەم ستامم. دئە تüرکسجهە ئەنتسپرەجهونگ هەئßت ئاشرەت، ئابگەلەئتەت ڤۆن ئارابسجه ʿئاšīرا „ستامم“ (پلورال ʿئاšāʾئر). دەر بەگرفف گرەنزت نجهت نور پاترلنەئارە ڤەرواندتسجهافتسگروپپەن ڤۆن ئائوßئەنستەهەندەن ئاب، ئەر بەزئەهت سجه هستۆرسجه ئن ئەئنەر زوەئتەن بەدەئوتونگسەبەنە ئائوجه ئائوف دئە ئۆبەرسجهجهت ڤۆن ئادلگەن ئوند ملتäرانگەهöرگەن، دئە سجه ئننەرهالب ئەئنەر زوەئکلاسسەنگەسەللسجهافت ڤۆن نجهت زوم ستامم گەهöرەندەن بائوئەرن (گووران) ئوند ئاندەرەن ئابهäنگگەن بەڤöلکەرونگسگروپپەن ئابهۆبەن.

بەگرففسونتەرسجهەئدونگ

فüر ئەئنگە ئسلامسجهە گەسەللسجهافتسفۆرمەن ئن نۆردافرکا ئوند ئم ناهەن ئۆستەن لائوتەت دئە گäنگگە سجهەماتسجهە کلاسسفزئەرونگ: ئەئن ستامم ستەللت دئە üبەرگەئۆردنەتە ئەئنهەئت ئەئنەس جلانس دار، دەسسەن متگلئەدەر سجه ئائوف ئەئنەن مەهر ئۆدەر وەنگەر فکتڤەن ستاممڤاتەر بەروفەن. دارونتەر فۆلگت دئە ئابستاممونگسگروپپە (فاجهسپراجهلجه لنەئاگە)، ئننەرهالب دەرەر ئەئن گەمەئنسامەر رەئالەر ڤۆرفاهرە بەناننت وەردەن کانن. دئە ئونتەرستە گەسەللسجهافتلجهە ئەئنهەئت بلدەت دەر حائوسهالت ئۆدەر دئە فاملئە. فüر دئەسەس ئەتهنۆلۆگسجهە مۆدەلل لاسسەن سجه کەئنە ئەئندەئوتگەن کوردسجهەن بەزەئجهنونگەن فندەن، دا زوم ئەئنەن دئە کوردسجهە سپراجهە ئن ئەئنە ڤئەلزاهل ڤۆن رەگئۆنالەن دئالەکتەن زەرفäللت، دئە سجه تەئلوەئسە ستارک ڤۆنەئناندەر ئونتەرسجهەئدەن، زوم ئاندەرەن کەئنە ڤەرتکالەن ئابگرەنزونگەن دئەسەر ئارت ڤۆرگەنۆممەن وەردەن.

دئە کوردسجهە گەسەللسجهافت وار ئوند ئست نۆجه زوم تەئل دورجه ستاممەسستروکتورەن ئۆرگانسئەرت. گرößئەرە ستäممە ستاندەن ئونتەر دەر فüهرونگ ئەئنەس مīر (فüرستەن) ئۆدەر ئەئنەس مت ئاگها (کورماندسجه ئاغا) بەتتەلتەن گرۆßگروندبەستزەرس. ئن مانجهەن گەبئەتەن وارەن ستاممەسمتگلئەدەر گەگەنüبەر دەن نجهت ئەئنەم ستامم زوگەرەجهنەتەن کوردەن ئن دەر مندەرهەئت، وۆبەئ ناهەزو üبەرالل ستاممەسانگەهöرگە دئە پۆلتسجهە ئوند öکۆنۆمسجهە ڤۆرماجهتستەللونگ ئننەهاتتەن. دئە بەزەئجهنونگ ئەشرەت ئست ئم گەسامتەن کوردسجهەن سئەدلونگسگەبئەت بەکاننت، ئن دەر پراکتسجهەن سۆزئالۆرگانساتئۆن سپئەلت سئە ژەدۆجه نور ئەئنە ئونتەرگەئۆردنەتە رۆللە، دا ستäممە سەلتەن ئالس گەسجهلۆسسەنە ئەئنهەئت ئن ئەرسجهەئنونگ ترەتەن. ئن دەر ڤەرگانگەنهەئت گەسجهاه دئەس هöجهستەنس، وەنن ئەس ئوم کرئەگەرسجهە ئائوسەئناندەرسەتزونگەن گەگەن ئاندەرە ستäممە ئوند دئە ستائاتلجهە ئارمەئە ئۆدەر ئوم کۆللەکتڤە ئۆپپۆستئۆن گەگەن ڤەروالتونگسۆرگانە گنگ. ئن دەر تüرکەئ ئوند ئم ئران گبت ئەس نۆجه داس وۆرت ئیل (ئۆدەر ئێل) فüر „ستامم“، داس سجه ئم ئونتەرسجهئەد زو ئەشرەت نجهت ئن زوەئتەر بەدەئوتونگ ئائوف ئەئنە ئۆبەرە گەسەللسجهافتسسجهجهت بەزئەهت، سۆندەرن ئەهەر ئەئنە ڤەروالتونگسەئنهەئت دارستەللت.

