بابان
شابلۆن:دئەسەر ئارتکەل
شابلۆن:پۆستئۆنسکارتە+
بāبāن وار دەر نامە ئەئنەس کوردسجهەن فüرستەنتومس مت دەم زەنتروم سولائمانییا، داس نۆمنەلل دەم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئونتەرستاند ئوند ڤۆن 1649 بس 1850 بەستاند.
نامە
ئن وەستلجهەن رەئسەبەرجهتەن وەردەن دئە بابان ئائوجه ئالس بەباه، بەببەه ئۆدەر بەبە بەزەئجهنەت. کوردسجهە ئوند پەرسسجهە قوئەللەن نەننەن سئە بāبāن ئۆدەر Āل-ئە بāبāن، وäهرەند سئە ئائوف تüرکسجه بابانلار ئۆدەر بابانزادەلەر هەئßئەن.
ئائوسدەهنونگ
دئە بابان فاملئە ستاممت ئائوس قالا جهوئالان ئوند هاتتە زونäجهست ئەئنفلوسس ئائوف دئەسە گەگەند. دورجه ملتäرسجهە ئوند پۆلتسجهە ئائوسدەهنونگ ئەررەئجهتە داس فüرستەنتوم بالد سجهۆن کرکوک ئم سüدوەستەن ئوند سپäتەر، مت دەر گرüندونگ دەر ستادت سولائمانییا، کۆننتەن سئە ئهرە ئەئنفلوسسسپهäرە بس ناجه ئاردالان ئان دەر گرەنزە زوم سافاودەن-رەئجه ئم ئۆستەن ئائوسبائوئەن. داس گەبئەت دەر بابان ئەرسترەجکتە سجه ئن سەئنەر گرößتەن ئائوسدەهنونگ ڤۆم کلەئنەن زاب بس زوم دیالا.
گەسجهجهتە
فەقی ئەهمەد، دەر ئائوس دەر گەگەند ڤۆن پژدەر ستاممتە، وار دەر گرüندەر دەر دیناستئە. سەئن ناجهفۆلگەر بابا سولائمان ئەروەئتەرتە دئە ئەئنفلوسسسپهäرە بس ناجه کرکوک. دەر سپäتەرە حەررسجهەر سولائمان پاسجها براجهتە دئە ستäدتە کۆئ ساندسجهاق، جهاناقن، حەولەر، حارر، ئالتن کöپرü، بادرا ئوند ئەئنگە گەبئەتە ئم وەستئران ئونتەر دئە کۆنترۆللە دەس فüرستەنتومس. حائوپتستادت دەر بابان وار بس 1781 کرکوک ئن سجهاهرازۆر، بس ماهمود پاسجها بابان سئە ئن داس نەئو گەگرüندەتە سولائمانییا ڤەرلەگتە. ئائوس دئەسەر زەئت ستاممت ئائوجه دئە ئدەئە ئەر کوردسجهەن حائوپتستادت کرکوک، دئە ڤۆن ڤئەلەن کوردەن هەئوتە گەتەئلت ورد.[1][2]
دئە فاملئە کۆننتە ئهرەن قوئاس-ئونابهäنگگەن ستاتوس دورجه هەئکلە دپلۆماتسجهە بەزئەهونگەن مت دەم ئۆسمانسجهەن رەئجه üبەر ژاهرهوندەرتە ئائوفرەجهتەرهالتەن. دئە گەئۆگرافسجهە نäهە زوم سافاودەن-رەئجه، ئوند دئە دامت ئەئنهەرگەهەندە فونکتئۆن ئالس بەواجهەر دەر ئۆسمانسجهەن گرەنزەن، ماجهتە سئە فüر داس ئۆسمانسجهە رەئجه زونäجهست ئونەنتبەهرلجه. سۆ ووردە دئە ئەربمۆنارجهئە ئن بابان ئم ژاهرە 1678 ئن ئەئنەم ڤەرتراگ زوسجهەن سولائمان بابا ئوند ڤەرترەتەرن دەس ئۆسمانسجهەن رەئجهەس فەستگەسجهرئەبەن ئوند ڤۆن دەن ئۆسمانەن ئانەرکاننت.[3] ئم 18. ژاهرهوندەرت ئونتەرستüتزتەن دئە تروپپەن دەر بابان دئە ئۆسمانەن گەگەن دئە سافاودەن.[4]
