ئەرزوروم (پرۆڤنز)

شابلۆن:ئنفۆبۆخ پرۆڤنز ئن دەر تüرکەئ ئەرزوروم (کوردسجه ئەرزیرۆم، شابلۆن:حیس Կարին) ئست ئەئنە تüرکسجهە پرۆڤنز ئم ئۆستەن کلەئناسئەنس; دئە حائوپتستادت دەر پرۆڤنز ترäگت دەن گلەئجهەن نامەن، ئەرزوروم. دئە پرۆڤنز ئست دئە ڤئەرتگرößتە دەر تüرکەئ ئوند ئست ئومگەبەن ڤۆن دەن پرۆڤنزەن بنگöل، موش، ئارتڤن، ئارداهان، ئاğرı، کارس، ئەرزنجان، بایبورت ئوند رزە.

گەئۆگرافئە

ئەرزوروم هات ئەئنە فلäجهە ڤۆن 25.006 کم². رەگئۆنال گەسەهەن زäهلەن 70 % ڤۆن ئەرزوروم زو ئۆستاناتۆلئەن ئوند 30 % زور سجهوارزمەئەر-رەگئۆن. دئە پلاتەئائوس دەر پرۆڤنز لئەگەن ئم متتەل 2000 م هۆجه، وäهرەند دئە بەرگە ئوم دئە 3000 م هۆجه سند. دئە مەسجت-بەرگە سند ئان ئهرەر هöجهستەن ستەللە شابلۆن:حöهە هۆجه ئوند دەر دوملو داğı شابلۆن:حöهە. ئەئن وەئتەرەر ئالس ئەرهۆلونگسۆرت ئوند سکگەبئەت بەکاننتەر بەرگ ئست دەر شابلۆن:حöهە هۆهە پالاندöکەن داğı. دئە تäلەر لئەگەن ئائوف ئەئنەر حöهە ڤۆن 1500 بس 1800 م. وجهتگستە فلüسسە سند دەر ئاراس ئوند دەر کاراسو، دەر نöردلجهە قوئەللفلوسس دەس ئەئوپهرات، دەر هئەر ئەنتسپرنگت.

ڤەروالتونگسگلئەدەرونگ

دئە پرۆڤنز ئست سەئت 2008 ئن 20 İلچە گەگلئەدەرت، دئە ڤۆم سئەدلونگسبلد ئن لäندلجهەن بەرەئجهەن ئەئنەم لاندکرەئس، ئن ستäدتسجهەن باللونگسرäئومەن ئەئنەم ستادتبەزرک äهنەلن. 1993 ووردە دئە ئالتە گەمەئندە ئەرزوروم ئائوفگەلöست ئوند ئان ئهرەر ستەللە ئەئنە گرۆßستادتگەمەئندە (ئەرزوروم بüیüکشەهر بەلەدیەس) ئەررجهتەت. زو دئەسەم زوەجک ووردە داس ئالتە ستادتگەبئەت ئائوف مەهرەرە گەمەئندەن (بەلەدیە) ئائوفگەتەئلت ئوند مت دئەسەن ئوند ئانگرەنزەندەن گەمەئندەن دئە گرۆßستادتگەمەئندە گەبلدەت. سوکزەسسڤە ووردە دورجه گرüندونگ ئوند ئائوفلöسونگ ڤۆن گەمەئندەن ئوند Üبەرفüهرونگەن ڤۆن دۆرف- (کöی) ئن ماهاللە-ئۆرگانساتئۆنەن ئەئنە ئەئنرäئومگکەئت ڤۆن کۆممونالڤەروالتونگ (دورجه دئە بەلەدیە) ئوند ستائاتلجهەر ڤەروالتونگ (دورجه داس İلچە) هەرگەستەللت، سۆ داسس سجه ئم ئەرگەبنس داس گەبئەت دەر ئەئنزەلگەمەئندەن مت دەم ژەوەئلس گلەئجهنامگەن ستائاتلجهەن ڤەروالتونگسبەزرک دەجکت. ناجه ئەئنەر ڤەروالتونگسرەفۆرم 2013/2014 ئومفاسست داس گەبئەت دەر گرۆßستادتگەمەئندە دئە گەسامتە پرۆڤنز. دئە کۆممونالەن سەلبستڤەروالتونگسۆرگانە ئائوف پرۆڤنزەبەنە (İل مەجلس) ووردەن ئائوفگەلöست ئوند ئهرە زوستäندگکەئتەن ئائوف دئە ڤەروالتونگ دەر گرۆßستادتگەمەئندە üبەرتراگەن. دئە پرۆڤنز ووردە دامت زو ئەئنەم رەئن ستائاتلجهەن ڤەروالتونگسبەزرک.