ئائوف دەر ئەبەنە دەر جلانس ئۆدەر لنەئاگەس گبت ئەس دئە ئونگەفäهرە کوردسجهە ئەنتسپرەجهونگ هۆز فüر ئەئنە گروپپە، دئە سجه ناجه ئەئنەم گەمەئنسامەن ڤۆرفاهرەن بەناننت هات. دئەسەر کانن هستۆرسجه ئۆدەر ئەرفوندەن سەئن. حۆز ووردە مت دەر بەزەئجهنونگ تائیفە (ڤۆن ئارابسجه تāʾئفا، پلورال تاوāʾئف) گلەئجهگەسەتزت. ئن مانجهەن گەبئەتەن، ڤۆر ئاللەم ئن دەر ئرانسجهەن پرۆڤنز کۆردەستāن، وەردەن ئونتەر تائیفە ئائوجه نجهت ڤەرواندتە گەمەئنسجهافتەن ڤەرستاندەن، بەئسپئەلسوەئسە سوف-برودەرسجهافتەن (ئارابسجه تارīقا).

داس ئرانسجهە وۆرت تیرە پاسست نجهت ئن دئەسەس گلئەدەرونگسسجهەما. ئەس لäسست سجه مت لنەئاگە üبەرسەتزەن، دا ئەس ئالس ئونتەرەئنهەئت ئەئنەر گرößئەرەن ئۆرگانساتئۆنسفۆرم ڤەرستاندەن وەردەن کانن. زوگلەئجه بەدەئوتەت ئەس ئائوجه „ستامم“ ئنسگەسامت. ئەبەنسۆ ستەهت ئن ئەئنەم ئەروەئتەرتەن سنن تائیفە فüر „ستامم“. دەر پلورال تەوایەفێ ئن ڤەربندونگ مت کورد بەدەئوتەت „دئە کوردسجهەن ستäممە“. تیرە ئوند تائیفە سند ئم نۆردکوردسجهەن دئالەکت کورماندسجه ئونگەبرäئوجهلجه.

ئن زەنترالکوردستان ورد دئە ئەبەنە دەر جلانس مت دەم ئارابسجهەن وۆرت قەبلە بەزەئجهنەت (ڤۆن قابīلا، پلورال قابāʾئل). ئەئنە گلەئجهبەدەئوتەندە بەزەئجهنونگ ئست ئۆجاخ ئۆدەر ئۆجاک („حەرد“). سپەزئەلل ئن دەر نۆردۆستسیرسجهەن ئال-دسجهازرا-رەگئۆن هەئßت ئەس ستاتتدەسسەن فەخر (ڤۆن ئارابسجه فاکهده).

ئونتەرهالب دەر جلانس ئانگەئۆردنەتە کلەئنەرە لنەئاگەس وەردەن ڤۆن سەسسهافتەن کوردەن باڤک ئۆدەر بابک گەناننت. دئە گروپپە بس ماخمال دۆرفگرößئە هäنگت دورجه ڤەرواندتسجهافت زوساممەن ئوند کانن زوسäتزلجه نجهت ڤەرواندتە متگلئەدەر بەئنهالتەن. ئەتوا گلەئجهرانگگ ئۆدەر ئائوف دەر ئونتەرستەن گلئەدەرونگسەبەنە ستەهت داس وۆرت فüر „حائوس“، کوردسجه مال. ئەس بەزەئجهنەت دئە ئن ئەئنەم حائوسهالت لەبەندە فاملئە.