Üبەر لانگە زەئت رڤالسئەرتەن دئە بابان مت دەن حەررسجهەرن ڤۆن ئاردالان، ئەئنەم هالب-ئائوتۆنۆمەن فüرستەنتوم ئننەرهالب دەس سافاودەن-رەئجهەس. دئە حەررسجهەر ڤۆن ئاردالان فۆردەرتەن ئممەر وئەدەر دئە لۆیالتäت ئوند لەهنسترەئوئە دەر کوردسجهەن جلانس ئن دەر ئومگەبونگ ئەئن ئوند وۆللتەن دامت ئهرەن ئەئگەنەن ئەئنفلوسسبەرەئجه ستäرکەن. ئم ژاهرە 1694 فüهرتە سولەئمان بەگ بابان سەئنە تروپپەن ئن دەن کرئەگ گەگەن ئاردالان ئوند بەسئەگتە سئە ئن ئهرەر حائوپتستادت ساناندادسجه. سافاودسجهە تروپپەن گەلانگتەن زو سپäت ناجه ئاردالان ئوم دەن سئەگ دەر بابان زو ڤەرهندەرن. ژەدۆجه کۆننتەن سئە دئە تروپپەن سولەئمان بەگ بابانس ئن ئەئنەر وەئتەرەن سجهلاجهت بەسئەگەن ئوند داس حائوس دەر ئاردالان وئەدەر ئالس حەررسجهەر دەس فüرستەنتومس ئەئنسەتزەن.
داس سترەبەن ناجه مەهر ئائوتۆنۆمئە ئوند ئونابهäنگگکەئت ڤۆم ئۆسمانسجهەن رەئجه ئوند دئە سەلبستستäندگەن ئەنتسجهەئدونگەن دەس فüرستەنتومس ڤەرäرگەرتەن üبەر دئە ژاهرە دئە ئۆسمانەن، سۆداسس ئەس متتە دەس 19. ژاهرهوندەرتس زو مەهرەرەن سجهلاجهتەن زوسجهەن دەن بابان ئوند دەن ئۆسمانەن کام. دەر کۆنفلکت ئەندەتە 1847، ئالس دەر ئۆسمانسجهە گۆئوڤەرنەئور ڤۆن مۆسول دەن بابان-فüرستەن ئاهماد پاسجها بابان بەئ کۆیا بەسئەگتە. داس فüرستەنتوم ووردە ڤۆن دەن ئۆسمانەن دەم ڤلâیەت مۆسسول ئانگەگلئەدەرت.
ئائوفبائو دەس فüرستەنتومس
ئەئنبلجک ئن دەن ئائوفبائو دەس فüرستەنتومس ئم فرüهەن 19. ژاهرهوندەرت گەوäهرەن دئە ئائوفزەئجهنونگەن ڤۆن جلائودئوس ژامەس رجه، دەر سجه لانگە زەئت ئن سولائمانییا ئائوفهئەلت. سەئنە ئائوفلستونگ دەر حۆفبەئامتەن زەئگت ئەئنە ستارکە Äهنلجهکەئت زور حۆهەن پفۆرتە ئن ئستانبول ئۆدەر زوم حۆف ئن باگداد. دەن بابان ووردە دئە لەهنسترەئوئە ڤۆن ڤەرسجهئەدەنەن کوردسجهەن جلانس ئوند ستاممەسکۆنفöدەراتئۆنەن ڤەرسجهەرت. سۆ ئونتەر ئاندەرەم ڤۆن دەر ستاممەسکۆنفöدەراتئۆن دەر ژافف (جاف)، دئە سجه ئم گرەنزگەبئەت زوم سافاودەن-رەئجه بەفاندەن. دئەسە زاهلتەن ستەئوئەرن ئان دئە بابان-حەررسجهەر ئن سولائمانییا ئوند کۆننتەن سجه ئم فüرستەنتوم فرەئ بەوەگەن ئوند بەتäتگەن. دئەس گنگ سۆگار سۆ وەئت، داسس دئە ژافف ئائوجه ئەئگەنە سجهلöسسەر ئوند بورگەن، وئە زوم بەئسپئەل دئە سهەروانا بورگ ئن کالار، ئەررجهتەن کۆننتەن.[5][2]
زو کرسەنزەئتەن کۆننتەن دئە ستەئوئەرن، وئە ئائوجه ئن دەن بەناجهبارتەن فüرستەنتüمەرن سەهر هۆهە سوممەن ئەررەئجهەن.