کرەئس- جۆدەشابلۆن:فن	لاندکرەئس İلچە	کوردسجهەر نامە	فلäجهەشابلۆن:فن (کم²)	بەڤöلکەرونگ ئام 31.12.2020شابلۆن:فن			ئانزاهل دەر ماهاللە	بەڤöلکە رونگس دجهتە (ئەئنو./کم²)	سەخ راتئۆشابلۆن:فن فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر	گرüن- دونگس داتومشابلۆن:فن،شابلۆن:فن
				گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
1153	ئاشکالە		1.507	22.842	11.491	11.351	75	15،2	988	1934
1945	ئاززیە		1.529	63.366	32.309	31.057	72	41،4	961	1990
1235	چات	ئاڤی	1.448	17.035	8.858	8.177	45	11،8	923	1954
1392	حıنıس	خنووس	1.367	26.028	13.292	12.736	98	19،0	958
1396	حۆراسان	خۆرەسان	1.740	38.090	19.339	18.751	87	21،9	970	1953
1416	İسپر		2.129	14.775	7.286	7.489	99	6،9	1028
1812	کاراچۆبان	قەرەچۆبان	571	23.610	11.945	11.665	27	41،3	977	1987
1444	کارایازı	گۆگس	1.953	27.612	14.091	13.521	75	14،1	960	1937
1967	کöپرüکöی	ئاڤنیک	777	15.587	8.022	7.565	42	20،1	943	1990
1540	نارمان		799	13.183	6.639	6.544	46	16،5	986	1954
1550	ئۆلتو		1.441	30.255	15.310	14.945	72	21،0	976
1551	ئۆلور	تاوووسکەر	893	6.509	3.255	3.254	43	7،3	1000	1958
2044	پالاندöکەن		667	173.268	84.958	88.310	26	259،8	1039	2008
1567	پاسنلەر		1.134	28.513	14.511	14.002	72	25،1	965
1865	پازاریۆلو		654	3.828	1.921	1.907	43	5،9	993	1989
1657	شەنکایا	باردیز	1.381	17.399	8.723	8.676	71	12،6	995	1946
1674	تەکمان	تاتۆس	2.102	25.649	12.970	12.679	71	12،2	978	1946
1683	تۆرتوم		1.463	21.661	10.918	10.743	58	14،8	984
1851	ئوزوندەرە		505	7.919	3.986	3.933	18	15،7	987	1987
2045	یاکوتیە		945	181.150	88.837	92.313	44	191،7	1039	2008
پرۆڤنز 25 ئەرزوروم			25.006	758.279	378.661	379.618	1184	30،3	1003

شابلۆن:فنبۆخ ئەندە 2012 (دەم لەتزتەن تاگ دەر ستاتستسجهەن ئەرفاسسونگ دەر دöرفەر) گاب ئەس ئن دەر پرۆڤنز 965 دöرفەر (کöی)، ڤۆن دەنەن 23 مەهر ئالس 1000 ئەئنوۆهنەر هاتتەن، ئابەر 307 وەنگەر ئالس 100 ئەئنوۆهنەر، زوەئ دöرفەر هاتتەن نور 7 ئەئنوۆهنەر. ئەندە 2012 ئەخستئەرتەن ئائوßئەردەم 34 گەمەئندەن (بەلەدیە) مت ئنسگەسامت 535.318 ئەئنوۆهنەرن (داس وارەن 68،8 % دەر گەسامتبەڤöلکەرونگ). ئاللە دöرفەر ئوند ژەنە 14 گەمەئندەن، دئە کەئن کرەئسستز وارەن، ووردەن ئن ماهاللەس ئومگەواندەلت، سۆ داسس زوسجهەن 2012 ئوند 2013 دەرەن ئانزاهل ڤۆن 332 ئائوف 1179 ستئەگ.