سۆزئالۆرگانساتئۆن

مال بەدەئوتەت فاملئە ئۆدەر حائوسهالت. دئەسە فاملئەن، دئە ئائوف پاترلنەئارەر ئابستاممونگ بەروهەن، کöننەن بس زو هوندەرت متگلئەدەر ئومفاسسەن. دئە نäجهستهöهەرە ئەبەنە ئن دەر گەسەللسجهافتسستروکتور ئست دەر ئۆخاق (ڤۆن تüرکسجه ئۆجاک فüر حەردستەللە) ئۆدەر دەر کابلە (جلان). دئە ئەئنهەئتەن بەستەهەن ئائوس ڤەرسجهئەدەنەن مالس، دئە دورجه برüدەر ئۆدەر ڤەتتەرن متەئناندەر ڤەرواندت سند. سجهلئەßلجه کۆممت دانن دەر ئەشرەت (ستامم). دئە ئابگرەنزونگ زوسجهەن ئەئنەم ئۆخاق ئوند ئەئنەم ئەشرەت ئست مانجهمال سجهوەر زو بەستممەن. دئە زوگەهöرگکەئت زو ئەئنەم ئەشرەت کانن ئائوف تاتسäجهلجهەر گەمەئنسامەر ئابستاممونگ بەروهەن. ئەشرەتس ئهرەرسەئتس کöننەن سجه زو ستاممەسکۆنفöدەراتئۆنەن زوساممەنسجهلئەßئەن وئە ز. ب. بەئ دەن ستäممەن ئائوس حاککâر، دئە دانن حاککاریا گەناننت ووردەن. دئە کۆنفöدەراتئۆنەن ووردەن ئۆفت ڤۆن ئەئنەم مر – ئەئنەم حەررسجهەر ئۆدەر پرنزەن – گەلەئتەت. ئەس کام ئائوجه ڤۆر، داسس ئەئنگە ئەشرەتس ڤۆن فرائوئەن گەفüهرت ووردەن. داس کام ڤۆر، وەنن دەر فüهرەر ئۆهنە ناجهفۆلگەر ڤەرستارب. دئە فرائوئەن ووردەن دانن ئالس فüهرەرن گەنائوسۆ رەسپەکتئەرت وئە ئەئن مانن. ئەئن بەئسپئەل ئست دئە کارا فاتما („سجهوارزە فاتما“) گەناننتە ئانفüهرەرن ئەئنەس ئەشرەتس، دئە ئائوس سڤاس بس ناجه ئستانبول کام، ئوم ڤۆن دەر دامالگەن ئۆسمانسجهەن رەگئەرونگ دئە فرەئلاسسونگ ئهرەس ماننەس زو فۆردەرن. دئە دسجهاف ئم ئران ووردەن ئائوجه زەئتوەئسە ڤۆن دەر ئادلە حانم گەفüهرت. ناجه دەم نئەدەرگانگ دەر کوردسجهەن لۆکالدیناستئەن ئم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئام ئەندە دەس 19. ژاهرهوندەرتس ناهمەن گەئستلجهە فüهرەر – سجهەئجهس گەناننت – دەن پلاتز دەر وەلتلجهەن حەررسجهەر ئەئن. بەئسپئەلە دافüر سند ز. ب. سجهەئجه سائد ئوند سەیت رıزا. ئاللەردنگس سند ئەشرەتس ئنستابلە ستروکتورەن. ئەئن ئەشرەت کانن سجه کۆمپلەتت ئائوفلöسەن، وۆبەئ دئە ئەهەمالگەن متگلئەدەر زو ئاندەرەن ئەشرەتس وەجهسەلن، ئۆدەر کانن وئە ئائوس دەم نجهتس تۆتال نەئو ئەنتستەهەن.