حەررسجهەر
ئبراهم پاسجها، گرüندەر دەر ستادت سولائمانییا داس پاسجها بزو. بەگ ئام ئەندە دەر نامەن ستەهەن فüر دەن تتەل دەس ژەوەئلگەن حەررسجهەرس. بەئدە سند گلەئجهبەدەئوتەند مت فüرست ئۆدەر حەرر.
- فەقی ئەهمەد، 1649–1670
- سولائمان بەگ، 1670–1703
- کهانا مۆهامماد پاسجها، 1721–1731
- کهالد پاسجها، 1732–1742
- سالم پاسجها، 1742–1754
- سولائمان پاسجها، 1754–1765
- موهامماد پاسجها، 1765–1775
- ئابدۆللا پاسجها، 1775–1777
- ئاهماد پاسجها، 1777–1780
- ماهمۆئود پاسجها، 1780–1782
- ئبراهم پاسجها، 1782–1803
- ئابدۆرراهمان پاسجها، 1803–1813
- ماهمۆئود پاسجها، 1813–1834
- سولائمان پاسجها، 1834–1838
- ئاهماد پاسجها، 1838–1847
- ئابدۆللاه پاسجها، 1847–1850
سئەهە ئائوجه
لتەراتور
- مەتن ئاتماجا: پۆلتجس ئۆف ئاللئانجە ئاند رڤالری ئۆن تهە ئۆتتۆمان-ئرانئان فرۆنتئەر: تهە بابانس (1500-1851). سەلبستڤەرلاگ، فرەئبورگ ئم برەئسگائو 2013.
وەبلنکس
ئەئنزەلناجهوەئسە
- ↑ https://psi424.cankaya.edu.tr/uploads/files/Agoston%20and%20Masters,%20Enc%20of%20Ott%20Empire.PDF
- ↑ 2،0 2،1 داڤد مجدۆوالل: شابلۆن:وەبارجهڤ (شابلۆن:ئەنس)
- ↑ جلائودئوس ژامەس رجه (1836)، نارراتڤە ئۆف ئا رەسدەنجە ئن کۆئۆردستان، س. 81، ژ. دونجان
- ↑ ح. ژ. کسسلنگ، ن. باربۆئور، بەرتۆلد سپولەر، ژ. س. ترمنگهام، ف. ر. ج. باگلەی، ح. برائون، ح. حارتەل (1997)، تهە لاست گرەئات موسلم ئەمپرەس، س. 82، برلل
- ↑ شابلۆن:وەبارجهڤ
ئەڤ گۆتار ب زمانێن دن / دئەسەر ئارتکەل ئن ئاندەرەن سپراجهەن
- العربية
- ئازəربایجانجا
- ئازب
- جا
- سۆرانی
- دق
- ئەنگلسه
- فارسی
- ف
- فرانچائس
- ئت
- ژا
- کورمانجی
- نب
- پت
- Русский
- سڤ
- تüرکچە
دئەسەر ئارتکەل باسئەرت (گانز ئۆدەر تەئلوەئسە) ئائوف دەم ئارتکەل „بابان“ ئائوس دەر فرەئئەن ئەنزیکلۆپäدئە وکپەدئا ئوند ستەهت ئونتەر دەر لزەنز جج بی-سا 4.0. ئن دەر وکپەدئا ئست ئەئنە لستە دەر ئائوتۆرەن ڤەرفüگبار.