بەڤöلکەرونگ

ئەرگەبنسسە دەر بەڤöلکەرونگسفۆرتسجهرەئبونگ

ناجهفۆلگەندە تابەللە زەئگت دئە ژäهرلجهە بەڤöلکەرونگسەنتوجکلونگ ناجه دەر فۆرتسجهرەئبونگ دورجه داس 2007 ئەئنگەفüهرتە ئادرەسسئەربارە ئەئنوۆهنەررەگستەر (ئادنکس). زوسäتزلجه سند دئە بەڤöلکەرونگسواجهستومسراتە ئوند داس گەسجهلەجهتەرڤەرهäلتنس (سەخ راتئۆ د. ه. دئە رەجهنەرسجه ئەرمتتەلتە ئانزاهل دەر فرائوئەن پرۆ 1000 مäننەر) ئائوفگەفüهرت. دەر زەنسوس ڤۆن 2011 ئەرمتتەلتە 781.626 ئەئنوۆهنەر، داس سند üبەر 150.000 ئەئنوۆهنەر وەنگەر ئالس زوم زەنسوس 2000. شابلۆن:تابەللەنستلە

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام ژاهرەسەندە			واجهستومس- راتە دەر بە- ڤöلکەرونگ (ئن %)	گەسجهلەجهتەر ڤەرهäلتنس (فرائوئەن ئائوف 1000 مäننەر)	رانگ (ئونتەر دەن 81 پرۆڤنزەن)
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
2020	758.279	378.661	379.618	-0،50	1003	30
2019	762.062	379.893	382.169	-0،75	1006	29
2018	767.848	383.435	384.413	0،97	1003	30
2017	760.476	379.227	381.249	-0،20	1005	29
2016	762.021	381.138	380.883	-0،04	999	29
2015	762.321	382.163	380.158	-0،13	995	29
2014	763.320	384.356	378.964	-0،44	986	29
2013	766.729	384.015	382.714	-1،47	997	27
2012	778.195	391.290	386.905	-0،34	989	26
2011	780.847	393.081	387.766	1،53	986	26
2010	769.085	384.630	384.455	-0،66	1000	25
2009	774.207	389.761	384.446	-0،10	986	25
2008	774.967	391.588	383.379	-1،27	979	24
2007	784.941	393.589	391.352	-	994	23
2000	937.389	482.199	455.190		944	21

ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ناجهفۆلگەندە تابەللەن گەبەن دەن بەئ دەن 15 ڤۆلکسزäهلونگەن دۆکومەنتئەرتەن ئەئنوۆهنەرستاند دەر پرۆڤنز ئەرزوروم وئەدەر. دئە وەرتە دەر لنکەن تابەللە ئەنتستاممەن ئە-بۆئۆکس (دەر ئۆرگنالدۆکومەنتە) ئەنتنۆممەن، دئە وەرتە دەر رەجهتەن تابەللە باسئەرەن ئائوس دەر داتەنابفراگە دەس تüرکسجهەن ستاتستکنستتوتس تÜئک

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام زەنسوستاگ		ئانتەئل ئن %	رانگ
	تüرکەئ	پرۆڤنز ئەرزوروم
1927	13.648.270	270.925	1،99	15
1935	16.158.018	385.387	2،39	10
1940	17.820.950	371.394	2،08	13
1945	18.790.174	395.876	2،11	13
1950	20.947.188	461.090	2،20	13
1955	24.064.763	517.739	2،15	11
1960	27.754.820	568.864	2،05	10

ژاهر	بەڤöلکەرونگ ئام زەنسوستاگ		ئانتەئل ئن %	رانگ
	تüرکەئ	پرۆڤنز ئەرزوروم
1965	31.391.421	628.001	2،00	12
1970	35.605.176	684.951	1،92	12
1975	40.347.719	746.666	1،85	11
1980	44.736.957	801.809	1،79	14
1985	50.664.458	856.175	1،69	17
1990	56.473.035	848.201	1،50	20
2000	67.803.927	937.389	1،38	21
2011	74.525.696	781.626	1،05	25

شابلۆن:ئابساتز ئانزاهل دەر پرۆڤنزەن بەزۆگەن ئائوف دئە جەنسوسژاهرە:

شابلۆن:مەهرسپالتگە لستە

دەتائللئەرتە ڤۆلکسزäهلونگسەرگەبنسسە

ژاهر	گەسامتبەڤöلکەرونگ			ستادتبەڤöلکەرونگ			لاندبەڤöلکەرونگ
	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه	گەسامت	مäننلجه	وەئبلجه
1927	270.925	133.456	137.469	40.166	21.402	18.764	230.759	112.054	118.705
1935	385.387	189.467	195.920	45.809	23.715	22.094	339.578	165.752	173.826
1940	371.394	190.485	180.909	63.862	38.799	25.063	307.532	151.686	155.846
1945	395.876	203.943	191.933	68.440	41.892	26.548	327.436	162.051	165.385
1950	461.090	241.399	219.691	76.332	46.379	29.953	384.758	195.020	189.738
1955	519.976	278.943	241.033	108.826	65.631	43.195	411.150	213.312	197.838
1960	568.864	296.897	271.967	129.823	75.545	54.278	439.041	221.352	217.689
1965	628.001	324.977	303.024	152.183	86.314	65.869	475.818	238.663	237.155
1970	684.951	348.024	336.927	196.821	110.250	86.571	488.130	237.774	250.356
1975	746.666	389.557	357.109	241.467	134.620	106.847	505.199	254.937	250.262
1980	801.809	411.682	390.127	285.182	155.794	129.388	516.627	255.888	260.739
1985	856.175	435.276	420.899	350.955	190.850	160.105	505.220	244.426	260.794
1990	848.201	427.701	420.500	400.348	213.248	187.100	447.853	214.453	233.400
2000	937.389	482.199	455.190	560.551	298.759	261.792	376.838	183.440	193.398
2011	781.626	دەتائللئەرتە ئانگابە فەهلەن

گەسجهجهتە

ئن دەر ئەئسەنزەئت بەفاند سجه ئن دەر ئومگەبونگ ڤۆن ئەرزوروم ڤەرموتلجه داس کöنگرەئجه دائئائەن، داس ئائوس ئەئنگەن ئاسسیرسجهەن ئنسجهرفتەن بەکاننت ئست. سپäتەر وار داس گەبئەت تەئل دەس رەئجهەس ڤۆن ئورارتو. ناجه دەم نئەدەرگانگ ئورارتوس هەررسجهتەن هئەر سپäتەر دئە ئرانسجهەن ئاجهäمەندەن. ئەرزوروم وار داناجه تەئل ڤۆن ڤەرسجهئەدەنەن رەئجهەن ئوند دیناستئەن. دازو زäهلەن دئە ئارتاخدەن، ماکەدۆنەن، پارتهەر، ساسساندەن، تائۆ-کلاردسجهەتئەن، ئارمەنئەر، رöمەر، بیزانتنەر، ئارابەر ئوند دڤەرسە تüرکسجهە فüرستەنتüمەر وئە دئە سالتوکدەن. ئەرزوروم وار مەهرمالس دئە گرەنزە زوەئئەر رڤالسئەرەندەر رەئجهە، سۆ ز. ب. رۆم ئوند پارتهئەن ئۆدەر ئۆسمانسجهەس رەئجه ئوند روسسلاند.

دئە حائوپتستادت ئەرزوروم وار ستز ئەئنەس تتولاربستومس ئوند ستز ئەئنەس بسجهۆفس. مت دەر ئارابسجهەن ئەرۆبەرونگ ووردە داس گەبئەت ناجه ئوند ناجه ئسلامسئەرت، دۆجه ئەس گاب نۆجه ڤئەلە جهرستلجه-ئارمەنسجهە گەمەئندەن. بس زوم ڤöلکەرمۆرد ئان دەن ئارمەنئەرن ووردە داس کلۆستەر دەس سانکت مناس ڤۆن کەس ئم دۆرف گەزکöی بەترئەبەن.

سەئت دەم 16. ژاهرهوندەرت وار ئەرزوروم تەئل دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس ئوند بلئەب دئەس گرößتەنتەئلس بس زوم ئەرستەن وەلتکرئەگ. ئەس وار ئالس ئۆسمانسجهەس ڤلâیەت ئەرزوروم ئوم ئەئنگەس گرößئەر ئالس هەئوتە. 1878 ووردە ئەئن تەئل دەر پرۆڤنز ڤۆن دەن روسسەن ئم روسسسجه-ئۆسمانسجهەن کرئەگ ڤۆن 1877–78 ئەرۆبەرت، ئاننەکتئەرت ئوند ئان داس ئۆبلاست کارس ئانگەگلئەدەرت. 1916 ئەرۆبەرتەن دئە روسسەن ڤۆم نۆردەن کۆممەند ئن دەر سجهلاجهت ڤۆن ئەرزوروم داس گەبئەت. سەئت دەم ئەندە دەس وەلتکرئەگەس ئوند دەم تüرکسجهەن ئونابهäنگگکەئتسکرئەگ گەهöرت دئە پرۆڤنز ئەرزوروم زور رەپوبلک تüرکەئ.