گەسجهجهتە

ڤئەلە ئەشرەتس بەزئەهەن ئهرە ئابستاممونگ ڤۆن ئەئنەر میتهسجهەن پەرسۆن ئۆدەر ڤۆن ئەئنەم هۆهەن ئوند ئانەرکاننتەن ئسلامسجهەن گەئستلجهەن. ئن دەن مەئستەن فäللەن سند داس ئەرداجهتە ئابستاممونگەن، دئە دازو دئەنەن، دئە پۆستئۆن گەگەنüبەر ئاندەرەن ئەشرەتس زو ستäرکەن. داس ئەشرەت رەگەلت بەئ دەن کوردەن، دئە فرüهەر نۆمادسجه لەبتەن، دئە بەنوتزونگ دەر وەئدەن فüر دئە ڤئەههەردەن. دئەسە رەگەلونگ وار بندەند. دەس وەئتەرەن üبتە دەر ئن ئەشرەتس ئۆرگانسئەرتە، (هالب)نۆمادسجهە ئانتەئل دەر بەڤöلکەرونگ بس ئنس 20. ژاهرهوندەرت هنەئن مەئست ئەئنە ئارت حەررسجهافت üبەر دئە ئم ژەوەئلگەن ستاممەستەررتۆرئوم لەبەندەن سەسسهافتەن، نجهت تربال ئۆرگانسئەرتەن بائوئەرن (رەâیâ) ئائوس.

دئە ڤەربوندەنهەئت دەر کوردەن زو ئهرەم ستامم زەئگت سجه هەئوتزوتاگە ئممەر نۆجه ئن دەن فەئودالەن ستروکتورەن ئم ناهەن ئۆستەن. ئەس ئست نجهت سەلتەن، داسس دئە ئابگەئۆردنەتەن ئائوس دەن کوردسجهەن پرۆڤنزەن دانک ئهرەر ستەللونگ ئن ئهرەم ئەشرەت ئممەر وئەدەر گەوäهلت وەردەن. ئۆبوۆهل ئن گرۆßستäدتەن دئە زوگەهöرگکەئت زوم ئەشرەت ئونتەربرۆجهەن ورد، ئست سئە ئن لäندلجهەن گەبئەتەن نۆجه ستارک. دئە کۆنفلکتە زوسجهەن دەن ستäممەن فüهرەن ئائوجه ئممەر وئەدەر زو لانگەن فەهدەن مت بلوتراجهە. دئەسە فەئودالەن ستروکتورەن وەردەن ڤۆن ڤئەلەن کوردەن، دئە وەستلجهە ئۆدەر سۆزئالستسجهە ئدەئۆلۆگئەن ڤەرترەتەن، ئالس حائوپتهندەرنس فüر دئە نجهتهەرائوسبلدونگ ئەئنەس گەمەئنسامکەئتسگەفüهلس ئانگەسەهەن.

ناجه دەم ستورز دەر کوردسجهەن حەررسجهەر دورجه دئە زەنترالسئەرونگ دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس ووجهس دەر ئەئنفلوسس دەر سجهەئجهس (شەخ). ئەس گبت ئەئنگە جهاراکتەرستکا فüر دەن سجهەئجه. زونäجهست واندەرتە ئەئن سجهەئجه ڤۆن ئاندەرسوۆ ئن ئەئن نەئوئەس گەبئەت ئەئن. ئانسجهلئەßئەند تات ئەر سجه دورجه سۆزئالەس ئوند رەلگöسەس ئەنگاگەمەنت هەرڤۆر ئوند ڤەرسجهاففتە سجه ئن دەن لۆکالەن فاملئەن ئەئنفلوسس دورجه ئەئنهەئراتەن. سجهلئەßلجه ئومگاب ژەدەر سجهەئجه سەئنەن گەئستلجهەن ستاتوس مت ئەئنەم مانتەل ڤۆن میتهەن üبەر سجه ئۆدەر سەئنە ڤۆرفاهرەن، دئە دازو دئەنتەن، ئهن ئالس Üبەرمەنسجهەن دارزوستەللەن. دەر گەهۆرسام دەر ئونتەرگەبەنەن وار ئۆفت سەهر هۆجه; سئە فۆلگتەن بلند دەن بەفەهلەن دەر سجهەئجهس، دئە مت گöتتلجهەر ئونفەهلبارکەئت ئوند ئونڤەرووندبارکەئت ئائوسگەستاتتەت وارەن. بەرüهمتە سجهەئجهس وارەن سجهەئجه ئوبەیداللاه، سجهەئجه سائد، سەیت رıزا، ماهمود بارزاندسجه. سەلبست موستافا بارزان تروگ ئالس ئانفüهرەر سەئنەس ئەشرەتس دەن تتەل مۆللا.

شابلۆن:ئانکەر بەئسپئەلە ڤۆن ئەشرەتس

نامە	بەدەئوتونگ	گەبئەت
ئابدالان، ئاڤدەلان، ئاڤدەلز	…	ئەرزنجان، دەرسم، ئەرزوروم، بنگöل، موش، بایبورت
ئالان، ئالانەن	…	دەرسم، ڤان، لۆرەستان، ئاردالان، حاورامان
ئالکی/ئالکان	…	باتمان، بتلس، سئرت، جزرە
ئارەیز، ئارەل	…	دەرسم
ئاتما، ئاتمانق	…	مالاتیا
بابا مانسور، با'مانسور، باوە مانسور	ئەئنە پەرسۆن بابا مانسور، ئارابسجه فüر „ڤاتەر مانسور“	دەرسم، ئەرزوروم، موش، سڤاس، ئەرزنجان
بادکان	…	دیارباکر
بالابانو، بالاڤانو	پەرسسجه فüر „حنسەهەر“	دەرسم، ئەرزنجان، مالاتیا، ئەرزوروم، سڤاس، ئەلازığ، کاهرامانماراش، شانلıئورفا، کۆنیا، گازئانتەپ، ئادانا، ئستانبول، ئادیامان
باراک	…	گازئانتەپ
باروار، بەروار	...	دۆهوک، زاخۆ
بارزان	بەناننت ناجه دەم دۆرف بارزان (ئراک)	ئاربل
بەرتان	…	دیارباکıر، ئاğرı، شıرناک، دەرسم، ماردن، ئەلازگ
بدر	…	باتمان، بتلس، موش
بوجاک	…	شانلıئورفا، دیارباکıر
چارەکان، چارەکو	…	دەرسم، ئەرزنجان، بنگöل، ئەرزوروم، سڤاس، مالاتیا، حاتای، ک. ماراس
چەلەب	ئەئن ئەهرەنتتەل ئائوس دەر ئۆسمانسجهەن پەرئۆدە	ماردن
جۆسکون	…	دەرسم، کرسەهر، ئەرزنجان، سڤاس
دەمەنان	…	دەرسم، مالاتیا، ئەلازığ، ئەرزوروم، سڤاس، ئادانا، ئەرزنجان، کایسەر
دمل، دونبول، دومبولی	…	ئەرزوروم (حıنıس)، دەرسم، موش، بنگöل، ئاğرı، ئەرزنجان، حاککار، دیارباکر، سڤاس
فکردەرن	…	ماردن، شانلıئورفا، سیرئەن، ئادانا، مەرسن
گارمئانی، گەرمیانی	بەناننت ناجه دەر رەگئۆن گەرمئان ئم ئراک	کرکوک، سلەمان (سولائمانییا)
حایداران، حەیدەرü، حەیدەران، حەیدەرژ، حەیدەری	…	دەرسم، ئەرزوروم، ئەرزنجان، موش، ڤان، ئاğرı، دیارباکıر، کارس، بالıکەسر، ئەلازığ، مالاتیا، مەرسن، سڤاس، کاهرامانماراش
کالهۆر	کاراکەجل „سجهوارزە زئەگە“ (س. ئورفا، سڤەرەک)	وەستران ئوند ئۆستراک
کارابال	…	دەرسم
کەچەل	…	دەرسم
کرگانل	…	دەرسم
کۆچگر	کۆچا گıر „گرۆßئە واندەرونگ“	دەرسم، سڤاس، کایسەر، ئەرزنجان، یۆزگات، کاهرامانماراش
کۆر	بەناننت ناجه دەم دۆرف کۆرە (ئراک)	ئاربل
کورەیشان، کورەش، کورەشو	کورەیشان „کۆرەئسجهتەن“ (قورائسجه) ئائوس دەم ستامم مۆهاممەدس (حاسجهمتەن)	دەرسم، ئەرزنجان، ئەرزوروم، موش، چۆروم، ئاماسیا، ئەلازığ، کاهرامانماراش، مالاتیا، بüنگöل، ئادیامان، سڤاس، گüمüشهانە، کۆنیا، ئانکارا، ئادانا، گازئانتەپ، شانلıئورفا
لۆلان، برادۆست	بەناننت ناجه دەم کوردسجهەن فüرستەنتوم برادۆست	دەرسم (حۆزات)، ئەرزنجان، موش، کارس، حاککار، بنگöل، ئەرزوروم، گازئانتەپ، گüمüشهانە
مالا ئسمائل	حائوس ئۆدەر گەسجهلەجهت دەس ئسمائلس	ماردن، مدیات، ئاğرı
مالا زۆرۆ	حائوس ئۆدەر ستامم دەس زۆرۆس	ئورفا، ڤرانسەهر، سیرئەن، ئراک
مەمان	…	جزرە
ملل	ملل „ناتئۆنال“	کارس، ئەرزوروم، ئەلازığ، شانلıئورفا، ژەرەوان، ماردن، شانلıئورفا، سڤاس، ڤان، چۆروم، ئستانبول، کۆنیا
موکر	…	ئورمئا
مزر، مالا موستافا	حائوس ئۆدەر گەسجهلەجهت دەس موستافاس، ئائوس دەم ژەتزگەن ستادتتەئل ڤۆن دۆهوک-ئتتە	دۆهوک
شادی، شادلی، ساهدەل، شادلو، شادیان، شادوو	دیناستئە دەر سجهادداددەن	دەرسم، بنگöل، ئەرزنجان، ئەلازگ، دیارباکıر، سڤاس، کایسەر، موش، ئەرزوروم، ماردن، حاککار، کارس، ئاğرı، ئادانا
سجهکâک	…	وەست-ئاسەربائدسجهان ئوند تüرکەئ
سندی	…	زاخۆ، دوهۆک، حاککار، سرناک
سنەملل	„مەنسجهەن دەس فرئەدهۆفس“	ئەلازığ، سڤاس، ئەرزنجان، مالاتیا، کاهرامانماراش، دەرسم، موش
سور، سوران	…	دەرسم، ئەلازığ، بنگöل
تالابان	…	سلەمان، کرکوک
تلکلەر، پازارجıک	ئەئنەر دەر 12 ستäممە ئائوس دەم ئاتمالıلار-ستامم	…
ترکان	ئونتەرستامم دەر ملل	ئەلازığ، ئەرزوروم، سڤاس
تۆر، رام	…	ماردن، باتمان، شıرناک، ئاğرı، دیارباکıر
رێشوان	ستاممەسکۆنفöدەراتئۆن	ئادıیامان، گازئانتەپ، مالاتیا، کاهرامانماراش، شانلıئورفا، کهۆراسان، ئافرن، کۆبانە، ئالەپپۆ، کۆنیا (دئاسپۆرا)، حایمانا (دئاسپۆرا)
ئولوئەر	…	ئەلازگ، بنگöل، کۆڤانجلار، جایباگ
خران، حاران	…	دەرسم، ئەرزنجان، مالاتیا، سڤاس، موش، ئەرزوروم، ئارداهان، کارس، شانلıئورفا ، باتمان، بنگöل
ئالک، مەمان	…	جزرە
خۆرمەکان، حۆرمەکان، ئالخاس	…	دەرسم، کاهرامانماراش، مالاتیا، ئەرزنجان، ڤارتۆ، ئەرزوروم، سڤاس، بنگöل، ئەلازığ
خۆشناو	…	ئەربل
یوسوفان	…	دەرسم، ئەرزنجان، باتمان، بنگöل
زاند	…	حامادان، لورستان، جهۆراسان، بالوتسجهستان، جهاناقن
زرک	„دەر ئەرلەئوجهتەتە“	ئەرزوروم، دیارباکر، ماردن
نامە	بەدەئوتونگ	گەبئەت