نامەنسکوندە

دەر ئەرستە بەکاننتە نامە دەر ستادت ئەرزوروم وار کارن. دئە ستادت ووردە ئوم 415 ن. جهر. ڤۆن دەن بیزانتنەرن ئونتەر کائسەر تهەئۆدۆسئوس ئئ. ئەروەئتەرت ئوند بەفەستگت. ئهم زو ئەهرەن ووردە سئە دانن تهەئۆدۆسئۆپۆلس گەناننت. دئە ئارابەر ناننتەن دئەسە ستادت کالکالا ناجه کال، دەر فرائو ئەئنەس öرتلجهەن ئارمەنسجهەن کöنگس. دەر هەئوتگە نامە لەئتەت سجه ڤۆن ئەرزەن ئار-روم ئاب. دئەسەر ئارابسجهە بەگرفف بەدەئوتەت üبەرسەتزت „داس ئەرزەن دەر رهۆمäئەر“، ئن ئابگرەنزونگ ڤۆن ئەئنەم ئەبەنفاللس ڤۆرهاندەنەن „ئەرزەن دەر ئارابەر“. ئائوف سەلدسجهوکسجهەن مüنزەن ووردە دئە ستادت ئائوجه ئەرزەن ئار-روم گەناننت. ڤۆلکسەتیمۆلۆگسجه ورد ئەرزوروم ئائوجه ڤۆن شابلۆن:ئارف / ئەرż-ı رūم (لاند دەر رهۆمäئەر) ئابگەلەئتەت.

پەرسöنلجهکەئتەن

• رەجەپ ئاکداğ (* 1960)، گەسوندهەئتسمنستەر
• ژۆهاننەس ئاڤەتارانئان (1861–1919)، جهرستلجهەر مسسئۆنار ئن خنژئانگ
• فەتهوللاه گüلەن (1941–2024)، رەلگئۆنسگەلەهرتەر
• جەمال گüرسەل (1895–1966)، گەنەرال ئوند ستائاتسپرäسدەنت
• مەتن کاپلان (* 1952)، سۆگەناننتەر „کالف ڤۆن کöلن“
• رەشت کاراباجاک (1954–2020)، رنگەر
• کارەکن پاستەرمادژئان (1872–1923)، ئۆسمانسجهەر پۆلتکەر ئوند ئانفüهرەر دەر ئارمەنسجهەن رەڤۆلوتئۆنäرەن فöدەراتئۆن
• ئادنان پۆلات (* 1953)، گەسجهäفتسمانن
• ئارف ساğ (* 1945)، سäنگەر
• ئابدولمەلک فرات (1934–2009)، تüرکسجه-کوردسجهەر پۆلتکەر
• دەمەت ساğıرۆğلو (* 1966)، سäنگەرن
• ئەردال ئەرزنجان (* 1971)، موسکەر
• نوسرەت گöکچە (* 1983)، کوردسجهەر فلەئسجهەر، کۆجه ئوند گاسترۆنۆم دەر رەستائورانتکەتتە نوسر-ئەت.

وەبلنکس

• یەرەلنەت: پرۆڤنز ئەرزوروم

ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن

• العربية
• ئارز
• ئازəربایجانجا
• ئازب
• با
• بە
• بە-تاراسک
• بگ
• بر
• بس
• جا
• جەب
• سۆرانی
• جره
• جس
• جڤ
• جی
• دق
• ئەل
• ئەنگلسه
• ئەئۆ
• ئەسپاñئۆل
• ئەت
• ئەئو
• فارسی
• ف
• فرانچائس
• فرر
• هە
• ه
• هف
• هو
• Հայերեն
• ئد
• ئئۆ
• ئت
• ژا
• کا
• کائا
• کۆ
• کورمانجی
• لا
• لبە
• لڤ
• مک
• مر
• مرژ
• مس
• مزن
• نان
• نب
• نل
• نن
• ئۆس
• پا
• پل
• پنب
• پت
• رۆ
• Русский
• سجۆ
• سە
• سه
• سل
• سق
• سر
• سڤ
• سو
• تا
• تگ
• ته
• تک
• تل
• تüرکچە
• ئوگ
• ئوک
• ئور
• ئوز
• ڤ
• وار
• ووئو
• یوئە
• زه

---

دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „ئەرزوروم (پرۆڤنز)“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.