ئەس کانن مەهرەرە ستäممە گلەئجهەن نامەنس ئابەر ئونتەرسجهئەدلجهەر حەرکونفت گەبەن، سۆ ز. ب. دئە حایداران، دئە ئن ڤان ئوند تونجەل لەبەن. ئان دەن نامەن کانن مان سەهەن، داسس ئەئنگە ئەشرەتس ئهرەن نامەن ڤۆن گەگەندەن، وئە ز. ب. دئە بارزانس ڤۆم دۆرف بارزان، هابەن ئۆدەر ئائوف ئاندەرە ڤöلکەر هندەئوتەن، وئە بەئسپئەلسوەئسە ئائوف دئە باجهتئارەن. داس ئەشرەت دەر بابا مانسور لەئتەت دەن نامەن ڤۆن ئەئنەر بەدەئوتەندەن گەئستلجهەن پەرسۆن ئاب. ئەبەنسۆ کöننتە داس ئەشرەت کۆچگر ناجه کۆچکار ئاتا (کۆچگەر-ئ حۆجا) بەناننت وۆردەن. دئە کورەیشان لەئتەن سجه ڤۆن دەن کۆرەئسجهتەن ئاب، دەم ستامم مۆهاممەدس، واس ئابەر نجهت تاتسäجهلجه بەلەگت وەردەن کانن، زومال دئە ئارابسجهە سجهرەئبونگ قورائسه شابلۆن:ئار ئم کرمانج قورەیش (ئالسۆ مت ق) ئەنتسپرەجهەن سۆللتە. ڤئەلە ئەرکلäرونگەن زو دەن ئورسپرونگ دەر ستاممەسنامەن سند نجهت زوەئفەلسفرەئ بەلەگبار، سۆ داسس ئەس ئۆفت کۆنترۆڤەرسە دەئوتونگەن گبت.

حستۆرسجهە ئەشرەتس

• ئاردالان، ئەئن سەم-ئائوتۆنۆمەس کوردسجهەس فüرستەنتوم ئم نۆردوەستەن دەس هەئوتگەن ئرانس، سەئت دەم متتەلالتەر بس زور متتە دەس 19. ژاهرهوندەرتس
• سجهابانکارا، ئەئن کوردسجهەر ستامم ئائوس دەم سüدران، وۆ ئەر ئالس رەگئۆنالەر ماجهتفاکتۆر ئەئنە وجهتگە رۆللە سپئەلتە، زوگلەئجه دئە بەزەئجهنونگ دەس سئەدلونگسگەبئەتەس دئەسەس ستاممەس

لتەراتور

• مارتن ڤان بروئنەسسەن: ئاگها، سجهەئجه ئوند ستائات: پۆلتک ئوند گەسەللسجهافت کوردستانس. بەرلن 1989 (نەئوئائوفلاگە: ئەدتئۆنپارابۆلس، 2003، ئسبن 3-88402-259-8).
• ستەپهان جۆنەرمانن: ڤۆلک، ئەتهنئە ئۆدەر ستامم؟ دئە کوردەن ئائوس ماملوکسجهەر سجهت. ئن: ستەپهان جۆنەرمانن، گەئۆففرەی حائگ (حرسگ.): دئە کوردەن: ستودئەن زو ئهرەر سپراجهە، گەسجهجهتە ئوند کولتور (= ئاسئەن ئوند ئافرکا. بەئترäگە دەس زەنترومس فüر ئاسئاتسجهە ئوند ئافرکانسجهە ستودئەن دەر جهرستئان-ئالبرەجهتس-ئونڤەرستäت زو کئەل. باند 8). ئەب، سجهەنەفەلد 2004، س. 27–68.
• وادئە ژوائدەه: کüرت مللیەتچلğئنن: تاره کöکەنلەر ڤە گەلشم. İلەتشم، ئستانبول 1999 (تüرکسجهە ئائوسگابە دەس تهە کوردسه ناتئۆنال مۆڤەمەنت: ئتس ئۆرگنس ئاند دەڤەلۆپمەنت)
• مارتن سترۆهمەئئەر، لالە یالچن-حەجکمانن: دئە کوردەن. گەسجهجهتە، پۆلتک، کولتور. 2.، دورجهگەسەهەنە ئائوفلاگە. بەجک، مüنجهەن 2003، ئسبن 3-406-42129-6.
• لالە یالچن-حەجکمانن: تربە ئاند کنسهپ ئامۆنگ تهە کوردس. پەتەر لانگ، فرانکفورت/م. 1991، ئسبن 3-406-42129-6 (ئەنگلسجه).

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• کورمانجی
• تüرکچە

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئەشرەت“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.